VII Boek. LXX XVII Hooft?. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 323 
Tertio Anappür rubra, tenüiores, ac breviores ge- 
ric cauliculds, minora, & rotundiora folia, ipforum- 
que auricule fibi incumbunt, que prominentem quo- 
que videntur habere angulum, funtque feptem pol- 
Dees longa , ac fex lata, fuperne glabra , fine ullis 
rotuberantibus coftis, ex viridi, & rubro colore di- 
ftincta, inferius nervi fefe diftinguunt talibus finibus, 
quales gerunt fuperiores fpecies, feptem nempe , & 
novem prope medium concurrunt, fed nontam cras- 
fi funt quam in precedentibus, coloris pallide fufci, 
feu purpurafcentis, cauliculi autem fufci funt, & in 
ventre inferius magis aperti, juxta oras pellicu- 
Jas quasdam gerentes. Hujus fructus ignoti funt, Ra- 
dix uti antecedentis, ejusdemque crafíitiei, fed non 
tam gravem fundit odorem. ` 
Alii aucem has fpecies ita dividunt. -Anappur mas 
longiora, & acutiora gerit folia inftar Ari; ejus radix 
gravem fundit odorem, fed nullum cauffat nafi pru- 
ritum. Femina femper rotundiora gerit folia, ac bi- 
color eft, una perfecte viridis graminei coloris, cu- 
us radix externe ex fufco nigricat. Altera folia ge- 
rit pallidiora, & in medio lineam luteam , hujus radix 
externe pallide fufca eft, fed utraque fortem fpirant 
odorem. Rubra autem tertia fpecies eft. 
Nomen, Latine Dracunculus Amboinicus. Malaice, 
& Ternatice Calemojang. Baleyice Sente, Amboini- 
ce in Hitoea Anapul, in Leytimora Anapur, Una- 
pur, ac modo Napur, femina, feu rubra fpecies pe- 
culiariter Bolelutan vocatur, h. e. luna plana. Et in 
Hitoea Pollutamel. 3 
Locus. In filvis crefcit, & vallibus, ubi flumina des 
currunt , ac copiofz fünt arbores, item ad montium 
pedes, rubra autem fpecies in locis provenit planis , 
paludofis fimul, & nigra argillacea terra gaudentibus, 
U/us. Feminz radix, feu fecunda fpeciei , que for- 
tifimum | fundit odorem, potiffimum adhibetur, ad 
minores {quillas capiendas, quod fit parvis naflis de- 
ponendis in rivulis, qui per valles iftos decurrunt, 
defectu autem hujus radicis illa maris quoque in ufum 
vocatur. Radix hzc torretur, ac conteritur cum Ca- 
lappi nucleo, que fimul naffis induntur ‚que -gravi 
fuo odore tam minores anguillas quam fquillas:alli- 
ciunt 11-341 i R FES i, Lo rá tp 
Alii autem, ut hie piftillus gratior fit, binis iftis 
admiféent rebus contritos Cancellos , Pulpam Fabe ma- 
rine, feu Parram, Attun, & Globbam &c. Tenerum 
maris folium parum-toftum, ac cum fruftulo Carcu- 
me contritum clavis. pedum inponitur , & cancris 
cade pedum , difficilis admodum eft in pedi- 
us morbus, hocque tam calide inponitur, quam fieri 
poteft, pedem dein fupra ignem tene, ut vis medi- 
camenti introire poffit Folia tam feminz quam ma- 
ris cum minore Curcuma contrita, ac cum iisdem fo- 
liis calide inpofita noxiam curant Morpbee fpeciem, 
ue Noman Tram vocatur, que nigra eft ; & multis 
uris per cutim prorepit. 
Rubre fpeciei radix adhibetur ad vulnera profun- 
da, & globis vel telis inflicta curanda, eadem radix 
contrita, & cum calida aqua prorepentibus inpofita 
"ulceribus acaros enecat , fubcute prorepentes, unde 
multa exoriuntur foraminula ; fenfim tetram caus- 
fantia exulcerationem. Hi vermiculi confpiciuntur 
forma pediculorum gallinarum excidere , quum ulcus 
inliniatur coétis Pulz foliis. 
De derde Anappür het roóde, beeft dunner en korte- 
re ftelen, kleendere en rondere bladeren , en de ooren flaan 
over malkanderen, en fchynen mede een uitfteekende boek 
te bebben , zeven duimen lank, en zes breed > bovenglad, 
zonder eenige uitfleekende ribben, wit den groenen en roo- 
den gemengd , van onderen verdeelen bun de Zenuwen met 
zodanige bogten als aan de voorgaande , zeven en negen by 
de middelfte ramen fLootende ‚dog zyn zoo grof niet als aan 
de voorgaande , ligt-bruin of purper-verwig , maar de fte- 
len regt bruin, en zyn aan de buik meer geopend , langs 
de kanten eenige vellekens bebbende, de vruchten bier van 
zyn onbekend. De wortel is als aan *t woorige , en var 
dezelve dikte, maar zoo fterk niet van reuk. 
Andere verdelen bet aldus. Anappur bet Manneken 
beeft langere en fpitzere bláderen, gelyk bet Arum, de 
wortel riekt wat fterk, dog kitteld niet in de neuze. Het 
Wyfken heeft altyd rondere bladeren , en is van tweeder- 
lei coleur, bet eene regt gras-groen „en zyn wortel is van but 
ten fwart-bruin, bet andere beeft de bladeren ligt -groen, 
en een geele firaal in de midden , de wortel is van buiten 
ook ligter bruin, maar beide van een gelyke fterke reuk, 
bet roode is en S A de derde zoorte, 
. Naam. In ’t Latyn Dracunculus Ambojnicus. In’t 
Maleits en Ternataans Calemojang, In Baly Sente, 
Amboina op Hitoe Anapul, cp Lytimor Anapur, Unapur, 
en flegts Napur, bet Wyfken "i roode zoorte werd in't 
Brauner Bolehulan dat is Vlakke Maan , en op Hitoe 
ollutamel genoemt. : 
Plaats. Hs waft in de boffen en valeien, daar Rivie- 
ren doorloopen,en daar "t vol geboomte is,als mede aan "t ban- 
gen der bergen, maar de roode zoórte waft op de vlakte, 
daar 't moeraffig , en een [warte kleigrond is. 
Gebruik, ‘De wortel van ’t Wyfken , of tweede zoor- 
te, die de fterkfte van reuk is, werd meeft gebruikt om 
kleene garneeltjes te vangen met kleene vuiken in de beeken , 
die door dezelve Valeien loopen , dog by manquement van 
deze wortel neemt men die ook. van + Manneken. Men 
neemd de wortel , braad die, enwryft ze met gebraade Ca- 
lappus pit , en doed bet t'zamen jn de vuik, bet welk met 
zyn flerke reuk zoo wel de kleene aalen als garnelen aan- 
by ou : 23 
Andere om dit Koflje mog fmaakelyker te maaken, doen 
by de twee, voorfchreeve dingen, nog gewreevene Cancel- 
los, of Koemans , bet Merg van de Faba Marina of 
Parran , Attun , en Globba (27 5 "t Ju blad van "t Man- 
neken een weinig gebraaden , en met een fiukje Curcuma ge» 
avreeven bind men op dekrabben (een moejelyke ziekte aan 
de voetzoolen ,) 200 warm daar p , en boud de voet over t 
vuur, dat de kragt van 't Medicament ter dege daar in 
werke, De bladeren zoo van 't Wyfken als van °t Man- 
neken met kleene Curcuma gevoreeven , en met dezelve bla- 
deren warm overgebonden gengezen de fchadelyke zoorte van 
Morphaagenoemt Noman itam,zwart,en met veele fcbeu- 
ren des buids voortkruipende, ----: 
- De wortel van de ronde zodra werd gebriikt om ge/cbo- 
te en diepe wondente.geneezen , die door kogels en pylen 
gemaakt zyn. Dezelwe wortel gewreeven, en met warm 
water op de voorteetende Zweeren gelegt, dood de kleene 
Sieren daar in onder de buid voortkruipende , veele gaat- 
jes opwerpende , en metter.tyd een leelyke ulceratie maa- 
kende. Deze Wormpjes kan men zien in gedaante van Hoen- 
“derluizen daar uit vallen, als men bet zelve beftrykt met 
de gekookte bladeren van Pule. 
LXXXIX. 
