VII Boek. LXXVII Hoofi?. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 297 
CAPUT SEPTUAGESIMUM 
S EJ. EEN AL M. 
Sonchus Amboinicus. Patta Camudi. 
Oncbus Amboinicus inter. hortenfes herbas hic lo- 
S cum obtinuit, licet & fponte crefcat in agris cul- 
tis, & inter olera numeretur. Ad binorum pe- 
dum altitudinem adfurgit, caules emittens raros, rectos, 
& rotundos , qui ad inferiorem partem parum in- 
curvantur , & ad terram inclinant, coloris pallide 
fufci, feu purpurafcentis. Hifce folia infident pau- 
ca, que tres habent formas, fuperiora enim quin- 
que, ac fex pollices longa funt, digitum lata, cau- 
Jesque ambiunt. auriculis fuis. Media in medio la- 
tiffima fünt, inque lacinias diftinéta , infima ad in- 
feriorem partem anguftiffima funt, acfi petiolum ha- 
berent , ad utramque. partem anguftata , atque in 
medio una alterave lacinia diftin&ta , fuperius fere 
trigona, & ad oras mollibus apicibus fpinulofis qua- 
fi armata. Laciniz he ad medium nervum fere ex- 
currunt, foliaque hzc ad oras inzquales gerunt an- 
gulos, feu apices. Suntque porro flaccida, glabra, 
uperne glauca, inferne purpurafcentia, quoque må- 
gis hec herba Soli exponatur, eo fufcior eft fubtus, 
quoque major fufci quantitas, eo minores gerit an- 
gulos, nullum emittit lac, nec caules concavi funt, 
uti in aliis Sonchis. DEC. DU done 
Sapor eft oleraceus cum levi amaritie, ac prete- 
rea aliquid participat de Cichoreo. ka: 
Flores rari funt, longis infidentes pedunculis, a- 
Phyllis claufi, & ex fimplicibus compofiti pilis in- 
ar penicilli, ac purpurafcentes, tandem albi funt, 
& degenerant in pappos, qui infident parvis, albis, 
& anguftis feminibus. 
+ Radix alba eft, longa, paucas gerens fibrillas, fed 
extenfa s Quidam binas ejus faciunt fpecies , dometti- 
cam ; & filve(trem , fed fine neceffitate , domeftica enim 
tantum majora gerit folia , filveftris minora, magisque 
laciniatä, ac fubtus magis fufca , & faporis acrioris. 
Nomen. Latine Sonchus Amboinicus. Malaice Pat. 
ta Camudi, h. e. fractus clavus, cum quo folia qua- 
fi comparare volunt, item Sajor Muca Manis ob iub- 
fequentem rationem. ‘Ternatice Wangi Malaco, h.c. 
Solis tutamen, quum inferiorem quafi foliorum par- 
tem a Sole avertat, & abfcondat. Javanice, & Ba- 
leyice Tigil Kio. Maccaffarice Linrapa. Sinice Goa 
Tsjay, Tjcbau, h. e. Anferis pabulum , quum Sinen- 
fes teneros Anferes ejus foliis alunt , hecque con- 
fciffa alii admifcent pabulo, quod convenit cum no~ 
ftro nomine Ganfe-diftel. ` — 
' Locus. Tam in omnibus crefcit hortis fponte inareis, 
que plante fole ad olus eligende funt, quam fponte 
ad oras foffarum, & aggerum, prefertim vero ad flu- 
minum ripas glareofas, in omnibus reperitur aquofz 
Indie infulis, immo in ipfa continenti usque in Sinam. 
.Ufus. Aliis admifcetur oleribus, & inftar Sajor co- 
quitur, & cum Lattoeg herbis etiam ufurpatur, fed 
non magna copia, quum ejus fapor parum fit aufte- 
Tus, optimum habet faporem , fi cruda edatur hzc 
herba cum Bocaffan ad pifces. Silveftris ad ufum 
Medicum magis adhibetur, foliorum enim fuccus o- 
culis inftillatus, hos claros reddit, quum a Sole verti- 
ginofi , vel inflammati fint, ipforumque externum de- 
tergit mucum, detergentem enim "habet virtutem , 
non tamen multum vellicantem , hunc in finem eli- 
guntur plantz, que in faxofis, & apricis crefeunt 
ocis. Apud Sinenfes hec herba majori habetur pre- 
tio, ita ut Sinenfis quidam mihi diceret, in tota Am- 
boina nullam herbam ad ufum Medicum preftantio- 
rem reperiri. Horum foliorum fuccum cum anatica 
debilis Arack dofi mifcent, propinantque ad Boba, 
feu Amboinenfes variolas expellendas. Idem quoque 
potus illos curat, qui in corpore fuo per ictus, vel 
cafus vulnerati funt, & congrumatum habent fangui- 
nem, adtenuat quoque , & depurat fanguinem , fi 
quotidie bibatur, quem in finem Sinenfis ifte ubique 
hanc Kee herbam , qua in familia fua utebatur. 
Tom. D Con- 
LXXVI. HOOFDSTUK. 
De Amboinfche Sonchus. 
Samir Amboinicus beb ik plaats gegeeven onder de 
tuin-kruiden , boewel by van zelfs waft , om dat by 
voortkomt op gebouwde landen, en onder moes-krui- 
den gereekend werd, Hy waft twee voeten boog , met 
weinige regte, en ronde ftelen , by baar acte wat 
“gekromd, en na de aarde bellende , licht-bruin, of pur- 
perachtig. Daar aan ftaan weinige bladeren, en die 
van driederlei fatzoen aaneen flok , want de bovenfle 
zyn vyf a zes duimen lank, een winger breed , en om- 
watten den fteel met bare ooren.: De middelfte zyn in 
de midden breedft , en in lappen verdeeld , de onderfte 
zyn agter fmal, als of zy een fleel badden , te weder- 
zyden met fmalle randen bekleed, inde midden een, of 
twee lappen, van vooren /chier drieboekig , en aan de kan- 
ten met weeke fpitskens als doorens bezet. De lappen 
zyn fchier tot de middelzenuwe geklooven, en de blade- 
ren bebben aan de kanten ongelyke boeken , of fpitzen, 
voorts flap, glad , boven Zee-groen, van onderen pur- 
perachtig , doch boe meer dit kruid op de Zonne ftaat , boe 
bruinder bet is van onderen , en boe meerder bruins , 
boe kleendere boeken bet beeft, bet geeft geen melk van 
zich, ook zyn de Delen niet boly gelyk aan onzen Son» 
chus. ` B thu 
De finaak ismoeskruidachtig , met een kleene. bitterbeid , 
en beeft nog iets byzonders ma de Cicborei trekkende, ` 
De bloemen zyn weinig , op lange fteeltjes zonder bla- 
deren, geflooten, en uit enkelde vazeltjes gemaakt , als 
een penceeltje , ook purperverwig , ten laatflen werden 
zy wit, en veranderen in fluifkens , [baande op kleene , 
witte, en fmalle zaden, " 
De wortel is wit, lank, van weinige vazelingen, en 
werfpreid; zommige maken ’er twee zoorten van, een 
tamme , en een wilde, doch zonder nood, want de tam. 
me beeft flegts grooter bladeren, de wilde kleendere, meer 
gefneeden , van onderen bruinder , en fcberper van /maakJ 
Naam. In ’t Latyn Sochus Amboinicus. Op Ma- 
leyts Patta Camudi , dat is een gebrooke roer , waar 
mede zy de bladeren willen vergelyken , als ook Sajor 
Muca Manis om volgende reden. Op Ternataans Wan- 
gi Malaco, dat is be/cherminge van de Zonne, om dat 
bet quanswys de onderfte zyde van zyne bladeren voor 
de Zonne verbergd. In 't Favaans , en Baleys Tigil 
Kio. Muccaffaars Linrapa. -Sinees Goa Tsjay , of 
Tíchau, datis Ganfe-voedzel, dewyl de Sineezen dejon- 
ge Ganfen met deze bladeren. voeden , en dezeloe kleen 
efneeden met ander voeder vermengen, "t welk overeen 
Lis met onze naam Ganfe-diftel. idus 
Plaats. Het waft zoo wel in alderlei tuinen van zelfs 
op de bedden (bet. welk men alleen tot moes-kruid nemen 
moet) als in 't wild aan de kanten van de grachten op 
dyken , inzonderbeid aan de oevers van de riviertjes , daar 
"t fteenig, en grof zand is. Men beeft "t in alle eilane 
den van Water-Indien, en op ’t vafte land tot in Sina toe, 
Gebruik. Het werd onder andere Mcr EO emend 
en als Sajor gekookt , ook onder de Salade-kruiden geno- 
men, doch niet te veel, om dat bet wat bars van fmaak 
is, op bet befte fmaakt bet als men "t raauw eet met Bo- 
ca[Jan tot viffchen. Het wilde werd meer tot de Medi- 
cyne gebruikt , want bet zap der bladeren in de oogen gee 
droopen , verklaard dezelve , als zy van de Zonne fcheme- 
rig , en verhit zjn geworden, en veegt alle uitwendige 
meerigheid van dezeloe , want bet beeft een afvaagende 
kragt , doch byt niet zeer , bier toe verkieft men °t geene 
dat op fteenachtige , en opene plaatzen groeid. By de Si- 
neezen werd dit kruid in booger eftime gebouden , zoo dat 
zeker Sinees tegens my zeide, dat tot Medicynen geenbe- 
ter kruid in Amboina gevonden wierde. Zy vermengen 
bet zap van deszelfs bladeren, met even zoo veel flappen 
Arak, en drinken dat om de Boba, dat is Amboin/che 
pokken uit te dryven. Dezelve drank geneeft ook die gee- 
nen, die in "t lyf door flaan, of wallen bezeerd zyn, en 
geronnen bloed by zich bebben, bet maakt ook dun, en 
zuiverd bet bloed, als men bem dagelyks drinkt, tot wel- 
ken einde de voornoemde Sinees dat over al opzogte, en in 
zyn buis gebruikte, 
Pp Ge: 
