324 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIII. cap. LXXXIX, 
OCTOAGESIMUM 
NONUM. 
Tacca. 
Racontii quatuor obcurrunt fpecies in hifce infu- 
lis, que tamen forma, & modo crefcendi mul- 
tum ab Europzis differunt, SE EEN 
fativa, fecundo Tacca pballifera, tertio Tacca litorea, 
uarto Tacca montana, quarum quavis in peculiari de- 
Ícribetur capite, 
Primo Tacca fativa ab Amboinenfibus ad edules te- 
fertur radices , MEUS hunc ín finem etiam colitur fi- 
mili labore, quo Übii fpecies. 
CAPUT 
Tacca fativa. 
` Simplicem, ac rectum emittit caulem , binos tres- 
ve pedes altum, ultra digitum craffum , fere rotun- 
dum, herbaceum, fuccofum, fed lentum, rugofum, 
ac fpinulofis punétulis notatum inftar caude Raje, 
atque hic preterea magnis albisque maculis variega- 
tus eft, inftar pellis ferpentis, in fuperiore ejus parte 
hic ftipes fefe dividit in tres ramos , in triangulo po- 
fitos, quorum quivis iterum in binos minores fubdi- 
viditur , ac quivis totum reprzfentat folium, in varias, 
fed inzquales lacinias diftin&tum , quarum inferiores 
minores funt , eodem fere modo, quo Cervi cornua 
in ramos funt divifa, atque ex nigro virent, glabra 
funt, & fplendentia hec folia, per quodvis autem 
craffus, & albus tranfit nervus, qui alios laterales e- 
mittit ad lacinias, que pertexte funt multis paralellis 
‘coftulis, que prope oras in finus excurrunt, totum 
porro folium tam miram habet laciniarum divifionem, 
ut vix defcribi poffit, harum enim forma, ac nume- 
rus variat ratione loci, in quo crefcit, ejusque tres ra- 
mi latitudinem trium pedum obtinent ; Quam diu hee 
planta ab hominibus colitur, neque flores neque fe- 
men profert, quod de induftria etiam prohibetur, quum 
ejus edulis radix ab hominibus expetatur,exfodiatur au- 
tem , quum folia incipiunt flavefcere & emarcida fieri. 
Radix formam habet panis inverfi , nunc rotunda, 
nunc angulofa, & inequalis per adherentes bulbos , 
.& nodos ad latera novos emittentes catiles , quorum 
unus modo plerumque excrefcit perfe&tus. ` Superius 
„ex radice undi as ald albe fibrille, 
uibus inferius deftituitür. “Si loco crefcat pingui , ra- 
ix ejus magnitudinem habet cafei Edamenfis, inme- 
dio parum, elevata, cui Caulis infidet, externe ruffa 
eft, inftar. Ubii vulgaris, geen) obducitur pelli- 
cula inftar radicis Solani efculenti, interne alba, feu 
parum ad ruffum adcedens colorem; 3 aeris, 
.& oris pruritum excitans , fi cruda edatur, Quum ra- 
dix hzc non evfodiatur, primarius ifte perit ftipes, 
'ac magna radix, unum pluresve relinquens bulbulos, 
‘ex quibus poft femi anni {patium novi propullulant 
caules, Midi $ 
Si talis jam deferitur hortüs, atque inde hee plan- 
ta fpontanea , feu filveftris eft, poft foliorum lapfum, 
'& ftipitem emarcidum, novus exctefcit aulis ad trium 
cum dimidio pedum altitudinem; ultra pollicem cras- 
fus , ex viridi , & cinereo colore diftinétus , fed non 
maculatus , in cujus fuperiore parte ad fpithamz lon- 
gitudinem calopodium, feu vagina excrefcit , arcte 
‘cincta granis oblongis, feu fructibus, qui minores 
funt femi maturis Olivis, vel glandibus, feffiles om- 
nes, & arte medio axi adcumbentes , quique inferius 
latiores funt , quam füperius , fre nlar ürfz , pri- 
mo virides, dein lutei, ac tandet eleganter ruben- 
tes. CON: 
Interne fub molli & rubra carne bina locantur officula 
fibi adcumbentia, glabra, & ex viridi nigra, ‘officulis 
Ricini fimilia, fed nullis nigris lineis notata, quz fu- 
perius fiffa funt, & capitula referunt Mufcarum „vel 
infe&orum quorundam , aliquando unum modo grant» 
lum in quavis reperitur bacca, hzc autem granula 
terram tangentia novas producunt plantulas , quz fi 
a transplantentur, parvos generant bulbos, feu ra- 
ices, 
LXXXIX. HOOFDSTUK. 
De Tamme Tacca. 
an ’t Dracontium vind men vier zoorten in deze Eis 
landen, dog aan gedaante en wasdom nog al veel 
van "t Europifcbe verfchillende , te weten de eerfte 
Tacca fativa, de tweede Tacca phallifera , de derde 
Tacca littorea , devierde Tacca montana, die wyieder 
een byzonder capittel zullen geven, 
De eerfte Tacca fativa, werd by de Amboineezen ons 
der de eetbaare wortelen gereekend , en tot dien einde ook 
EC eg met diergelyken arbeid, als de geflachten van 
eby. 
Het Jchiet op met een enkelden regten fleel, twee en drie 
voeten boog , ruim een vinger dik, fchier rond , kruidag- 
tig, zappig , dog taai, ruig , met fleekelige puntjes bezet y 
als een roggen- Bet , en daarenboven met groote witte 
Plekken ge/pikkeld, als eenflangen-buid „aan `t opperfte ver- 
deeld zig deze fteel in drie takken , ineen drie-boek ftaans 
de’, enieder der zelven al gaande weg in twee andere, vers 
toonende ieder tak een gebeel blad , in verfcheide of onge- 
lyke lappen verdeeld . waar van de agterfte de kleenfte 
zyn, op de manier als de takken van de kroon aan een 
berte beèft , alle fwart-groen, glad, en blinkende, Door 
ieder blad gaat een dikke witte Zenuwe , die andere ter 
zyden uitzend na de lappen, en dezelve zyn doorweeven 
met veele parallele ribbekens, die by de kanten met bogen 
tamen loopen; voorts beeft bet gebeele blad zoeen won. 
derlyke verdeeling in zynelappen, dat men °t kwalyk be- 
jebryven kan, veranderende de gedaante, en "t getal der 
tan na den grond , daar bet ftaat, en de drie takken 
beflaan welde breedte van drie voeten. Zoo lange dit E 
was door menfchen gecultiveerd werd, brengt bet.mog bloe- 
men nog znad woort; bet welk men ook met opzet beletten 
moet , om dat bet de menfchen te doen is om de eetbaare 
wortel, dewelke uitgegraaven werd , als de bladeren be» 
ginnen geel te worden, en verflenffen. | E e 
` De wortel is als een omgekeerd broodje, zomtyds rond, 
zomtyds boekig , en oneffen , met de aangewaffene bultenen 
knoppen ter zyden’, die nieuwe elen voortbrengen, waar 
wan gemeenlyk een alleen opwaft , of zoo "er twee of drie 
nevens malkanderen voortkomen, zoo komt "er maar eene 
"tot perfeétie ; van boven bangen verfcbeide witte Vafelin- 
‘gen rondom de wortel , maar van onderen beeft ze geene. 
"Als * ineen vette grond Jtaat, 200 gewind de wortel de 
Lued van een Eedam/cbe kaas , in de midden met eem 
uiltje , daar den fleel in ftaat, van buitenifferos „gelykde 
—gemeene-Ocby , met cen dunvelleken bekleed als onze aard- 
appel, binnen Wit of-een weinig na den roffen- trekkende s 
zappig , fcberp, en eenijeuken-in de mond-veroorzaakende, 
als-men ze raauw proe]. Wanneer men de wortel nie? 
uitgraaft , zoo vergaat. den eerften flam , en booft-wortel, 
“nalaatende een of meer kleene bollekens , waar uit, na een 
- balf por nieuwe ftelen voortkomen. 500500 
` ` Als men nu den tuin gebeel verlaat- en daar door dit 
«gewas: verwilderd;, zoo:brengt bet na?t vergaan van, de 
bladeren , enals baaren tanzsoerflen[t is , een byzonder fteel 
_voort,drie en een balf voeten boog, en ruim een duim dik, uit 
den groenen graauwen gemengd , zonder plekken,aan bet bo- 
rd in de lengte van ruim een pan, beeft by een Hove dig? 
^ bezet met lankwerpige korls of vruchten , kleender dan balf 
wallen Olyven of Eekelen; al t'zamen zonder Delen, digt 
tegens den middelften fteel aanftaande , dog T wat 
breeder dam vooren, fchier als een beurze , eerje groen » 
daar na geel y ten-laatflen. fcboon rood: 
Binnen onder een week, en rood vleefch leggen twee " 
nen , met” de platte zyden tegens malkander , glad, eur 
den gfoenen fwart , de Zaden van Ricinus gelyk » RW 
der zwarte linien, van vooren met een gefpleete boofd, -— 
vliegen of ongedierten gelykende, nu en dan vind men de 
maar eenen kern in ieder befie , dezelve kernen op de aar e 
vallende, brengen nieuwe plantjes voort, dog als eg 
= onverplant laat flaan , zoo gewinnen zy kleene 
delen. 
d i 
cs 
ae Als 
3 
