x8 HERBARII AMBOINENSIS. 
CAPUT OCTOAGESIMUM 
Y PRIMUM. 
Arum Indicum fativum. Aira Negry. 
Rum in india majorem prebet ufum quam in Eu- 
A ropa, unde ejus fpecies paulo amplius defcri- 
bam, cujus quinque hic obfervantur , quarum 
prima eft Arum fativum majus , fecando Arum filve- 
fire, tertio Arum ZEgyptiacum , quarto Arum minus, 
feu Arifarum, quinto Arifarum e/culentum. 
Arum fatioum majus iterum fubdividitur in tres fpe- 
cies, que nullo alio modo differunt, quam colore 
etiolorum , & venarum , unde fub una forma has 
defcribemus , aliis autem fingulis peculiare tribuemus 
caput. 
Primo Arum fativum planta eft, octo decemque pe- 
des alta, cujus ftipes pedis craflitiem habet, aliquan- 
do ad quandam partem erigitur, ad trium nempe pe- 
dum altitudinem, potiffimum vero terre incumbit, 
& ad extremam tantum partem parum fefe erigit , quz 
fpecies melior cenfetur , tumque ejus ftipes loco ra- 
dicis adhibetur, quz fefe in terra mox dividit, & ex- 
tendit in craflas fibrillas, uti Calappus, atque quo 
usque terre incumbit ejus ftipes , fimiles ipfi inplantat, 
& infigic fibrillas. Hic itaque ftipes cam procumbens 
quam erectus in multos videtur efTe diftinétus annu- 
los, qui formantur ex deciduis foliis, quorum fufca 
pellicula inftar vaginarum illum cingunt, in quo hic 
& illic ampla .confpiciuntur tubercula, feu verruce 
magnitudine nummi inperialis , quibus infident acu- 
te papille, que nove funt gemme, cum verrucis 
abfcindend# , & transplantandz. 
Huic (tipici craffi infident rami, in orbem pofiti , in- 
ferius brachium craffi, & ad internam partem inftar 
canalis excavati, qui fefe invicem ambiunt: Longitu- 
dinem habent trium cum dimidio, ac quatuor pedum, 
quo usque nudi funt, horumque inferior pars tantum- 
modo fulcata eft oris reflexis , fuperior dimidia pars 
rotunda eft, firma, ac vix inferioris dimidiam habet 
crafficiem , herbacez plerumque fübftanti& , quivis 
vero hic ramus, feu petiolus ingens füftinet folium , 
formam habens Europzi Ari, fed multo majus, quum 
proximum fit A -Muf , atque omnium plantarum 
maximum, tres cum dimidio, immo quatuor pedes 
longum , ac quatuor fpithamas latum , transverfaliter 
diftin&tum novem, ac decem craffis, robuftis, & pa- 
fallelis coftis , ad inferiorem partem protuberantibus : 
ad digiti craffitiem, ipforum interftitia fimilibus, fed 
minoribus venis pertexta funt, quoque hz fint re- 
étiores, eo magis domeftica, ac mitis hujus plante 
natura cenfetur , quo vero majores, ac plures funt 
ipforum vortices, eo acrior, & magis filveftris hzc 
planta eft. 4 
Procumbens ftipes, fi caput fuum elevet , fimul 
adtollit quandam fibrillarum partem , que undique 
inftar chordarum tenfz funt. Hi itaque caules, ac 
cofte differentiam conftituunt trium fpecierum, ni- 
gre nempe, fufce, & albe varietatis, Harum pri- 
ina, & optima eft, cujus caules in inferiore , feu ro- 
tünda parte ex fufco nigricant, ad fuperiorem par- 
tem fenfim pallidiores, feu fufciores, ejusque folia 
adeo ibtepfe viridia fünt, ut e longinquo videantur 
effe nigricafitid, ac fimul glabra. ` 
Secunda fpecies cum prima quoad formam convenit, 
cujus caules fubtus fufci funt, actalibus lineis, feu ve- 
nis diftin&i, .& maculati , fuperius autem virides, ac 
cofte albicantes. Tertia,.ac viliffima fpecies cunctos 
gerit caules albicantes , feupallide virentes, foliorum- 
que. vene plurimos habent vortices , atque hec fpe- 
cies acerrimum habet faporem., minusque apta eft ad 
cibum eontra bine priores minus acres funt in cau- 
le, immo fere nullam habent acrimoniam, fi rite co- 
lantur circa edes in molli folo . fi vero crude gu- 
ftentur, notabilem quandam exhibent acrimoniam, 
quam mites etiam colantur, nullum vero in faucibus 
excitant ardorem, uti noftrum Arum, vel tertia alba 
fpecies, fi filveftris fit. 
Tene- 
Liber VIM. cap. LXXXI. 
LXXX. HOOFDSTUK 
De Indifche tamme Arum, 
Ar heeft in Indien meer gebruik dan in Europa, — E 
daarom moet ik zyne zoorten wat uitvoerlyk 
ven, deelende bet zelve in 5 zoorten, à aoe 
tamme, 2 wilde, 3 no Bae > 4 kleen Arum of 
Arifarum, 5 Arifarum efculentum. 3 
Het grote en tamme werd wederom onderdeeld in A > 
zoorten, niet anders verfcbillende, dan in de koleur der 
Beleg en aderen , dies wy ze onder eene gedaante be/chry- 
p^ zullen, gevende de andere elk een byzonder Hoofte 
uk. 
1 Arum Sativum werd een plante 8 a to voeten boog g E 
waar van de ftam in de dikte van een been, zomtyds een — 
Jiuk weegs overeind fraat, 3 voeten boog „maar meeft ter 
aarde leggende , en aan ’t einde zich een weinig oprech. 
tende , welke zoorte men voor beter boud , en dan werd de 
Jam voor de wortel genomen , dewelke zich in de aarde 
Jcbielyk verfpreid in dikke vafelingen , gelyk den Calapa 
Pusboom , en ook zoo verre als by legt met diergelyke va- 
Jelingen zich in de aarde vaft maakt, dezen [lam nu 
flaande als leggende fcbynd in veele leden n te Es * 
dewelke de afgevallene bladeren maken ‚Wiens bruine bui 
den als lappen bem omgeven, daar aan ziet men bier of 
daar breede knobbelen of wratten in de grootte van eenryks- 
daalder , en daar op fpitfe teepels, bet welk nieuwe uite 
Jpruitfels zyn, die men met de wratten affnyden en ver- 
Planten kan, " 
Op dezen ftam ftaan de grove takken in de rondte , bento 
den een arm dik, en aan de binnen zyde geutswyze uit- 
gebold, waar mede zy malkander omvatten. Zy zyn in, - 
de lengte van 33 en 4 voeten blood, doch de onderfle belft 
is maar gegeut met omgeworpene kanten , de opper fte belft 
is rond „ maffief, en pas balf zoo dik , doorgaans van 
kruidagtige fubjtantie, ieder draagd een groot blad van 
gedaante bet Europifcbe Arum scht, maar veel groter, 
als zynde naaft dat van Piffang , bet grootfte onder alle 
planten, van 93 tot 4 voeten lang, en 4 fpannen breed y 
overdwers doorreegen met 9 of 10 dikke, grove, en pa- 
rallele ribben , beneden wet een vinger dik uitbuilende s 
haare. tuffcbenplaatzen zyn met diergelyke doch mindere 
aderen doorweven ,.en boe regter deze zyn , boe tammer 
en beter van aard de plante gebouden werd, maar hoe 
meer dat zy bun krullen in wervels , boe fcherper en wils 
der de plante is. 
De leggende ftam, als by zich met zyn booft opretbts 
zoo trekt by een party van de vafelingen met zich op , die 
dan rondom gefpannen ftaan als fnaaren. „Deze flelenen 
ribben nu maken den onderfcbeid van de drie zoortens 
fwarte, bruine, en witte. De eerfte en befte zoorte 15» 
wiens Delen aan de onderfte of ronde zyde uit den brii- 
nen fwartagtig zyn, ma "t voorfte allenskens ligter of 
bruinder, de bladeren zoo boog groen, dat zy van verre 
Jwartagtig fehynen y en daar by glad. (0 53 
‚De tweede zoorte is de voorgaande aan gedaante ge 
Iyk, wiens flelen van onderen bruinagtig zjn > of met 
diergelyke linien digt gefpikkeld , boven groen, en derib- 
ben witagtig. De derde en flegtfte zoorte beeft alle fte- 
len witagtig, of bleek groen, de aderen aan de bladeren. 
maken de meefte wervels, en is de fcberpfte van faaks 
en min bekwaam tot de koft, daarentegen de twee GU 
bebben weinig fcberpigbeit in de flam, ja fchier geenen 
als zy wel gebavend werden omtrent de buizen im eet 
mulle grond, doch kan men merkelyk noch eenige [cher 
pigbeit gevoelen, boe tam zy ook zyn, als menzeraqud — 
proeft, maar zy en branden niet in de keel gelijk ons 
Arum, of ook bet derde witte , als bet verwilderd. 
Het 
