VIII Bock. LXXIX Hoff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 303 
Si caulis, vel ftipes ipfe vulneretur, vel contunda- 
tur,tota procumbit planta, vulnusque nigrum eft, ac- 
fi per ignem aduftum effet Si vero ligno, vel ba- 
cello tangatur hzc planta, nullum perfentit incom- 
modum, ita ut tantummodo agitatur, & conmovea- 
tur per hominum manus, & halitum , nullumque 
babet in re Medica ufum. 
Arbor pudica a Julio Scaligero exercit. 181. fe. 28. 
defcripta , arbufcula eft octo pedes alta, in provincia 
Pudifera crefcens, quz hominis, vel animalis acces- 
fam fentiens , foliofos ramulos cauli adtrahit, quos 
iterum explicat, quam primum homo recedit. Sca- 
liger quoque in ea eft fententia, hoc nempe fieri pet 
fubtiles quasdam radicum fibrillas, que in terra ali- 
éujus hominis , vel animalis acceflum perfentiunt ‚ad 
uamnam enim diftantiam acceffus hominis in terra 
detegi poffit, comperitur, quum per noctem quis au» 
rem terre admoveat. 
“Gallica Antillaram Hiftoria èap. 11» conmemorat 
uoque berbam vivam in infula Tabago crefcentem ; 
fed juxta defcriptionem ab illa Indie Orientalis dif- 
fert. Stipitem gerit fesqui pedem altum, multis cinə 
&um foliis, pedem circiter longum, tres minores di- 
gitos latum , denticulatum, uti in Filicibus, ad oras 
ex viridi, & purpureo variegatum colore, maculis- 
que rubentibus notatum, ex ftipitis centro flos pro- 
venit, ex multis petalis compofitus fere inftar lorum 
Calthe, coloris lete violacei, fique traítetur , gra- 
tum fundit odorem. Ejus natura eft, ut fi foliola 
tangantur , cuncta plante flaccefcant, & ad terram 
inclinent, acfi pedibus calcata effent, quoque fortius, 
vel levius comprimantur , eo citius, vel tardius revi- 
vifcunt quafi, & in priftinam fefe reftituunt formam. 
Pifo libr. 4. cap. 41. binas defcribit alias Herbas ca- 
flas, feu vivas in Brafilia crefcentes fub Portugallico 
nomine Herba minofa, & Brafilico Caüéo , ad quem 
Je&otes demandamüs, quum utrzque fint plante ab 
illa Indie Orientalis Herbe fentientis nimium differen- 
tes, tam forma quam natura, & qualitate, quum fint 
arbufcule flagellofe, ac fpinulofe , licet foliorum 
forma, & fenfitiva qualitas, quod nempe ad tactum 
fefe contrahant, cum aliis Herbis vivis conveniant. 
Sic quoque ejus altera fpecies Silva de Praja dicta, 
h, e. her 
bet proprietatem, ipfius enim folia certam adferunt 
mortem; quorum nullum aliud inventum eft antido« 
tum, quam plante radices; 
Ternatenfes duplicem ex hac formant Zgo Igo, marem 
hémpe, & feminam. Mas ipfis dicitur Herba fentiens 
prima, femina nobis alia eft herba libro 10. defcripta 
fub nomine Gratiofe, atque has forte fub uno defcri- 
bunt, & comprehendunt nomine, quum utrasque ad- 
hibeant amorem conciliandi gratia, atque ut aliquis 
alii gratus fit, quales herbas fupra etiam enarravimus in 
Capite Sonchi, Sí vocavimus Oebat Guna. 
Noftra planta quóqué éonvenit cum Todda Vaddt 
Hort. Malab. tom. 9. Fig. 19. defcripta, ubi & tresa- 
liz obcurrunt plante hic ignote , quz qualitatem e- 
tiam habent Folia fua contrahendi. 
OBS. ER V.ATIO,. 
aà Licet elegatitis hujus plantul& foliola ea gâudeant qualità- 
té, ut fenfitiva quaft fefe inftar Mimo/e, feu berbe vive ad 
tactum contrahant; & claudant, non tamen ad hoc pertinet 
genus, uti flores, ac filiculz ejus feminales, hoc fatis de- 
clarant, que fi examinentur, adparet veram Oxalis effe fpe- 
ciem, atque hinc mihi dicitur Oxys Indiea, Tamarindi fo- 
liis; floribus umbellatis in Tbef. Zeyl. p. 178. & Oxalis lutea 
flofculis, & feminibus, que herba fentiens Bow T11, & 
Herba viva À Cost Æ Muf. Zeyl. pag. 5. & 37. & Oxys In- 
lica, non acida, Tamarindi foliis, fentientibus, umbella- 
tis, floribus in fummo pediculo luteis , umbellatis. Domini 
Garcin. & Acetofélla herba, Mimofz foliis, fentiens, Her- 
bar. Herm. &c. in Thef. Zeyl. reliquos vide Au&ores, & 
Synonyms. Hujusque plantule icon fupra Tab. 104. Fig. 2. 
eft expreffa, - 
VA Tom. Y, CAPUT 
marina, peculiarem penitus y & miram ha». 
Als men den flam zelfs kwetft ofte kneuft , zo walt d 
gebeele plante om ter aarden, s ES Get werd eru 
als of ze van vuur gezengd was. Zy gevoelen geen letfel. 
Ais men ze met een boutje, of flokje aanraakt , wor- 
dende alleenl yk ont/teld door "e men[cben band en aafemen, 
en bebben geen gebruik in de Medicyn, 
Arbor pudica van Jul. Scalig. exercit, 181. fe& 28. 
befchreeven h zal een boompje zyn van 8 voeten boog , indè 
provintie Pudiferam waffende , en bet naderen van eenig 
menfch of gedierte gevoclende,zo trekt’t zyne geblaade takjes 
tegens den [lam aan, en breid die weder uit, zo dra de men/ch 
weggaat. Scaliger is ook in dat gevoelen, dat dit ge- 
Jebied door eenige fubtile vefelen der wortelen, dewelke 
in de grond bet aannaderen van eenig menfch gevoelen, 
want boe ver de gang van eenig men[cb op de grond ge- 
voeld kan worden, bemerkt men , als men by nacht met 
een oor op de aarde legt. 
Defranfe Hiftorie van de Antillas cap. ri. beeft ook de 
herba viva op bet eiland Tabago waffende , dog vol- 
gens de befcbryvinge van de Ooft - Indijche verfchillende. 
Het beeft een ftam 13 voeten boog , omgeven met veele bla- 
deren ontrent een voet lanky 3 kleene vingers breed, ge- 
Jneden of getand gelyk aan de Waren, ontrent de kanten 
groen gemengd met purper , enlichte roode plekken , uit de 
midden des ftams komt een bloeme voort , uit veele blaad- 
jes gemaakt , fchier als de Goudsbloemen , licht violet van 
coleur , en als men ze bandeld, goed van reuk. Zyn na- 
tuur is, dat als men de blaadjes aanraakt , zy alle t’zamen 
aan de planten flap worden, en nederzakken na de grond, 
als of zy getrappelt waren, en na dat men ze bart of zagt 
od » komen zy lankzaam of fpoedig weêr in baar oude 
poftuur. j 
Pifo libr. 4. cap. 41. béfcbryft nog 2 andere Herbas 
caftas of vivas , in Brafil waffende onder den Portugeezen 
naam Herba minofa, en den Brafilifeben Caiéo, waar 
been wy den Lezer wyzen, dewyl bet alle beide planten 
zjn van de Ooft- Indijche Herba fentiens al te veel ver- 
Jebillende zo in gedaante als in eigenfcbap, want bet flin- 
gerende en doornagtige boompjes zyn, boewel ze in fatzoen 
der bladeren en bet fluiten der zelve op eenig aanraaken 
met andere Herba vive overeenkomen, Zo is ook zyne 
2de foort in "t byzonder Silva de Praja, dat is ftrandruig- 
te genoemt, van een gant/cb byzondere en wonderlyke et- 
genfchap , want deszelfs bladeren zyn een dodelyk we, 
daar men geen ander tégenbaat toe gevonden beeft als des- 
zelfs wortelen. 
De Ternatanen maken tweederley Igo Igo, Manneken 
en Wyfken daar van. Het Mannetjen noemen zy bet 
eerfte Herba fentiens, en bet Wiyfken is by ons een an» 
der kruid, enlibr. 10. befchreeven onder den naam van Gra- 
tiofa, zynde millcbien duur utm under conen rum, begree- 
pens vm dat xy dezelve alle beide gebruiken om liefde te 
verwekken, en iemand aangenaam te maken , diergelyke 
kruiden wy bier bovenin’t capittel van Sonchus, en Lë 
Guna genoemt bebben, S , 
Deze ‘beeft eenige overeenkomft met Todda Vaddi in 
Hort. Malab.: part, 9. Fig. 19. befcbreeven, alwaar 
men nog 3 andere bier onbekende Planten vindt, dewelke 
de eigenfchap bebben om baare bladeren te fluiten, 
AANMERKING. 
Of fchoon de blaadjes van dit fraaje plantje die hoedanig- 
heid hebben, dat zy zig op het aanraken als de Mimofa , ofte 
het levendig kruid te zamentrekken, en fluiten, zoo behoort 
egter dit plantje niét tot dat geflagt, gelyk de bloemen, en 
zaadhuisjes zulks klaarlyk aantoonen, welke indien ze onder- 
zogt werden, zoo bevind men, dat het een egte zoort zy: 
van de Oxalis, en hierom werd ze van my genaamtIndifché 
Oxys, met bladeren van de Tamaryn, en de bloemen in 
een dol ftaande. in de Thef. Zeyl, p. 178. en geele,Oxalis, 
zoo aan bloemen, als zaden, welke is het gevoelige - kruid 
van Bow T1Us, en de levendige plant van ACOSTA in het 
Muf. Zeyl. p. 5. en 37. en de Indifche Oxys, niet zuur, 
met de bladeren van de Tamaryn gevoelig, en in een dol 
ftaande, met bloemen in het opperfteder fteeltjes in een dot 
flaande, en geel van de Heer Garcin: en het Acetofella-kruid, 
gevoelig, en met bladeren van dé Mimofa van het Herbar. 
van Herman. &c. in de Thef. Zeyl. ziet de overige Schry- 
vers, en Benamingen. De Figuur van dit plantje werd bo« 
ven op de 104 Plaat, Fig. 2, gevonden. 
Qa LXXX; 
