ae a ee Ae gien xb e A. RA 
VIN Bock: LXXV Hoff. AMBOINSCH KRUY DBOEK. 293 
Nomen. Latine Marrubium album Amboinicum, few 
Nepeta Amboinica. Malaice Daun bati bati, a.cordi- 
formi foliorum forma, item Bangon Bangon, & Sucan. 
Amboinice Aylaun Hitóe , & Aylauntabina, quod no- 
men conmune eft cum Majana, & Meliffa. Baleyice 
Ywack. e E E 
Locus. Tath in hortis quam fponte crefcit , abi pro- 
jicitur , nullibi autem hoc tam copiofe vidi, & ob- 
fervavi quam in Banda. In Amboina luxuriofe ad- 
modum viget, ac pingue eft d pagum Hoeconalo 
in terra arenofa, & paludofa fub fruticulorum umbra 
fimul cum precedente Meliffa, fed utreque ibi nul- 
Jos gerant flores. In Hitoenfi regione illud quoque 
inveni ad fluminum ripas in loco fcopulofo , quod o- 
Jim ibi plantatum fuerat a mulierculis, que ibi lintea 
eluerant, neutiquam enim fpontaneum eft; uti qui: 
dam Chirurgorum noftrorum putant. 
Ups, Licet tantopere conveniat cum Nepeta; neu- 
tiquam tamen tam calidum, ac ficcum eft quam hzc, 
fed magis temperatum , & hümidum. Mulierculae 
indigenae hoc potiffimum adhibent, ut capillos, & 
veftimenta inter lavandum hoc fricent, ut ipfis gra- 
tum concilient odorem , uti cum praecedenti mentha 
id efficiunt, Ejus fuccus quoque propinatur, ac cor- 
us contritis oblinitur foliis contra febrium aeftum ; 
vel alios ardores praefertim in pueris. Hunc in f- 
pem alii fümunt hordm foliorum fuccum cum illo 
Tsjaccarbebe, quem per noctem rori exponunt, ac 
mane febricitantibus exhibent, quorüm corpora fimul 
cum hoc fucco aqua fubaéto lavant. Idem quogue 
fuccus cum binis guttis Olei Sefamini , propinatus 
rodeft mirifice Afthmaticis , vel tuffi mala Jabo- 
yantibus 3 quem in finém Syrupus quoque prae: 
paratur ex foliorum fucco cum Saccliaro cocto. In 
nda quoque exhibetur contra Epilepfiam, & con- 
vulfionem , fed fpafmum Ennemori ibi ditum, uti & 
contra Oépas cum pectoris obpreflione , $ cordis 
anxietate. "er V 
Folia haee LaCtuêae quóqüe admifcent , uti nos Ne- 
petam, adcoquuntque etiam carni hircinae , uti fupra 
de Meliffa fuit dictum, Quam vero ob cauflam in 
Banda cum Tsjaccarbebe tam diligenter in muris fuis 
hoc plantent, nullam aliam detegere potui, nifi quod 
ornamenti gratia hoc fieret, ab aliis autem clam au- 
divi prae fuperftitione id fieri; Bandae enim populus 
quam maxime timet incantamenta, atque hinc has 
herbas in fuis plantant fepibus, ne preftigie ejus in- 
feftarent aedes. 
Alii inter herbas vulnerarias hoc quoque habent, vo- 
cantque Balfami herbam. Malaienfes quaedam mu- 
lieres mihi perfuadere volebant; fibrillas radicales hu- 
jusherbad easdemi effe cum Bappaxanor , quaé tenuis , & 
odorata eft fibrillarüm congeries,inftar capillorum coms 
pa&a, quae Javáé inter alias herbas venalis proftat ; 
ab aliis autem edoëtus fum Bappaxanor conligi ex hu- 
mili herba , folia gerente rotunda, & juxta terram pro- 
repente, cujus radices odoratiffimae funt , quaeque 
circa Patanam crefeit, unde puto forte Afarum efie; 
Hzc herba videtur defcripta effe in Hort. Malah: 
part. 9. Fig. 74. fub nomine Iri Beli, licet enim in 
ejus deferiptione nil dicatur de floribus, vel fructibus, 
ex odore, & multo radicum ufu adparet, quz in Ja- 
vanorum ciftis aromaticis in fafciculos conleéte ven-^ 
duntur; noftrum Daun Hati Hati hoc intelligi. 
Tsjadaen Hort. Malab. part. 10. Fig. 88. cum przce- 
den convenit, & a Commelino pro Cardiaca Afiatica 
habetur, cujus folia ibi in ufu funt ad varia’ balnea, - 
de ejus radice autem nil praedicatur. 
„Naam. In’ Latyn Marrubium album Amboinicum, 
of Nepeta Amboinica, Op Maleyts Daun hati.hati 
van de bertformige gedaante der bladereh , als mede Ban- 
5] A en Sucan. In’t Amboins Aylaun Hitoe, 
er amna, een naàm ge aja 
Melita. duo taak gemeen met de Majana, en 
Plaats, Het waft zoo wel in tuinen alsin’t wild, daar 
het been, gegooid word > nieuwers heb ik 't zoo overvloe- 
dig gezien als in Banda. In Amboina fraat bet zeer 
weeldrig, en vet agter de Negory Hoeconalo in moerafft- 
ge zanden, onder Zäit van de ruigte t’zamen met de 
voorgaande Melilla, doch beide aldaar dragen geen bloe- 
men. Op bet Hitueeze land beb ik "t ook in "t bofcb gee 
vonden aan de kanten van de rivieren, op een klippige 
plaats, Gs daar geplant door eenige vrouwen, die 
daar gexoafJcben badden, want bet iih geenzints wild; 
ge) zommige van onze Meefters dreiven. 
ebruik. Hoewel bet zulke gelykenijfe met dé Nepeta 
beeft, zoo is bet nogtans geenzints zoo warm, en droog s 
gelyk de zelve , maar getemperd , en vogtig. De Inlandjche 
vrouwen gebruiken bet meeft om de baairen onder ’t was- 
schen, en klederen daar medete beftryken , ente wryven, 
om dezelve cen goede geur te geeven, gelyk met de voorige 
Meliffa. Het zap werd ingenomen, en bet lyf met de 
gewreevene bladeren befmeerd tegens de brand van de 
Koortzen, of andere verbitbeid , inzonderbeid by de kin- 
ders. Tot dezen einde nemen andere bet zap van deze 
bladeren, gemengd met zap van Tsjaccarbebe, zetten 
bem een nacht in den douw, en geven bem ’s morgens de 
koortfige menfchen te drinken, betlyf met dexelve zappen, 
en water gemeng ava[Jcbende. Het zelve zap met een paar 
droppels Olei Sefamini ingedronken , belpt die geene, die 
amborftig zyn; of met een kwade hoeft belaan; tot wel. 
ken einde men ook een Syroop bereid, wit bet zap der 
bladeren met Zuiker gekookt. In Banda gebruiken ze bem 
ook tegens de Wallende-ziekte, en de Klem, aldaar En- 
nemori genaamt , als mede tegens een Oepas met benaut- 
beid der borft , om "t bert vermengd. 
Zy doen de bladeren ook onder Salade, gelyk wy bet 
Kattekruid , en kooken ze by Bokke:wleefch, gelyk boven 
van de Meliffa gezegt. Waarom het nu in Banda nevens 
het Tsjaccarbebe zoo neerftig op bare fteene paggers ge- 
plant werde , beb ik geen andere reden konnen boren, als 
dat bet om cieraats wille gefcbiede, doch onder de band 
bebik vernomen , dat er eenige fuperftitie onderloopt , want 
bet volk in Banda is zeer vreesachtig voor tooveryen, en 
daarom planten ze deze kruiden op de paggers , op dat geen 
toovery in dat buis zoude komen, 
Anderereckenen”t ook onder de Wondkruiden , en noemen 
bet zelve Balfem-kruid. Zommige Maleytfche vrouwen 
wilden my wys maken; dat de vazelingen van dit kruids 
wortelen gedroogd, bet zelf fte waren met bet Bappaxanor; 
een fyns en welrickend worteltjes als weele-haairen tza- 
men gebonden, bet welk men op Fava onder andere krui- 
den te koop beeft , doch van andere verftondik , dat Bap- 
axanor kome van een laag kruid, met ronde bladeren 
angs de aarde kruipende , wiens wortelen welriekend zyn; 
en omtrent Patane waft , dies ik giffe, dat bet een Afa- 
rum zal Zyn. i 
Dit kruid fchynt befchreeven te werden in Hort. Ma- 
lab. part. 9. Fig. 74. onder den naam Iri Beli, want 
boewel in de befcbryving nog van vruchten, en bloemen 
mentie gemaakt werd, zoo blykt nogtans uit den reuk, en 
uit bet groote gebruik der wortelen , dewelke in de Fa- 
vaanfe Kruiddoozen met bosjes verkogt werden, dat ons 
Daun Hati Hati daar door verftaan werd. 
Tsjadaen in Hort. Malab. part. 10. Fig. 88. befchree- 
ven , komt met bet voorgaande overeen, en werd van 
Commelin voor een Cardiaca Afiatica gebouden, zyne 
bladeren werden aldaar gebruikt tot verfcheide baaden, 
maar van de wortel werd geen gewag gemaakt. 
CAPUT 
LXXVL 
