VIN Bac, LXXIX Hoof). AMBOINSCH KRUYDBOEK. 303 
“los mox languefcere, ac fefe incipere claudere, 
uum homo, vel animal quoddam ad illos adcedat , 
cauffatur per fubtiles fibrillas, qua inftar pilorum in 
radice obfervantur extenfe per terram, ac mox per- 
fentientes terra motum ofcillatorium , quum quis ipfis 
vicinus fit, hunc conmunicant per fubtilem iftam fun- 
fam. medullam radicis, & caulis, que vim hanc 
‚ pinnis foliofis tradit, unde fefe claudunt. f 
Per pacatos Solis radios petiolos iftos, ac foliola 
extendi, ex eo liquet, hec nempe per noctem, ac 
diem tempore pluviofo, vel procellofo femper. clau- 
faeffe. Vires hz quodammodo etiam videntur exci- 
tari per lüxuriofum, & Mercurialem quafi fuccum; 
ui in vetuíta planta parum exficcatus eft, quum“ & 
fenfitiva qualitas maxime inminuitur.. Matutino tem- 
pore, uti dictum eft, ftabilifima eft hzc plantula, 
quum per Solis radios elevatos refufcitata , & calefaéta, 
uam fortiffime extenfa fit, qua re fabulofum peragi- 
tür ludibrium , quum pignore certent, per hanc her- 
bam puras detegi poffe virgines , & a ftupratis digno» 
fci, quum talibus perfuadeant a puris non vel tarde, 
a ftupratis vero mox claudi. Quas jam pudore adfi- 
cere volunt , fub meridiem advocant, quum homi- 
num halitu fefe. claudat, que vero pure cenfende 
fünt, matutino tempore experimentum hoc inftituant. 
In re Medica hunc habet ufum : Loodja apud Ter- 
natenfes morbus eft quafi Phthyficus, cum afthmate, 
& continua pulfatione pectoris prope claviculam , præ- 
fertim fi aliquis precefferitmotus. Contra hunc mor- 
bum totz quante cum ipfa radice eliguntur plancule 
maxime vegete , quum ejus nempe foliola intenfe 
cerulefcentia funt uti in Indigo, has aque incoque, 
vel folas , vel cum Halale , que Convolvuli medii fpe- 
cies eft, contra quosvis porro abdominis dolores ac 
tormina he adhibentur plantule, qua Mufz folio in- 
volvuntur , ac fub cineribus calidis torrentur , que 
edantur cum pauxillo fucci LemonSwangi, pro pue- 
ris pauxillum aque additur, vel ejus radices cum Pi- 
nanga maftieantur, ac fuccus deglutitur. 
Hujos herbe fapor amaricat uti leguminum: ` Alii 
porro ejus ufus funt, quos T'ernatenfes curatrices re- 
velare nolunt, forte nolentesaliquem fcire , quam rem 
ad hanc adhibeant. In ea autem funt opinione, hanc her- 
bam fepius comeftam jüventutem confervare. Novi 
Germanum quendam ducem jam feptuagenarium, 
qui anhelofus erat, & per potum fpiritus Vini anxieta- 
tem fentiebat prope ftomachi orificium , qui gloria- 
batur fefe curatum fuiffe ufu hujus herbule , quique 
jam erat homo ftabilis, & vegeta fenectugs. Muli- 
ercule Ternatenfes hanc herbam aque incoquunt, 
ua infantes lavant, ex ipfarum opinione , ut inmunes 
nt ab incantamentis. Sic olim quoque Mercurius 
Ulyffi demonftravit herbam Moly contra Circes præ- 
ftigias, quod & nunc etiam przftaret hac herba, pu- 
to autem Planetam Mercurium , neutiquam vero cor- 
pus €Chymicum. ae 
“Nunc porro adducemus fimiles quasdam plantas ab 
aliis memoratas, & defcriptas Auctoribus , quarum 
uedam forte eedem funt cum defcripta, vel parum 
ifferunt juxta regionum varietatem. à 
Herga Mimosa a Chriftopb. Acofta cap. 56. defcripta 
differt a priore Herba viva, eft enim flagellofa plan- 
ta, quinque palmas alta, que fefe ipfam füftinere ne- 
quit, fed proximis adcumbit arboribus , vel muris, 
caules gerit virides parumque angulofos , qui fefe in 
longos dividunt laterales ramos , brevibus & vagis 
fpinulis armatos, que bafin habent amplam uti in 
Rubo, fed he molliores funt, & magis vage. Ejus 
foliola cam illis prioris, vel Filicis femine conveni- 
unt, quumque tangantur, fefe contrabunt, ac clau- 
Int,-ac frutex quafi emarcidus eft, donec receda- 
mus ,-quum fefe iterum-extendunt, fed non tam cito, 
quam in priore. Per noctem fefe quoque claudunt, 
quoque Sol magis fervet, eo magis extenfa, & ere- 
Cta funt hee foliola. - 
Flores fructusque non deferipfit, fed indicavit ejus 
foliola per totum diem Solis motum fequi, Odore, 
& fapore cum Liqueritia conveniet, unde & incole 
ejus foliis utuntur contra tuffim, ad pectus depuran- 
dam, & claram reddendam vocem, conducunt quo- 
que contra renum dolores, & ad recentia vulneracu- 
randa, ita ut congenera videatur effe Zage fpecies 
libro 7. defcripta. 
Hec 
Dat zy nu firaks quynen , en baar beginnen te fluiten 
als eenig menjch , of gedierte bum Bade és werd ern 
zaakt door de fubtile vezelen , die men als baairtjes dan 
de wortel ziet , bun in de aarde witbreiden „ en firaks ge- 
voelen bet dreunen'van den grónd , wanneer bun iets na- 
derd, en dat door de fubtile vooze merg van den flam 
die de kragt aan de bladdragende fielen overzet. f 
Dat bet door de Stille Zonneftralen uitgebreid werde, 
blykt daar uit, dat bet ’snachts, en over dag by regen, 
en windig weêr altyd géflootén flaat. De kragten Du 
nen ook meeft te beftaan in een jeugdige, en Mercuriaal- ^ 
Jcbe-zap , diein de oude plante wat opgedroogd is, awan- 
neer ook de gevoelende eigei Weight de 
In de Morgenfionden, als gezegt , vertoond bet zig Dap. 
zinnig , dewyl bet door de opgaande Zonneftralen ver- 
warmd zynde op *t kragtigfte uitgebreid flaat , bier door 
bedryft men een beuzelagtige kortswyl, weddende dat men 
aan dit kruid de zuivere maagden kan onder/cbéiden van 
de gecorrumpeerde, de lieden wys makende, dat bet by de 
opregte niet, of lankzaam, maar by de bedorvene ter{tond 
zich fluite. Die men nu befchaamd wil maken, moet men 
tegens de'middag daar by voeren, wanneer bet zig op den 
minften aaffem fluit, maar wiens refpelt men bebouden 
wil, moet men in de ie Een daar by voeren. i 
In de Medicyne beeft bet dit-gebruik :' Loodja is by de 
Ternataanen een ziekte, alseen Teering met korte aasfem, 
en geduurig kloppen op de borft, by” usbeen > zonder- 
ling als men een weinig gegaan beeft. Tegens deze ziek- 
te neemd eenige boompjes van dit kruid met wortel en al 
uitgetrokken , als zy tn baar befte fleur ftaan, te weten 
als de bladeren nog boog blaauw-groen zyn, gelyk aan't 
«Indigo, Rookt die in water, of dee: of met een zoor- 
te Halale ( Convolvulus medius ) tegen allerbande Buik- 
pyn neemt men dezelve boompjes , bewindze met een Pis- 
Jang-blad , braadze wat onder heete a(Jcbe , en eet die dan 
met een weinig zap van Lemon Swangi , by kinderen doed 
men water daar by, of knowwd de wortelen met Pinang, 
en zwelgd den zap in. 
‚ De fmaak van dit kruid is bitteragtig , gelyk aan de 
pluk-vruchten: Daar zyn nog andere gebruiken, die de 
‘Ternataanfcbe Meeftre/fJen zoo niet willen openbaren, 
mi Jebien niet willende , dat men”: weeten zal , waar toe Zy 
bet gebruiken. ` Immers zy 209 oan gevoelen, dat dit kruid 
dikwils genuttigd oe » de jeugd conferveere. Ik ken- 
ne eenen Duitfcbe cier , een man doenmaals by deze- 
ventig fåren, die kortaafemig begon te worden, en door 
drinken van Brandewyn vry wat benouwd , omtrent de 
krop van de maag , die zig roemde door het gebruik van 
dit kruid geneezen te zyn, daar by een, man was van een 
vajte, en gezonde ouderdom ` De Tornetaanjibowrouaven, 
Kooken dit kruid in water, en wasfchen daar mede de kin- 
ders, bet'welkma baar gevoelen, tegens alle betooveringe 
dienen zal. Zoo heeft Mercurius ook eertyds aan Ulys- 
Jes getoond bet kruid: Moly tegens}de toovery van Circe’, 
en men zoude bet nog konnen doen met dit kruid , ik ver- 
Jaar dan m ercurius , en geen c um. 
u zullen wy eenige dierge lanten «erba- 
len by andere bee Zenter van zommige 
miffcbien "t zefde zyn met bet voorige , of een weinig ver» 
Schillende na de verfcheidentbeid der landen. — - 
Hersa Mimosa by Chriftoph. Acofta cap. 56. be- 
Jehreeven, verfebild van "t voorige Herba viva, want 
bet is een rank gewas , vyf palmen boog , "t welk op zig 
zelfs niet ftaan kan, maar tegens de naafte bomen, of 
muuren aan leund , bet beeft groene niet regt ronde ftelen, 
die zig in lange zyde-takskems verdeelen, waar aan men 
ziet korte, en ydele doorentjes , met breede voetjes , gelyk 
aan de Braam, doch ydele? , en weeker, De blaadjes gee 
lyken de voorige, of de Felix femina, als men ze "i 
raakt, fluiten zy baar Pzamen , en den ftruik fhaat als 
verdort, tot dat men weer weg gaat, dan breiden zy 
ben weer uit, dog zoo gaauw niet , als bet voorige, 
Snagts flaanze ook geflooten, maar boe'beeter de Zonne 
febynd , boe weeldriger zy uitgebreid ftaan. 
Bloemen , en vruchten beeft by niet befchreeven , maar 
dat zyne blaadjes ben den gebeelen dag na de Zonne kees 
reh. Van reuk, en fmaak 2al het met zoethout overeen 
komen. dies de Inlanders 2yn bladeren gebruiken tegens 
de hoeft , om de borft te Zuiveren, en een klaare ftem te 
maken, zy dienen ook tegens de pyn der nieren, en ver- 
fche wonden toe te beelen, zoo dat bet fcbynd een mede 
zoorte te zyn van Zaga lib. 7. befcbreeven. DE 
it 
