VIII Bock. LXXXIV Hoof. 
Folia, quod fciam, in nullo funtufu, excepto quod 
mihi indicaverint, in Brafilia eque coqui & edi quam 
caules, fed potiffimum a plebe, & fervis ad famem 
tollendam , uti Clufius de fervis Portugallicis dixit. 
Amboinenfes credunt, & docent, Caladium multo 
dulcius effe ,. fi inter plantandum adfpergatur Canarii, 
& Calappi medulla, ac pauxillum falis in ore maftice- 
tur; Sic quoque multum confert ad Caladii notam 
bonam, quod plantetur in cremata terra, incremas 
tam enim vocant Tana manta, i. e. crudam terram; 
unde Caladium majorem excitat prüritum. : 
Bontius libr. 6. cap. 49. hanc plantam ex Pro/pero 
Alpino, Colocafiam, tive Culcas vocat, & jure ad Ari 
fpecies refert, fed radici tantam adfcribit noxiam qua- 
litatem, ut non aliter percipere poffim, quin confun- 
dat noxiam Ubii iesch radicem cum Caladii radice, 
Primo enim verum, feu edule Caladium non filveftre 
eft; contra Matarrenfes Bataviz obfcffores illud tan- 
ta copia adquirere facile potuerunt, unde in exercitu 
ifto tot interfecti, & mortui fuere, Sic quoque Ca- 
ladii radix nullo modo tantam habet vifcofitatem, ut 
vite periculum adferat, neque opus eft, ut per tres 
maceretur dies, antequam edulis fit, fed tantummo- 
do aque incoquitur, que exfunditur, tandem per 
rubros fructus, quos in bac vidit planta, Ari fructus 
intelligendi funt. Hujus confufionis anfam prebuit 
Malaienfe nomen, Oebi Utan , per quod decem qui- 
dem edulium radicum fpecies intelligunt , quz forma, 
& qualitate nimis differunt , ac. proinde adcuratam 
adtentionem requirunt, ut rite diftinguantur. _ 
Notandum porro eft, fi quis ingentes defideret Ca- 
ladii radices, menfe Augufto omnes ejus caules, & 
folia abfcindat mox fupra radicem, ac relinquat dein 
er binos tresve menfes, tum radix magnum forma- 
it bulbum, nil proferens quam pauca quedam, ac 
gracilia folia. Abfciffi hi caules, ac petioli non funt 
perditi, bonum enim praebent olus. 
cafie agros in hunc usque diem inveniri in /Egypto, 
uos oculis perfequi non poflumus, quum ejus bulbus’ 
ibi quotidianus fit cibus, uti apud nos Rape, quire-. 
centi incoquitur júri, & variis porro preparatur mo- 
dis, quidam vero bulbi rotundi funt, alii oblongi. 
In Agypto nunquam caules, vel flores profert, fed 
Profp. Alpinus teftatur, rotundum bulbum ipfi ex A- 
lexandria. transmiffum "Venctiis. in horto fuo florem 
roduxiffe unicum tantum menfe Majo, qui rotundo 
inpofitus erat pedunculo, & forma, &,magnitudine 
conveniebat cum flore Ari, licet fimul cum pedün- 
culo non longior fuerit palma , cujus differentie bat 
videtur fuiffe pingue Ægypti folum , ac fterile Itali 
quod in Amboina etiam obtinet , Caladium nemp 
flores, & fru&us nunquam proferre , nifi in gracili- 
bus, & faxofis locis: Hac autem relatio fuit petita 
ex Dapperi Africa pag. mihi 131. ; 
a 
> 
e 
Tabula Centefima Nona 
Arum exhibet Zgyptium, feu Caladium fatioum, quod ve- 
ra elt Colocafia, ubiad Litt. A ejus bulbus denotatur. 
COBS ER.V.ATIO. 
Hec planta vocatur drum acaule; foliis peltatis ovatis, 
bafi femi bifidis, margine repandis, H. Clifort. p. 435 & 
Arum maximum, /Egyptiacum, quod vulgo Colocafía, C. B. 
Pin. p. 193. & Sloan. Cat. pl. Jam. p. 61. qui plures de hac 
planta enumerat auctores, vide & The/. Zeyl. p. 68. & 69. 
ubi & plures aliz hujus generis obeurrunt fpecies &c. 
CAPUT 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
Hodierni itinerarii teftantur, Ari Ægyptii, feu Colo-. 
317 
De bladeren weet ik niet , dat in gebruik zyn, behalven 
dat men my berigt, dat ze in Brafil zoo wel gekookt „en 
gegeeten werden als de flelen, dog meeft by bet gemeene 
volkje, en Jugen om den honger te verdryven , gelyk 
Clutius van de flaven in Portugal gezegt heeft. 
De Amboineezen gelooven, en leeren, dat den Kelady 
veelzoeter van finaak werde, als men bet in’t planten be- 
Jproeid met Canari, en Calappus pit, en een weinig zout 
in de mond knouwd, zoo belpt ook veel tot de deugd- van 
de Kelady, dat men ze in een gebrand aardr yk plante, 
want bet ongebrande noemen xy Tana manta, dat if 
raauw-land, waar van de Kelady een jeukende eigen- 
Jcbap krygt. 
Bontius lib, 6, cap. 49, néemd dit wel uit Profp. Al- 
pinus Colocafiam, ofte Culcas, en beeft ook gelyk, dat 
by "t tot een zoorte van Arum wil maken, by febryft de 
wortel zulke boedanigbeden toe, dat ik niet anders bemer- 
ken kan, of by confundeerd de fcbadelyke wortel van bet 
Ubium filveftre , met de wortel van Kelady , want 
voor eerft bet regte, of eetbare Kelady waft niet in 't 
wild, dat de Matarramfe Belegeraars van ons Batavia 
zoo gemakkelyk bebben konnen krygen, en waar van "er 
z00 veele in "1 leger gejlorven zyn. Zoo heeft ook de Ke- 
lady wortel geenzins zodanige flymerigheid , dat ze pery- 
kel van °t leven aanbrengt , nog werd drie dagen geweekt, 
eer men ze eelen kan, maar flegts eenmaal in water op- 
gekookt , en "t zelve weggefmeten , eindelyk de roode urug- 
ten, die by daar aan gezien beeft, moet men van ’t regte 
Arum verftaan. De aanleidinge tot deze confufie geeft 
bem den. Maleyt/chen naam Oebi Utan, waar mede zy 
wel tienderlei eetbare «wortelen beduiden, dewelke in ge- 
daante , en eigen/cbap te veel ver/chillen, en dierbalven 
een naauwkeurig opletting vereifcben , als men ze ter de- 
gen onderfcheiden wil. 
Nog is te merken, als iemand groote wortelen van Kee 
lady wil bebben , die moet in den maand Auguftus al de 
Helen, en bladeren affnyden kort boven de wortelen, en 
laten ’t nog twee a drie maanden zoo ftaan y zoo werd de 
wortel een grooten bol, niets dragende dan eenige weini- 
ge, en magere bladeren, De afgefnedene elen gaan niet 
verloren, want zy geven een goed moeskruid, 
De bedendaagze reizigers getuigen , dat men van Arum 
ZEsyprium » of Coloca ia tot beden toe in Ægypten bee» 
le welden heeft, 200 ver men over zien kan, dewyl de 
wortel baar dagelykze koft is, gelyk bj ons de Rapen, 
«werdende în vleefch-zop, of ander nat, en op menigerlet 
wyze toegemaakt, zommige wortels zyn rond, zommige 
lankwer pig. 
In Ægypten beeft men nooit ftelen nog bloemen daar 
aan gezien, dog Aid aes Alpinus getuigd, dat een ron- 
de avortol bem van Aloxandria gezonden tot Venetien in 
zyn twin in grasmaand gebloeid beeft met een eenigen 
bloem, die aan een ronden fleel zat , en in geflalte, en 
groote de bloem van Aron, of kalfsvoet zeer gelyk, boe- 
wel 2 teffens met den fteel niet langer dan een palm is 
gewee/t, waar van de vettigheid van Ægypten, en de 
magere grond van Italien de oorzaak febynd te zyn, ge: 
lykin Amboina mede geftbied, te weten , dat Kelady nooit 
loemen , of vruchten Kee A dan aan magere, en 
Steenachtige plaatzen: Zynde het naaft voorgaande ge- 
baalt uit Dappers Aftica pag. 131. 
De Hondert en negende Plaat 
Vertoont het Zgyptifche Arum, ofte de tamme Kelady , wel« 
ke de regte Colocafíe is, alwaar door Lett. A deszelfs bof 
aangewezen werd. 
AANMERKING, 
Deze plant werd genaamt Arum zonder fteel, met rond- 
agtige bladeren, daar de fteel onder in gelaten werd, en met 
omgebogen randen van de H. Clifort. p. 435. en het groot- 
fte Arum van Ægypten, het welk in ’t gemeen Colocafia ge- 
naamt werd, van C. B. Pin. p. 193. en Sloan. Cat. van de 
Samaice gewaffen p. 61. die zeer veele Schryvers over deze 
plant ‘aanhaalt, zie ook de Tbef. Zey/. p. 68. en 69. alwaar 
meer zoorten van dit geflagt voorkoomen &c. 
R r 3 LXXXV. 
^ 
