298. HERBARIT AMBOINENSIS Liber VIIL cap, LXXVII 
Contrita, & cum pauxillo facchari nigri conmixta 
febricitantium. pulfibus inponitur ad eftum extrahen- 
dum, ni modo hanc confundant cum Prunella dome- 
ftica, cujus folia fubtus quoque rubent, quaque T'er- 
natenfium curatrices tali in cafu bono cum fucceflu 
utuntur. 
Plebs Amboinenfis, pr&fertim juvenes ridiculofe cre- 
dunt, talem omnibus gratum effe, cujus facies hujus 
fucco eft oblinita, unde & fecundum nomen Malaien- 
fe obtinuit. : Hoc exploratum fuit fequenti modo a 
uadam miftica muliere, cujus vir erat depurator ve- 
y roc qui illam mane hoc oblinerat fucco, 
floresque in capillitio gerebat, qua tamen brevi poft 
a marito verbera fatis copiofa accepit, ita ut damno 
fuo vanitatem hujus artis experta fuerit. 
Macaffarenfes hanc conterunt herbam cum. Culila- 
wan, qua obliniunt fteatomata &-fcrophulas, ut re- 
folvantur, item hujus herbe. radices cum illis Koal, 
{eu Lontari filveftris contrite & propinate , alvi flus 
xum fiftunt & curant Dyfentherias.. Quidam Malaien- 
fes ejus ‘utuntur fuecó cum Arack conmifto & propi- 
nato contra dolorem dorf & lumborum, quod altera 
ratio eft nominis Patta Camidi. Ipfius fuccus itie 
dem curat fauciatos oculos, fi quadam re lai vel per- 
Föra fina er yd 
Catenance a Plinio libr, 27 cap. 8 defcripta, quz in Thef- 
faliacrefcit , & ad fimilem fuperftitionem adhibita eft, 
nempe ad amorem & favorem fibi conciliandum , unde 
& nomen obtinuit,acfi diceretur berba cogens,ac tali mo- 
do penitus convenit cum Malaico nomine Oebat Goena, 
h. e. berba nece/fitatis, quod nomen commune eft talibus 
herbis & medicamentis ,. quibus talis adícribitür vir- 
tus, non autem dico , Catenancem Sonchi fpeciem 
effe, ejus enim forma a Plinio non plenarie defcripe 
taeít, preterquam quod marcefcens. fefe contrahat, 
actum formam ungularum Milvi-referat. © © = 1ss; 
ers her. nce 
Dr. Pijo. libr. 4. cap. 32. Sonchum defcribit levem, 
quem dicit in Brafilia admodum vulgarem efle „ qui-. 
que in magno ibi ufu eft, ex quo decocta preparan» 
tur contra obftrutiones Hepatis & Lienis. Portugal- 
lice illum vocat Lingua de Vacca, & Erva de Figado , 
h. e. Hepatis herbam. Brafilice Tapira Pecu vocatur, 
ipfique eandem fere tribuit formam cum foliis denta- 
tis, que ad ortum caulem ambiunt, & ad unam par- 
tem parum lanuginofa funt.- Flofculi albi funt, ac 
cito in pappum degenerant, & avolant. 
` Puto, Bontium libr. 6. cap. 61. hunc defcribere Son- 
chum füb nomine Scabiofe Indice, licet ejus icon a: 
noftra differat;: Dicitque hanc herbam egregium | effe 
medicamentum contra miferam Phthyfis Penns in 
hifce regionibus. familiarem fub nomine placente, 
qui morbus hic populafis, feu endemius eft, ex ob- 
ftruétione Hepatis , & Lienis ortum ducens „ potifli- 
mum vero ex Mefenterio ; ejusque Schirro, quem A- 
ofthema plerumque infequitur. Ad bunc morbum 
ecoétum praeparat ex tota hac herba, Gramine Cru- 
ciate, quod nobis Gramen vaccinum dicitur, & ex Ra- 
dice Chine, quod quotidie zgris propinat, adfirmat« 
Ces hoc deco&o Mefentérium refolvi poffe, fi non- 
um penitus fit putridum. `: * 
Muel Schevi Hort. Malab. part. 10. Fig. 68. cum 
noftro: convenit Soncbo , Conmentator vero ibi male 
Erute fpeciem effe putat. Foliorum deco&um conr 
ducit febricitantibus , & Afthmaticis, ipforumque 
fuccus cum Saccharo hauftus fiftit Diarrheam. 
d ubuls Centefima Tertia 
Ad Figuram Primam Sonchum exhibet Amboinicum, qui cum 
Soncho levi Maderafpatano Pluku. Almag. p.354. & Phyt. 
Tab, 227. Fig. 3. convenit; ac planta Indica, Eruca folio 
caulem ambiente, flore pilofo in Commel. A. Malab, p. 55. 
vocatur. i 
Figura Secunda Sonchum denotat Polubilem, 
CAPUT 
Gewreeven , en met een weinig fwart 
i À ezuyker 
werd bet koortzige men/chen op de pols geb Ge Lien 
"A 
brand uit te trekken y indien zy bet maar niet confündeg. ` 
renmet tamme Prunella, wiens bladerensvan 
rood zyn,:en die de Ternâtaanfcbe ‘Medirifen an a 
M met goed fucces gebruiken. X 
et gemeene en jonge Volkje in Amboina , . ; 
latbebyk, dat die geene by alle lieden e MT 
wiens aangezicht met dezenzap beftreekenzy, waar var 
bet de'2de Maleyt/cbe naam-beeft. Dit is zodani e 
probeerd door een zekere Mixtice Vrouw, dié een Go 
bays-klopper tot baar Man badde , en baar-juyft °s ogtens — 
met dezenzap beftreeken bad , ook de bloemen in de bad. 
droeg als p o? ^ na. van haar Man, afzeraft o 
en 200 met baar fcbade de-ydelbeid van deze k d 
Lë di E unt geproeft 
De Maccaffaren wryven dit kruid met Culilawa: 
beftryken daar, mede. de-krop-gef wellen: om-dezelve " ie, 
dryven; item de wortels van dit kruid „ met de wortels 
van Koal of wilde Lontar gewreeven en ingenomen , Stop. 
pen den buik en roode loop. Zommige Maleyers gebruiken 
Ryn zap met Arak gemengd en gedronken y tegens de pyn 
- de de did welk de us reden. van. de naam 
atta Camudi is. Het zap geneeft mede de gequet 
als iemand daar in schaden is. eques, 
_ Catenance by Plinius]ibr, 27. cap. 8. Mefcbreroe ak 
in Tbe[Jalia waffende, is tot diergelyke fuper/titie gebruikt, 
namentlyk om liefde en gunft te verwekken, waar van 
bet ook de naam heeft, als of men zeide Dwingekruyd 
en: zoo komt bet t'eenemaal overeen met het Maleytjche 
woord Oebat Goena , dat is Herba neceflitatis, een 
gemeene naam van Kruiden en Medicamenten „ die zulke 
kragten toegefchreeven werden y doch ik zegge niet , dat Car 
tenance een Sonchus: xy, want zjn gedaante -îs by Plin. - 
loc. citato niet ten vollen befebreeven., bebaloenMat- bet 
verflenzende zig zamen trekt „en als dan een gedaante 
van Kieken-diefs klaauwen vertoond, sx 
Dr. Pifo libr. 4. cap. 32. befchryft een Sonchum læs 
vem, die by zegt.in Brafil-zeer gemeente zyn, en tot 
een groot gebruik gebouden, werd om afziedzels daar van 
te maken tegens alle verftoptheden van de lever en milt 
dienende. Hy noemd bet in "t| Portugeefch Lingua de 
Vacca, en Erva de Figado, dat: is Lever-kruyd, In 
Brafil Tapira Pecu , by geeft bem fchier dezelfde gedaan- 
te met getande bladeren , die baar by den. oorfpronk om 
den feel flaan , en aan de eene zyde. wat wolachtig zjn, 
m bloempjes zullen wit zyn s: en verftuiven Set 
en. s - hr Gong 
- Jk giffle, dat Bontius lib. 6. cap. 61..dezen Sonchum 
re a onder de naam, van. Scabiofa Indica, boewe 
zjne figuur verfchild van de onze, Hy zegt, dat heteen 
poni Geneesmiddel is tegens een elendige: zoorte van 
tering , in dezeslanden gemeen , onder de naam van koek, 
een landziekte ontftaande uit ver ftoptheid.des levers en der 
milt, doch meeftendeels van bet Mefenterium, ende Seir- 
rbe, waar op een Apoftematie volgd. „Hier toe maakt by 
een decottum van dit geheele kruid , van. Gramen Cru 
ciatum , by ons Gramen Vaccinum ; en van Radix 
China, waar van by dagelyks te drinken geefs; en vere 
zekerd, dat door dezen drank bet Mefenterium ber fleld kan 
werden, zoo bet nog niet ten eenemaal verrot en is. 
Muel Schevi part. ro. Fig. 68. in Hort. Malab. ber 
febreeven,, accordeert met onze Sonchus , doch den Com- 
mentator maakt "er een Eruca van. Het Decotum van 
de bladeren is goed voor den Koorts , en korten aasjem, Het 
zap met Suiker ingenomen, opt den Buikloop, 
De Hondert en derde Plaat 
Vertoont in de Zerfte Figuur den Amboinfebe Sonchus, Wel 
ke overeenkomt met de gladde Maderafp. Sonchus van 
_. Plukn. Almag. p. 354. en Phyt. Tab. 227. Fig. 3. eu WER 
genoemt Ooft-Indifche plant, met het blad van de Eruca 
den fteel omvangende, en een haairige bloem van “ART 
melin. fl. Malab. p. 55. 
De Tweede Figuur wett aan den Slingerende Sonchus , ofte 
Ganfe diftel, 
LXXVIIL 
TT Ne ee 
vse 8 
