302 HERBARII 
Radix quodammodo illam Calappi imitatur, com- 
pofita enim eft ex congerie multarum fibrillarum, 
quarum craffiffimz verrucofz , feu nodofe funt, que 
porro in multos quafi extenduntur pilos. Sponte 
quidem crefcit fub Cariee ad oras viarum, in folo 
duro, & argillofo, potiffimum vero ; & maxime lu- 
xuriat in hortis in nigra, & pingui terra, ubi una al- 
terave plantula conmiffa quotannis fefe propagat per 
femina projeéta, ita ut tandem in cunctis horti angu- 
lis reperiatur. 
Nomen. Latine Herba fentiens, apud Cbriftopb. A- 
coflam Herba viva, apud Portugallos Herba Sentida, 
Belgice Gevoel-kruid. Apud Chrift. Aceftam Latine 
dicitur Herba amoris , & apud Indicos lufores magicos. 
Arabice, & Turcice Suluk. Perfis Soluque. Malai- 
ce Dann tacol Mamufia, h. e. hominum timor, & 
Daun idop, h. c. herba viva, aliis Malaienfibus Cu- 
rang Curang. Ternatice Igo Igo, h. e. aemulus Ca- 
lappi. Ex quo Greci Chame-Calappam derivarent. 
Alii Ternatenfes hanc itidem vocant Cage Cage. Am- 
boinice dicitur Sié, que etiam alta eft arbor fimilia 
gerens folia, Malaice Caju Saloacco diéta. In Hitoea 
fenfitiva hzc plantula vocatur Alaun Mabay, h. e. 
folium vivens. Javanice Tsjit Ta, 
Locus. In multis Indie Orientalis crefcit locis, præ- 
fertim in toto tractu Decanz, Canare, & Malabarz, 
ac porro in Moluccis, & hic in Amboina ubique ple- 
rümque fponte, uti & circa Hilam in Hitoes ora in 
campis juxta vias füb Carice, ubi folum eft durum, 
& argillofum , fed non altior palmá , fique effodiatur, 
& in hortis cransplantetur, aliquid fenfitive fue na- 
ture amittit, alie autem plantule de novoibi ex pro- 
lapfo propullulate femine, & ab illa matricis ad u- 
num, vel fesqui gradum diftantes , altiores magisque 
luxuriofe excrefcunt, quam qua ad vias fponte pro- 
veniunt; mirum enim eft, hanc herbam adeo fugere 
tactum ; & tamen femper ad vias, & in hortis cre- 
fcere circa homines, qua in re convenit cum puel- 
lis, quz amant fpectari non vero tangi. 
Ujus. Apud Gentiles, & Mauros hzc plantula ma- 
gis ad fuperftitionem, & incantamenta , quam ad me- 
dicamenta adhibetur , omnino uti Cbriftopb. Acofta 
fcribit , ad ftupratas nempe, & famofas virgines re- 
conciliandas , ipfarumque pudicitiam reftituendam , 
& relidtorum amatorum novum recuperandum amo- 
fem &c. Ipfe enim «e narrat, & declarat, do- 
¿tum "Braemanem -ipfi fpopondiffe , füb conditione 
Magni certaminis fefe per hanc herbulam effe&urum , 
ut mulier, quam defideraret , illum fequeretur , ille 
dütem tant louc(lus-crat, ut-hafce artes Chriftianis 
vetitas nollet addifcere “nec fcriptis fuis inferere. - 
Apud Malayenfes, JEthiopes, ac praefertim Ter- 
natenfes comperi, hanc plantulam ad easdem adhiberi 
nugas, ac fpecificam habent plantam ad quasvis ama- 
torias fabulas, feu preftigias, quas omittentes ali- 
quid magis virtuti conveniens in medium proferemus 
quisquiliis iftis, nulli ufui infervientibus, fic digna 
eft planta, que. in hortis colatur, ut mirificam ejus 
naturam contemplantes, ingenium noftrum exercea- 
mus. Non ita quidem caput meum vexare volo, ut 
cauffam inveftigem obculte iftius qualitatis , uti jux- 
ta Acofte relatum Philofophus quidam Indicus fecit, 
qui hanc detegere non valens in dementiam incidit. 
"Aliquid tamen garriendum mihi eft, quummajus in 
hujus herbe natura detegam myfterium , quam Bontius 
libr. 6; cap. 32. putat, qui hanc comparat cum filicu- 
lis Trifolit acetofi, cam fructibus Cucumis afinini , & 
herbe Noli me tangere diéte, que omnes res funt 
claufz, acpercompreffionem dehifcunt, & diffiliunt, 
hujus autem plantule extenfa foliola Jonge aliam ha- 
bent qualitatem , hzc enim petiolis infident genicu- 
latis; & furfum elevatis, inftar cubitorum minorum, 
que fi-per microfcopia luftrarentur, (ine dubio com- 
periremus, ipforum naturalem fitum effe deorfum fe- 
fe claudere, uti cubitus nofter id docet , brachium 
nempe introrfum fefe claudere,-& fle&ere oportere. 
Illorum extenfio folummodo efficitur per radios fola- 
res, qui illos quafi vi furfum elevant, & extendunt , 
donec aliqua re ta&i hac in re perturbentur, ac na- 
ruralem fequentes actum deorfum fefe claudant. 
Illos 
AMBOINENSIS 
Liber VII. cap. LXXIX 
De wortel wil mede na dien van Calappus 
den, want ze beftaat uit een klomp van SCH Ca uk 
lingen, waar van de dikfte avratagtig, of met knobbe. 
len bezet zyn, en voorts in veele baairtjes verfpreid Het 
waft wel in "t wild onder °t {nygras aan de ‘kanten pij 
de wegen, daar een barde klei grond is, maär lieft 4 
weeldrig ft in de tuinen op een zwarte vette grond da 
een of twee plantjes gezet zig voorts jaarlyks vermenie- 
vuldigen door ?t witfpringende zaad , zoo dat men’ einde) ^ 
in La rose? E tuins e Do 
aam. Jn ’t Latyn Herba fentiens, b i 
Acofta Herba Jive By de Portugeezen dE 
da. In ’t Duits Gevoel-kruid. By Chriftoph, Acofta 
beeft bet nog deze namen in” Latyn Herba amoris, en by 
de S'oques , of Indiaanfcbe Gocbelaars. | In’t Arabis en 
Turks Suluk. By de Perfianem Soluque. Maleyts 
Daun tocol Manufia, dat is menfchen vrees; en Dima 
idop, dat is levend kruid, in "t boog Maleyts Curan 
Curang. Ternataans Igo Igo, dat is een nabootzer in 
den Calappus-boom. De Grieken zouden een Chame Ca. 
lappam daar van maken. Andere Ternatanen noemen t 
ook Cage Cage. . Onze Amboineezen noemen bet Sie, het 
welk anders ook eem bouge boom is, fcbier met diera ely- 
ke bladeren. Tn °t Maleyts Caju Soloacco. Op jpa 
biet bet gevoelkruidje Aylaun Mahay , dat is folium 
vivens. javaans T sjit Tsji. 
Plaats. Het waft in veele landen van Ooft- Indien, ins 
zonderbeid op de gebeele kufte Decan, Canara, en. Ma: 
labaar , voorts in de Moluccos, en bier in Amboina; os" 
veral meeft in "t wild, gelyk omtrent Hila, op Hitoer . 
kufte in °t veld langs de wegen onder "t fnygras , daar 
een barde kleigrond is, dog niet boven een band boog, 
uitgegraven , en in de tuinen verplant, verlieft bet wat van 
zyn gevoelende kragt, maar de andere plantjes, die van 
het uitfpringende zaad voortkomen , en dat niet digt byde 
moeder , maar een, of anderbalve flappen’ daar van af, 
werden booger, en weeldriger dan int wild met baar 
volkomen kragten , wonder dat dit kruidje zoo zeer fcbuxwd.. 
bet aanraaken , en nogtans altyd by de wegen waft; en in 
de tuinen by menfcben , flagtende de Meisjes , die niet wile 
len aangeraakt , nogtans gaarn gezien zyn. 
Gebruik. By de Heidenen , en Mooren werd dit kruid- 
je meer tot fuperftitien, en tooveryen , dan medicamen- 
ten gebruikt , t'eenemaal als Chriltoph, Acofta /chryft 
namentlyk om de gefcbende, en befaamde maagden te res. 
titueeren, bare je te bedekken , en by de pene 
ne minnaars nieuwe liefde te verwekken &c. Hy Atos- 
ta verhaald, en verklaard zelf , dat een geleerden Bra- 
mine bem onder een groote weddenfchap belooft beeft , met 
dit kruid te wege. te brengen 5 dat een rouwsperz00n » 
die by begeerde , bemzoude moeten navolgen; doch Acofta 
was zooeerlyk, dat by zulke kunften onder de Chriftenes 
verboden z niet wilde leeren , nog inzynefebriften zetten. 
By de Maleyers, Mooren , en inzonderbeid by de Ter- 
natanen beb ik bemerkt, dat zy bet tot dezelve beuzelitr- 
gen gebruiken , en bouden bet voor een toegeeigend kruid 
tot alle minne-tooveryen , die wy dan overflaande wat 
deugdelykers zullen voorbrengen, als "t anders tot niets 
diende, zoo is bet zeker waard in de boven te onderbou 
den, o" bet rare meefterfluk der natuure te befchouwen, 
en ons verftand te oefenen: Ik wil myn booft zoo zeer 
niet breeken, om de oorzaak van deze verborgene ergene 
fchap. te doorgronden, gelyk ma Acottas jebryven zeker 
Indiaans „Philofooph gedaan heeft, die dezelve niet‘ kon- 
nende uitvinden, daarover gek geworden. is. 3 
ter-moet ik-mede-wat kallen , dewyl ik meer verbore 
gentheid in dezes: kruids natuur bevinde, dan Bontius 
lib. 6. cap. 32. meind , bet zelve vergelykende met de 
-bouwkens van "t Trifolium acetofum; met de vruchten 
van Cucumis afininus , en van bet kruid Noli me tan- 
gere, welke alle gefloote dingen zyn , die door bet druke 
ken opberften , maar met deze uitgebreide blaadjes beeft 
bet een gan/ch ander gelegentbeid , want de blaadjes van 
dit kruid ftaan aan bare (elen met zodanige: knietjes 0p- 
waarts' verbeven , als kleene ellebogen, en als men dezer 
ve door een vergroot:glas.mogte beiden: zoude men 
buiten twyfel bevinden ;-dat baren natwurlyken Stand is 
neerwaarts te fluiten, gelyk onze elleboge uit a 00 
den arm inwaarts “moet fluiten. ` Dot, zy. nu uitgebreid 
flaan , komt alleenlyk van de Zonneftralen , die ze als 
met geweld opwaarts trekken , en uitgebreid houden, 10 
dat zy door "t aanraaken wan eenig ding bier in getur- 
beerd werden, en bare natuurlyke trekken: volgende we 
neerwaarts fluiten. Ze Dat’ 
