VIII Bock. XC Hooff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
- Radix effoffa exterius fufca erat, interius alba , & 
fuccofa, multis tuberculis obfita , quorum quedam 
novos emiferant caules, qui, uti videbatur, fimiles 
conabantur proferre Fungos , uti & Phallus defcriptus 
ex radicis latere excretus erat, fuperius autem multa 
dependebant albe fibrille , quales vulgo in Tacca ob- 
fervantur. Effoffa radix, intra paucos dies ad dimi- 
dium putrefcebat , quod abjiciebam , reliquamque 
lantabam partem in alio loto, ex hac poft men- 
{is fpatium Fébruario nempe alia mira excrevit pro- 
les, que , dein veram exhibebat Taccam. Cyma hec 
altitudinem adtingebat binorum pedum cum dimidio; 
& inferius brachium craffa erat, rugofa, punctata; 
»illide virens , magnisque maculis notata , que tamen 
non ita evidentes erant, quam in Tacca fativa, 
Superius fefe dividebat hic caulis, in tres primas 
rios ramos, perfeête in triangulo pofitos, atque ho- 
rum quivis iterum fucceffive in binos alios minores 
ramos, hifce folia inpofita erant, in fimiles diftinéta 
lacinias, quales habet Tacca fativa, fed illa flavefce- 
bant, quum in fativa fint nigricantia, rachides vero 5 
& caules albicant, inter lacinias alie minores tam 
ar&e, & copiofe confpiciuntur „ ut neque caulis, ne- 
que primarii rami notari poflent , licet plante pro- 
pe adftemus. Tota vero hec corona amplam refert 
rotam , in diametro quinque pedes latam ¿ qualem 
fativa nunquam profert , ita ut tam elegans fit plan- 
ta, quam horrendus primum erat Fungi abortus, im 
mo elegantior ipfa Pzonía. Foliorum , & caulium 
fapor valde acris eft, & mordens , zque ac filveftre 
Arum. Prope caulem ex radice alii infuper proger- 
minabant furculi, fed pufilli admodum, nec quid quam 
diverfi.a vulgari Tacca; denique tota hzc congeries 
peribat facceffive, nullos relinquens fructus , quumque 
planta vegeta effet, incolis nota erat Tacca, afatıva 
nil differens, hifi quod fponte fine cultura progermi- 
naret, ac multo amplior effet. 
‚ Nomen; Latine Tacca Pballifera, feu latifolia. Ma- 
laice Tacca Culat , Culat enim quosvis denotat fungos, 
quos hee Tacca prz aliis profert fpeciebus, vocari 
quoque poteft Tacca Befaar, & Tacca Utan , h. e. 
major , & filveftris Tacca. — 
Locus. In Hitöes regione obcurrit, quantum dete- 
gere, & obfervare potui in locis , ubi antea horti fue- 
re exftruêti, 
Ufus. Tacca filveftris ab Amboinenfibus ad cibum 
non adhibetur-uti in Banda, vel aliis fit locis, ubi 
deficit Sagus panis. Primo Tacca filveftris nota eft 
jn Sumatra circa Jambi, & Atsjing, quz ibi vocatur 
Lami Java, quumque ejus caules, ac folia marce- 
fcant, radix exfoditur, que rafpata, & per quatuor, 
vel quinque dies in aqua macerata, edulis eft, pre- 
ferunt autem ibi Taccam filveftrem minorem, que 
farinam habet albiorem , & tenuiorem , majoris enim 
farina gravem fpirat odorem. E 
ltelpou a Franc. Pyrardo defcripta, & in Maldivis 
'crefcens, meo judicio quoque Tacca eft, dicit enim 
fponte crefcere, ac bulbum gerere rotundum , bino- 
rum pugnorum magnitudine, atque hic vel contun- 
ditur, vel fupra porphyritim acutam conteritur, & 
ad folem ficcatur , oblitus forte eft addere , prius ab- 
luendum, & cribrandum effe, tum farinam exhibet 
albam, inftar Amyli tenuem, ex qua incolz offas 
formant, & pultis fpeciem , que gratum habet fapo- 
rem, fed etiam ftomachum gravat. Bengalenfes di- 
cunt, quod ubi hzc planta crefcit , nullus anguis , vel 
beftia accedet. Te 
„Radix tam domeftice , quam filveftris Taccz adhi- 
betur ad profünda vulnera curanda , per tela, vel 
tribulos inflicta, fi Emplaftri forma ipfis inponatur , 
non enim folummodo curat, fed etiam fimul extrahit 
guevis ex fundo ramenta, quz ipfis inherent, in hi- 
ce enim regionisbus filveftres homines talia habent 
tela, que, fi ad offa perveniant, facile in ramenta fin- 
duntur, quz non nifi per frufta extrahi poffunt, quem 
in finem hac radice tanquam arcano utuntur. 
Lubet hic addere, que D. Andreas Cleyerus obfet- 
vavit de Tacca litorea, ameipfiex Amboina Bataviam 
transmiffa, quam in horto fuo plantaverat, quz fi- 
milem produxit Phallum, qualis fupra defcriptus fuit, 
licet poffet effe, me per errorem unam pro alia ipfi 
mififfe radicem , fcribit itaque fequentia in ejus epiftola 
25. Februarii 1689. ad me data. 
Ob- 
327 
De Wortel uitgegraven was van buiten bruin , binnen 
Wit en zappig , met veele bulten bezet y Waar van zomini- 
ge nieuwe Stelen opge/chooten badden » die, zoo "t /cheen, 
diergelyke Cambernoelien wilden voortbrengen , gelyk ook 
de voorfchreeve Phallus uit de zyden voortgekomen was 5 
en van boven bingen verfcheide witte vafelingen, gel yk men 
ordinary aan de Tacca ziet. De uitgegraave wortel vere 
rottede in weinige dagen wel tot de bert. bet welk ik weg- 
fmeet , en de reft weder verplantte op een ander plaats 
bier uit is een Maand daar na, te weten in Februario éen 
andere «vonderlyke fcheute voor den dag gekomen , waar 
uit vervolgens een regte Tacca wierde. Deze  fcbeut wiers 
de twee en een balf voeten boog , beneden een arm dik, 
ruig , met puntjes , bleek-groen , met groote plekken bezet ; 
dog x00 fchynbaar niet als aan de tamme Tacca. 
Boven verdeelde zig, deze ftam in drie hooft - takken, 
regt in een drieboek uitgebreid , en ieder derzelven met 
beurten al weder in twee andere mindere takken, aan dea 
zelve londen de bladeren in diergelyke lappen verdeeld, 
gelyk aan de tamme Tacca , dog geel-groen, gelyk zy aan de 
tamme zwart-groen zyn, maar de [Lelen zyn wit, tulfcben 
de lappen ziet men andere Kleendere , en zoo digt over mal- 
kander flaande, dat men nog ftam nog boofttakken beken- 
nen kan, als men digt daar by ftaat. De gebeele kroone ` 
gelykt een groot rad, wel vyf voeten in den diameter breed, 
diergelyken de tamme nooit béeft, xo dat bet als dan een 
zoo cierlyke plante is, als de Misgeboorte van de fungus 
te vooren leelyk was, ja alzoo cierlyk als een Peoniä zyn 
mag; de fmaak van bladeren is vinnig fcherp , en bytende 
in de mond als wilde Arum. By den flam kwamen uit de 
wortel nog andere [pruitjes,, dog bleven kleen , enwerfchil- 
den fcbier niets van de gemeene Tacca , eindelyk vergin 
dit toeftel na malkander zonder vrugten daar op te Er 
gn» en doe dé plante in baar fleur «vas , kendenze de 
nlanders wel, dat bet een wilde Tacca was , van de tam- 
me in niets verfchillende , dan dat ze zonder oeffening voort- 
kwam , en veel breeder was. 
Naam. In’t Latyn Tacca Phallifera, of latifolia. 
In ’t Maleits Tacca Culat, want Culat beduid allerban- 
de fungos of Cambernoelien , dewelke deze Tacca voor an. 
dere zoorten voortbrengt , men mag ze ook noemen Tacca 
Befaar, en Tacca Ucan. 
Plaats, Men vind ze op t land van Hitoe, zoo veel ik 
bebbe bemerken konnen op plaatzen „daar. te vooren tuinen 
geweeft waren, 
Gebruik. De wilde Tacca werd by de Amboineezen 
tot dekoft niet gebruikt , gelyk wel in Banda , of op andere 
plaatzen, daar geen Sagubrood vald. Voor eerft is een 
wilde Tacca bekend op Sumatra ontrent Fambi en Ats- 
jeng, aldaar Lami Java genaomt , als de ftelen en blade- 
ran verwelken, dan graaft men de wortel uit, dewelke 
geraspt, en vier a vyf dagen in water geweekt, eetbaar 
word, dog bouden zy meer van de kleene wilde Tacca 
dewelke witter en fynder meel geeft , want bet meel van 
de groote riekt wat fterk. 
_ ]telpou van Francifc: Pyrardus be/ebreeven, en in de 
ldivis waffende , is myns oordeels ook een Tacca , want 
byxegt , dat ze zonder oeffeninge waffe, rond ‚in de groot- 
te van twee vuiften, dezelve werden geflooten , of op een 
Scherpe Been gewreeven, en in de zonne gedroogd, by beeft 
miffchien vergeten daar by te zetten, dat zy eerft gewas- 
fen en doorgekleinft werden, zoo komt daar van een wit 
meel, 200 755 als amel-meel, daar van maken deinwoone 
ders koeken , en zekeren bry aangenaam te eeten , boewel de 
mage wat bezwaarende. Die van Bengaalen zeggen , waar 
dit kruid flaat , zal geen flange noch ongedierte beenen ko- 
‘men. 
De wortel 200 van de tamme als wilde Tacca gebruikt 
men om diepe wonden te geneezen, die door pylen of trap- 
pen in voetangels gefchied zyn, als men ze pleiflers-gewy- 
ze daar op legt, want ze geneeft niet alleen , maar trekt 
ook fterkelyk alle fplinters van den grond uit ; die daar in 
zyn blyven [leken , want in deze geweften hebben de wil. 
de zodanige pylen, die in ’t treffen op een been ligt fplin- 
teren, en niet dan met flukken uit te baalen zyn , waar- 
toe zy deze wortel als een fecreet middel gebruiken. 
Het luft my bier by te voegen , bet geen Doétor An- 
dreas Cleyer met de Tacca litorea wedervaaren is, van 
my uit Amboina aan bem op Batavia gezonden , en in zyn 
Eds. tuin geplant , dewelke diergelyke Phallum voortge- 
bragt beeft, als bier boven befcbreeven is , hoewel t zyn 
kan, dat ik by abuis deeene wortel voor de andere gezon- 
den beb. Zyn Ed. fcbryft dan daar van aldus in den Mis- 
five van den 25 February 1689. 
By 
