204 HERBARII AMBOINENSIS Liber VII. cap. LXX... 
CAPUT SEPTUAGESIMUM 
QUINTUM: 
Marrubium album. Amboin em. 
Daun hati bati. 
Ujus herbe forma media eft inter Marrubium al- 
bum, & Nepetam, unde a quibusdam pro hac, 
ab aliis pro illo habetur, caules vero gerit cras- 
fos, rotundos, & pingues, fuperius parum quadra- 
onos, quorum inferiores terre quoque incumbunt, 
ibidemque fibrillas emittunt, plerumque autem fimpli- 
ces e radice excrefcunt, vel in raros fefe dividunt ra- 
mos, qui molles, &.lanuginofi funt. . ue 
Folia fant fubrotunda, feucordiformia, fuperius in 
rotundum excurrentia apicem, illis Marrubii fimilia, 
fepins palmam lata, ad oras profunde ferrata, denti- 
bus rotundis, funtque porro craffa, multis. venis ru- 
gola, pinguia, fragilia, ad tactum mollia , inftar lane 
mollis, fuperne ex viridi flavefcentia, inferne grifea, 
feu albicantia, Bina fibi femper funt obpofita, qua- 
tuorque fimul crucem formant obliquam. Odor. gra- 
vis eft, ex Nepeta, & Meliffa mixtus, in una planta 
magis ad Citri odorem adcedens, quam in altera, at- 
que hinc à quibusdam pro Indica Mails, feu Citra- 
gine habetut, quo enim ejus folia magis flavefcant , 
& pinguefcant, eo praftantior eft ipforum odor, Con- 
tra gracilia, & viridia inftar Catariz odorem fundunt, 
craffiora, ac pinguiora gerit folia, ac caules. tribus 
hifce herbis, Marrubio nempe , Meliffa, & Nepeta. 
` in fummo longifimorum caufium aliquando viridis, 
& quadrata provenit fpica pyramidalis, ex fquamofis 
conftans foliolis, quz fenfim feparantur, & caulem 
corone inftar cingunt, & ambiunt, uti in Bafilico. 
Inter bec foliola ex viridibus calicibus flofculi excre- 
fcunt , Rosmarini floribus fimiles, feu potius inftar il- 
lorum, Majane , ex binis compofiti petalis parvis, fur- 
fum elevatis, & inflexis, cum binis aliis minoribus 
lateralibus, atque aliud porro inferius cymbe forme; 
in quo quinque obcluduntur alba ftamina, floris tu- 
bus albus eft, reliqua-ejus pars czrulea, interior pars 
ex Cxruleo colore purpurafeit: >. 
Poft florem in ifto càlice pufillum generatur femen 
inftar. parva arene y hie flos raro in confpeétum ve- 
nit, Oporserque, dt rice Soli exponatur hec planta, 
& ultra annum viguerit tumque aliquando harum py- 
ramidum. tres fimul excrefcunt, quardm media lón- 
giffima eft, imtocis autem umbrofis feré nungua fo- 
res profert. * EE E TIONIS 
Radix terre quafi incumbit, ac fab ea leviter pro- 
répit, ipfi tantummodo inherens per multas. molles 
fibrillas, verrucis undique obfeffas. Ubique novase- 
mittit, ac format plantulas, accaules, ita utamplum 
obcupet locum ‚. fique füae conmitteretur naturae, 
totam inváderet aream. 
Szpius per, aliquot, dies ejus. caules in .facco 
geftavi, vel in domo depofui, qui terre. conmiffi, 
denuo regerminabant, facillime. enim luxurians ex- 
crefcit, praefertim in molli folo „ folidam enim terram 
refpüit, in-qua langüet, ac perit, ubique tamen tam 
laxe terre inhzret, ut totus: frutex minimo nixu es 
. velli poffit „ hinc Bande incole hunc in muris, &fe- 
pibus plantant, quos ex{truunt’ ex lapidibus ruditer 
fibi inpofitis, 'ac pauca tantum terra tectis, ubi hec 
herba conmilfa facillime , ac luxuriofe admodum vi- 
get, füpremamque murorum fuperficiem tegit , fed 
ch We folia paulo minora funt, fepiusque flores ibi 
profert. ; 
Semi filveftris ejus fpecies in Banda obcurrit, præ- 
fertim in magna ifta terra circa Weyeram , juxta vias, 
` 
& fepes, qua multo minora gerit folia , ac caules do- 
meftica. Ejus folia fuperius acuminata funt, cenuio- 
ra, nec fübtus ita incana , caulesque ejus pleramque™ 
quadragoni funt, & prope nodos fufei. Flofculi uti 
prioris, fed minores, magisque ccerulei, caules ejus 
ad dimidiam fere partem terre incumbunt, non ou 
tem tam gratum fpirat odorem , ad illum Majanz 
magis adcedentem, 
Nomen. 
LXXV. HOOFDST 
De witte Amboinfcbe Marrubium, 
UK 
w E gedaante dezes kruids twyffeld tu[fcben bet Marry. 
D bium album, ez Nepeta, daarom bet zoo awel voor 
't eene als "t ander.genomen werd, bet beeft dikke, 
ronde, en vette fielen, doch bowen wat vierkantig, ins 
gelyks met haar onderfie op de aarde leggende , en over al. 
inwortelende , meeft enkeld wit de wortel opfebietende 
of in weinige takken verdeeld, zagt, en wolagtig, E a 
De bladeren zyn rondacbtig , of bertformim, vooren 
met een ronde fpitze , die. van ef: te Ke E 
wils, een band breed, aan de kanten grof gezaagd , Waar 
van de tanden rond zyn, voorts dik, zeer gefronft met 
veele aderen , vet, bros, zagt in `t aantaften, als fyne 
wolle „boven geel-groen , van onderen grys , of witachtig. 
Zy ftaan met bun twee See malkanderen , en met bun, 
wieren int kruis, "t welk egter wat fcheef leid, dereuk 
is Bert uit. Nepeta, en Meliffa e rie aan "t he: 
Citroenachtiger dan aan "t andere, em word daarom by 
zommige voor een Indiaan/cb Melifle-, of Confily de 
greyn geboudem, want boe geelder, en vetter bladeren 
Det heeft , boe beter van reuk bet is, daar bet magere sen 
groene riekt als Kattekruid , bet is dikker, en vetter vam 
bladeren , en jtelen, dan de drie kruiden Marrabium, 
Melifä, en Nepeta. HAT paf 
Op den top van de lang fte ftelen komt zomtyds em. 
groene vierkante aaire voort als een Pyramide , an fobube 
acbtige blaadjes gemaakt, die baar allenskens «an mal- 
kanderbegeeven, en om den fteel krans-gewyze Bam, ges — 
lyk aan bet Bafılicum. .. Tuffeben deze blaadjes uit groe- 
ne kelkjes komen de jes “vuurt , bet Rosmaryn-bloei- 
zel gelyk, of eigentlyker die van Majana, gemaakt s 
twee kleene blaadjes, die opwaarts geboogen ftaan, nog 
twee kleendere ter zyden, en beneden een andere als een. 
Jcbuitje, daar.in vyf witte draadjes leggen, Zei 
van de bloem is wit, de reft licht-blaauw , binnen ziet 
men wat blaauws met peers gemengd. 
Na de bloeme word in bet éen WE kelkje een kleen 
zaad geformeerd als kleen zand , deze bloem ziet m zel 
SE 
E. 
SS: 
den, en bet moet wel ter Zonne fidan , en over een jaar 
oud zyn, en dan komen zomtyds zulker Pyramiedjes drie. 
by malkander voort , waar van de middelfte de lana fte. 
is, maar aam fcbadusvacbtige plaatzen bleeid bet /cbier ` 
noit. = = E E A AS 
De wortel kruipt meeft op de aarde zeer loffelyk, dog 
aan vaft met Weele weeke vazelingen , die vol wratten 
zjn. Over al febiet ze nieuwe plantjes, en frelen wit, 
zoo dat bet breede ftruiken maakt , en zoo men & begaan 
laat, een groote plaatze beflant.. o 
Ik beb dikwils eenige dagen de flelen in de zak gedra- 
gen, of in buis laten leggen , dewelke egter geplant zyn- 
de, al evenwel ge want bet «at zeer ligt, als "t 
maar in een mulle grond gezet werd, maar in een Dajte 
aarde wil bet niet groejen , en bet bangt evenwel 200105, 
waar bet ook flaat, det men de gebeele firuik met de min- 
fie ruk uit-trekken kan; bierom planten ze de Inwoonders 
van Banda op de muuren , en beyningen , die zy van p- 
gezette ruige flenen maken, en boven op met een wei 
aarde dekken , alwaar dit kruid gezet zeer licht, en weer 
drig waft , en de bovenfte vlakte der paggers bedekt , dog 
zyn deszelfs bladeren wat kleender, en bet draagd dik- 
* aviks bloemen, => 
Een half-apild geflacht beeft men bier. van in Banda s 
inzonderbeid op *t groote land omtrent Weyer, langs de 
tavegen eh by de bagen waffende; veel kleender van fie- 
len , en bladeren , dan bet tamme, De bladeren zjn ooo" 
ren fpits , dunder , van onderen zoo GEN niet , de Jie 
zyn doorgaans vierkantig , en' by de leden wat bruin, de 
bloempjes als aan *t voorige , doch kleender , en blaauwer, 
bet leid met zyn Deel bal} ter aarden, en is zoo goed van 
reuk niet, maar de Majana gelyker. 
Naam, 
