E EEE. 3 
VIII Boek. LXXX Hooft, AMBOINSCH KRUYDBOEK. 307 
Aperti hi flores, quorum modo bini tresve fimul 
fefe aperiunt, per multos dies continuos vigent, quum 
marcefcunt , ac fociis fortem relinquunt, quum prius 
per diucturnum vigorem priorem fiorendi tarditatem 
quafi refarciverint. Poft florum lapfum , cuivis pedun- 
culo, cui flos inpofitus fuit, increfcit craffiuículum 
tuber, quod in bulbos quafi íeminales explicatur , qui 
formam. fere habent eandem, quam radix toxicaria 
profert intus repleti fimilibus officulis, externe diu 
virentes, hifce vero in terris rari perfecti funt, 
Radix feu bulbus ob lentum fuum fuccum adeo du- 
rabilis, & vegetativus eft, ut ultra annum in domo 
fervari poffit integer, cujus exterior modo pellicula 
exficcatur, fed interna fubftantia vegeta eft, novum- 
que emittit furculum. Bulbique porro fubtus novas 
roferunt , undique, &laterales proles, uti Lilia, & 
F ulipe, que trasplantari poffunt, fi vero relinquun- 
tut, novi ifti bulbuli non rotundi, fed ad unam pat- 
tem plani, feu compreffi funt. -Sicquoque non opor- 
tet aliguem follicitum effe, licet toti pereant frutices 
menfibus pluviofis, ita ut nil remaneat, vel confpici 
poffit, de novo enim iterum regerminant. 
Nomen. Nullo alio innotuit nomine nifi Tulipa Fa- 
wana. Belgico Favaanze Tulpe, ac circa annum 1676 
hzc planta primum in Amboinam delata eft, & per 
prolem fatis jam multiplicata, Per cognomen autem 
adparet, patriam ejus effe Javam, licet quidam erro- 
pee hanc vocent Tulipam Fapanenfem, curiofi enim 
ex noftra nationc hanc in Japana detegere non potue- 
runt, neque ego huc usque ullum ejus Malaienfe, 
vel indigenum indagare potui nomen. 
Ufus ejus huc usque ignotus cft , ac tantummodo 
ornamenti cauffa in hortis-colitur, ex ejus odore, & 
fapore naufeofo concluderem , viribus convenire 
cum Radice toxicaria, de qua vide infra librum unde- 
cimum. 
"Aliquando etiam fit, ut bini floriferi caules fimul 
ex uno propullulent bulbo ejusdem craffitiei, fedin- 
zqualis altitudinis , qui inferius communi pellicula 
cin&i funt , inftar facci. Horum altiffimus primum 
flores producet, qui primo funt coni longi, acuti , & 
‘ex purpuro rubentes, figue exteriores flores jam lint 
aperti, interiores adhucdum minores, acuti funt co- 
- ni , anguítis, & lete virentibus foliolis diftinéti. Quum 
‘planta hec flores fuos gerat, tum ejus folia multo 
‘minora funt, breviora, & cum illis Tulipe magis 
` convenientia. 
In Audluario hzc adduntur. 
Fructus ejus plerumque unus alterve, raro tres uno 
«in caule perfecti funt, in quibus nulla inveniuntur 
-officula, fed ficca, &albidacaro, ex magnis fegmen- 
tis compofita, & fibi nexa.. Inveni etiam quosdam 
Limonis Nipis magnitudinem habentes, ad unam par- 
‘tem rotundos , & gibbofos, ad alteram concavos, ac 
variis tuberculis auCtos , externe autem obduéti erant 
tenui, & viridi pellicula. Caro autem horum interna 
folida erat, & integra, in nulla fegmenta diftincta , 
vel divifibilis. 1 
Tabula Centefima Quinta | 
Tulipam exhibet Favanam cum ejus fructibus AA feparatis. 
OBSERVATIO. 
© Genus hoc hodie Amaryllis vocatur , eftque Amaryllis 
Apatha multiflora, corollis campanulatis equalibus, genitali- 
bus declinatis H. Clifort. p. 135. Huicque plante proximum 
eft Lilium Americanum puniceo flore Bella donna dictum 
Herman. Parad. p. 194. ubi icon, fed cujus flores non tam 
profunde diffe&i, & oblongiores funt , unde forte ejus Vå- 
zieras, 
Tom. V. CAPUT 
i ed » waar van men maar twee of drie te ges 
Yk ziet , blyven veele dagen na malkander in baare fleur, 
daar na verflenzende , lanten zy baare Makkers ook een 
beurt, als of zy met haar lange vertoeven baar voorige 
traagbeit wilden inbrengen. Na baar afvallen, ziet men 
onder ieder Steel, waar op de bloeme geftaan beeft, een 
dik voetje, waar uit de Zaadbollen worden, Jcbier gefor- 
meerd als die aan de Spatwortel , binnen met dier elyke 
korls uitgevuld, van buiten langentyd grasgroen blyven- 
de, dog bier te lande komen weinige tot volkomenbeit. 
De wortel is wegens baar taaije zap zoo durabel en te- 
vende, dat men ze over 't jaar in de buizen goed kan 
bewaaren , waar aan flegts de buitenfte fcbelle verdroogt, 
bet binnenfte goed blyft , en een nieuwe febeute voort- 
brengt, Daarentegen brengen de bollen van onderen nieus 
we aanwaffen ter zyden woort, gelyk Lelien en Tulipen , 
die men verplanten kan, maar als men ze daar aan laat, 
zoo worden de nieuwe bollen niet rond, maar aan de eeng 
zyde plat of gedrukt. Zoo beboeft men ook niet bekommerd 
te zjn, al vergaan de gebeele firuiken in de regenmaan- 
den, zoodat men niets meer daar van bekennen kan , want 
zy fchieten al weder uit. 
aam. Ze is met geen ander naam bekend dan Tulpa 
Javana. Jn ’t Duits Javaanze Tulipe, en omtrent bet 
jaar 1670 eerft in Amboina gebragt , en met baare afzet- 
zels nu genoegzaam vermeerderd. Uitwyzende de bynaam 
moet ze oorfpronkelyk op Fava te vinden zyn , boewel ze 
zommige abufivelyk Japanfe Tulipe noemen , want de Cu- 
rieufe van onze Natie bebben ze in Japan niet konnen vin- 
den , en ik bebbe ook tot nog toe geen Maleytfe of Inland- 
Je naam kunnen uitvraagen. 
Gebruik. Van baar gebruik is ook nog niets bekend , 
word dierbalven maar tot cieraad in de Tuinengebavend, 
p den walgelyken reuk en fmaak zoude ik oordee- 
en, dat ze in kragten veel overeenkomen met. onze fpat- 
wortel of Radix toxicaria, waar van ziet bier na lib. 1 t. 
Het gebeurd ook, dat twee bloemdraagende ftelen uit 
eene bol voortkomen van gelyke dikte , maar ongelyke boog- 
te, en beneden met een gemeen velletjen als cen zak om- 
geeven. De boogere zal zyn bloeme eerft voortbrengen, de- 
welke eerftelyk zyn lange fpitze en purper roode kegels, 
en als de buitenfte bloemen open flaan, zo zyn de binnen- 
fe nog kleene /pitze kegels’, met fmalle en lichtgroene blaad~ 
e 
jes onderfcheiden , wanneer de Det bloemen draagt , zoo 
zyn de bladeren veel kleender , korter, en de Tulipe bla- 
deren gelyker. 
In het 4ucluarium werd dit *er by gedaan? 
“De vrugten komen Meeft een of twee, zelden drie op 
een fteel tot volkomentbeit , binnen vind men geen korrels, 
maar een droog en witagtig vleefch , uit groote klonters 
aan malkander vaft zittende. Dog ik beb er gevonden in 
de grootte van een Lemoen Nipis, aan de eene zyde rond 
en bultig , aan de andere bol , en met verfcheide bulten be» 
zet, buiten waren ze bekleed met een dun en groen vlies- 
je. Maar binnen was een doorgaand maffief vleefch in 
geene klonteren deelbaar. - 
De Hondert en vyfde Plaat 
Vertoont de Favaanfcbe Tulp, met deszelfs vruchten AA 
afzonderlyk. 
AANMERKING. 
` Dit geflagt werd hedendaags Amaryllis genaamt, en is de 
Amaryllis met een veel bloemige knop, en gelyke klokvor- 
mige bloem-kranzen, met afwykende voorteelZels , of af- 
zettingen, in de H. Clifort. p. 135. mer deze plant komt 
“het naaft overeen de Americaanfche Lelie, met een purpere 
bloem Bella donna genaamt van Herman. Parad. p. 194. al- 
waar ook deszelfs Figuur is, doch wiens bloemen niet zoo 
diep ingefneeden zyn, en lankwerpiger, waarom mogelyk 
hier van een verandering. is, 
Qq? 
