so HERBARII AMBOINENSIS. Liber VIILci.LXXXIL 
Oportet, ut in Amboina per aliquot excrefcat an- 
nos, antequam ejus caulis fatis folidus , & magnus 
fic, ut abícindi poflit, quo enim vetuftior eft , eo 
minus acrior. Petioli, praefertim nigrae fpeciei cum 
cinere conteruntur, ipforumque cuti inliniuntur, qui 
Caufo , feu febri ardenti laborant, Malaice Capialu di- 
éta, cui delirium junctum eft, fi enim zger per hanc 
fri&ionem nullum fentiat pruritum , vel fervorem, 
tum vera laborat Caufo , B Capialu, fi vero pruri- 
tum perfentiat , communis ardor eft totius corporis. 
Si vero talis eger duram habeat cutim , Arum do- 
mefticum incertum dat experimentum , fed tum eligen- 
dum eft Arum filveftre fubfequens. 
Tabula Centefima Sexta 
Arum exhibet Zndicum fativum, feu efculentum. 
OBSERVATIG 
Hujus Ari plurime funt varietates, eftque Arum minus, 
Nymphee foliis, efculentum Swan. Cat. pl. Jam. p. 62. & 
Hifl. Fam. tom. 1. p. 167. Tab. 106. Fig. 1. fed ubi ejus fo- 
lium tantum delineatum eft. Eftque Arum acule foliis pel- 
tatis ovatis, bafifemibifidis, margineintegerrimis H. Chfort. 
P. 435. eftque Weli Ila H Malab. tom. XI. Tab. 22. ubi in 
nota vocatur Arum paluftre Malabaricum, folio Nymphez, 
radice arundinacea: & forte Arum Americanum latiore fo- 
lio, radice efculenta P/ukn. Mantif. p. 28. Kc. 
In Amboina moet bet eenige jaren flaan 
en groot genoeg werd om af an ; ant in id 
der bet werd, boe minder /cherpigheit daar aan is D, 
fielen xonderlyk van de fwarte zoorte werden inci. 
Jebe gewreeven , en die geenen op de buid gefineerd Fa 
men oordeeld de brandende koortze te hebben, in Ma 
leits Capialu genaamt , waar ylboofdigheit ' onder]g, t 
want zoo den Patient geen gevoelen van jeuken of waal 
bier van beeft, zoo is by met de regte Capialu beva 
gen, maar zoo by jeuken daar van gevoeld, zoo is % pei 
gemeene brand in "t lyf. Als nu de perfon wat bard 
van vel is , zoo kan men op de tamme Arum niet vaft 
gaan , maar men moet de volgende wilde daar toe wer 
kiezen, d 
De Hondert en fesde Plaat 
Vertoont het Indifche tamme , ofte eetbare Arum, — 
AANMERKING, 
Van deze Arum zyn veel byzoorten , ofte veranderingen, en 
ishet kleine Arum , met het blad van de Nymphea, eetbaar yan 
Sloan. Cat. pl. Fam. p. 62. en in de Hiffor. Fam. tom, 1. H 
167. Tab. 106. Fig. 1. dog daar het blad maar alleen afge- 
beelt is. Enis de Arum zonder fteel, met rondagtige bladen 
wiens Delen tot in het blad doorgaan, maar aan het onder- 
fte half dubbeld ingefneeden zyn, met heele randen in de 
Hortus Cliffort. p. 435. en is de Weli Ila van het XI deel Tab. 
22. van de Hortus Malab. welke in de Aantekening genaamt 
werd Malabaarfche Arum, in de moeraffen groejende, met 
het blad van Nymphea, en een rietagtige wortel, en moge. 
lyk de Americaanfche Arum met breeder blad, en een eet- 
baare wortel van Pluknet. Mantiff. p. 28. Sc. i 
CAPUT OCTOAGESIMUM. 
SECUNDUM. 
Arum filoeflre. Bira Utan. 
Rum filveftre magis cum Europzo convenit , efte 
A que etiam in tres fpecies fubdivifum , quarum 
primum eft Arum latifolium , fecundum Arum 
"medium , feu vulgare , ac tertium Arum aquaticum , 
quod in fibfequenti deferibemus capite. 
Primo Arum latifolium nil alind videtur quam de- 
"generatio, feu varietas domeftici, ac tertieeittius al- 
æ fpeciei, precedenti capite defcripte, nullo enim 
alio differt modo , nifi quod hujus folia fint glabri- 
ora, veneque in coftarum interftitiis majores for- 
mant vortices , ac potiffimum fponte crefcit juxta 
fluminum ripas, in frigidis vallibus; - Ejus caulis 
quoque terre incumbit inclinans dimidia fua parte 
ad brachii circiter craffitiem , craffas in terram e- 
mittens fibrillas, uti fativum, unde nullam ejus am- 
liorem addemus deferiptionem, folummodo dicens; 
Toren ejus effe acerrimum , & mordentem , ac 
corrofivo fücco turgidum , unde & hic caulis cibo 
jneptus eft. 
Secundo Arum medium; feu Arum filveftre vulga- 
re, omnibus partibus minus eft; & humilius, ejus- 
‘que caules binos, ac binos cum dimidio pedes alti 
Unt, digitum craffi, rotundi, folidi y & virides, infé- 
yius parum excavati, ac fefe cingentes. 
Ejus folia binos quoque pedes longa funt; fed ple- 
rumque breviora , glabra, ac ferefplendentia. Ipfo- 
, yum cofte ab utraque parum protuberant parte, ha- 
rumque interftitia pertexta funt multis incurvis ve- 
nis, re vera vorticofis, Inter caulesbini, tresve, plu- 
resve alii excrefcunt petioli , fuperius: acutum, & 
incurvum füftinentes cornu , feu vaginam, palmam 
longam , inque binas diftinétam partes, quarum in- 
feriot nodus eft viridis , ac fuperior cauda eft, ca- 
nis panem referens , quz tubo anguíto fibi nexz func. 
Superior hzcce cauda ad latus fefe aperit, intusque 
exhibet albicantem uvarum quafi congeriem, mino- 
rem digitum longam, ac craffam, ex granulis mino- 
ribus compaétis conpofitam, quz adeo farinofa eft, 
at ex craffioribus farine granis effet conftruêta, 
In- 
LXXXI. HOOFDSTUK. 
De wilde Arum. 
"Et wilde Atum komt nader met bet Europifche o- 
H vereen, enis weder onderdeeld in 3 zoorten, deeer- 
Je Arum latifolium , de tweede Arum medium 
of vulgare, de derde Arum aquaticum , bet welk wyin 
"t volgende capittel befchryven zullen. 
De eerfte Arum latifolium /chynd anders niet te zjn 
dan gen veravilderinge van de tamme „en derdewitte zoor- 
te in *t voorgaande capittel, want ze verfchild daarvan 
anders niet, dan dat de bladeren gladder zyn, de aderen 
in de tuffchen plaatfen der ribben loopen gekrulder door 
malkander , en bet waft in ^t wild meeft langs de kanten 
van de Rivieren in koele Valeyen. De ftam legt ook gebogen 
ter aarden met de onderfte belft niet boven een arm dik, 
en met dikke vafelingen in de aarde vaft , gelyk bet tam- 
me , dies wy geen breeder befchryving daar van geven zul- 
len, alleenlyk zeggende, dat bet zeer /cherp en bytende 
van {maak zy, vol van een corrofive zap, en dierbalven 
tot de fpyze onbequaam. CES 
De tweede Arum medium, of bet gemeene wilde A- 
rum, is in alle zyne deelen kleender, en lager , de fie- 
len zjn twee en derde balve voeten boog , een vinger dik, 
rond, ma[fiev , en groen , beneden wat uitgebold ‚en 
kander omvattende. 
De bladeren zyn ook twee voeten lank, doch meeft kor 
ter, glad, enfcbier blinkende, De ribben fteeken te weer- 
zyden maar een weinig uit , en baare tuffchen-plaatzen 
zyn uitgeweeven met veele kroefe aderen in malkander als 
werwels draaijende. Tuffcben de fielen komen tavee,drie, of 
meer andere Delen uit, boven een {pits en krom boorn of Jebee- 
de draagende , een band lank, ook in twee deelen verdeeld, 
te weten in de onderfte groene knop , en den bovenjier 
fleert , een bondspint gelykende , met een finalle bals aan 
malkander hangende, bet bovenfte opend zig ter zyden» 
en vertoond van binnen een witagtige druive , een kleen? 
vinger lank, en dik , van kleene korreltjes gemaakt, £^ 
zo meelagtig , als of bet van groove ini t'zamen Er" 
zet was, : 
De 
m 
