VIII Boek. SCH Hoofifl. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
Nomen. Latine Tacca litorea. Malaice Tacca Laut. 
Ternatice Nepu, Butonice Colapale. 
Locus. In planis crefcit, & arenofis litoribus, uti 
& in prominentibus planis oris , prefertim in minori- 
Bus, & incultis infulis, ante Affahoedi fitis, ac por- 
yo per omnes Papoenfes infulas, uti & in Boetona. 
U/us. Amboinenfes hanc’ nefciunt preparare radi- 
cem, fed incole vicinarum infularum hanc in cibum 
adhibent, ac preferunt illi precedentis montane fpe- 
ciei, Xulanenfium infularum incole hanc contundunt 
radicem , vėl radunt, & in aqua macerant , dein hanc 
compingunt, & ex ipfa tenuem preparant farinam , 
que Sagumante admifcetur, ex qua panis pinfitur, 
uti ex Sagu, quem Bandanenfes ex binis prioribus 
preparant. Ali Taccam fequenti przparant modo. 
[n aqua ebulliunt radicem , quam corbiculis inponunt, 
& per aliquot noctes in pluviali deponunt aqua, dein te- 
nuis ex ea preparatur farina, que Sagumante admi- 
fcetur, ex qua panis pinfitur. 
Boetonenfes ex contrita quoque norunt radice fari+ 
pam formare inftar Sagumantz, que penuriz tempo- 
re in panem pinfitur. In Meffoala, & aliis Papöenfi- 
bus infulis obcurrit quoque Tacca litorea copiofe, vo» 
caturque ibi Segol Tabana, quum in hifce amplis fo- 
liis folent involvere ova avis, Mullu, quz nigra eft 
gallina filveftris , ipfis di&a Sego? ; Sic quoque Papoen- 
fes ex hac radice norunt praeparare farinam , atque 
ex hac panem, inftar Sagus, fed non nifi defectu a- 
lius cibi, quod fzpius hifce acciditlatronibus, quiin 
incultis iftis infülis aliquando coguntur degere: Tac- 
ca autem fativa ipfis ignota eft. | 
Tabula Centefima Decima Ouarta 
Taccam exhibet Zitoregm , cum ejus fru&u A feparato, & os- 
ficulis 54 exemptis, quod forte eft Dracontium caule in- 
maculato, minus, & humilius Par. Bat. p. 88. &c, 
23 9 
2 
Naam, In’ Latyn Taccalitorea. In ’t Makits Tac- 
ca Laut, In "t Ternataans Nepu, Butons Colopalc. 
„Plaats. Het waft op vlakke en zandige ftranden , en 
uit/tekende vlakke boeken, inzonderbeit op kleene en onbe- 
Woonde Eilandekens , die voor AfJaboedi leggen, en voorts 
door alle Papoefe eilanden ‚als mede op Boeton. 
Gebruik. De Amboineezen weeten deze wortel niet te 
bebandelen , maar wel die van de nabuurige eilanden , 
die bei tot de koft bereiden , en bouden ’t voor beter dan 
de voorgaande berg-zoorte. Die van de Xulaze Eilanden 
Stooten de wortel of raspen ze , Weeken ze in water, kne- 
den ze, en maaken een fyn meel daar uit; en van't zelve 
brooden of koeken gelyk van Sagu, bet welk de Bandanee- 
zen met de twee voorgaande Taccas doen. Andere bee 
reiden de Tacca aldus. Zy zieden ze in water af , doen 
ze in korfjes , en zetten ze eenige nachten in verfch water, 
daar na maakt men een fyn meel daar uit, dat men onder 
Sagumanta mengd , en brood daar van bakt. 
De Boetonders weeten ook uit de gewreevene wortel cen 
meel als Sagumanta te maken, ?t welk ze în hongersnood 
tot brood bakken. In Meffoal en andere Papoefe Eilanden 
vald de Strand-Tacta ook overvloedig , en biet aldaar 
Segol Tabana, om dat xy in deze breede bladeren gewoon 
zyn te winden de eijers van den vogel Mullu, of zwarte 
bosboen by bun lieden Segol genoemt, Insgelyks weeten 
e Papoewen een meel wit deze wortel te maken, en tot 
brood te bakken , als Sagu, dog niet anders dan by ge- 
brek van andere koft , bet welk deze Rovers dikwils ge- 
beurd, dat zy bun op de kleine eilanden moeten opbouden, 
maar de tamme Tacca is by bun luiden onbekend, 
- De Hondert en Ve eertiende Plaat 
Vertoont de Strand-Tacca, met deszelfs vrucht A afzoti- 
derlyk, en de zaadkorls bb, het welk mogelyk is het 
kleinder, en lager Dracontium met een ongefprikkelde 
fteel van de Par. Bat. p. 89. &c. 
CAPUT NONAGESIMUM 
SECUNDUM 
`- Tacca montana... Tacca Gunong: 
"^ Acce montane binas obfervavi varias formas, fed 
non fatis diverfas, ut ex iis binas formem fpe- 
cies. Prima radicem gerebat rotundam inftar 
plane Rape, vel Ingome , ex cujus centro tenuis 
exfurgebat caulis ulnam altus, inferius penne craffi- 
tiem habens, qui vero cito gracilefcit inftar illius Cy- 
ED, 8 4 3 ; 
P Circa radicem unum alterumve locabatur folium ad 
terram maxime inflexum, fuperius autem in ifto cau- 
liculo corymbus progerminabat ,ex pallide virentibus 
foliolis, & filamentis compofitus , inter que depen- 
dent quzdam viridia capitula, uti in Tacca litorea, 
atque hec tenuia trigona foliola eriguntur , fub a 
bus bacce dependent feptem circiter numero, for- 
mam habentes baccarum Lauri, que fuperius ad api- 
cem umbilicatz funt ,. in tres apices diftintte , ac ma- 
ture rubent, in his autem locantur dura quedam, 
fufca , rugofa , & angulofa granula , faporis amaricantis. 
Altera varietas paulo major eft, ac radicem ovifor- 
mem habet, transverfalem , ac brevibus obfeffam fi- 
brillis, in meo autem transplantata horto poft binos 
annos duplex fefe obfetebat radix, una nempe di- 
reête fub caule, magnitudinem habebat Pruni, ac ro- 
tunda erat, recensque alba, altera magis angulofa, & 
minor, humilior efat, undique fibrillis obfefTa, ex qua 
tres proveniebant tenues caules , quorum bini la- 
teralés, quatuordecim , ac fexdecim pollices alti, 
laciniam producebant foliofam , in tres quatuorque ma- 
jores diftin&tam divifiones, atque hz iterum in binas 
tresve inzquales lacinias, palmam longas, tenues, 
obfcure virentes, ac fubtus multis obliquis coftis ru- 
gofas. ME plantata eratin horto meo , unicum tan- 
tum producebat caulem foliofum, firmum, vix peri- 
nam mn » ac fuperiüs parut ftriatum, 
om. Y, Folium 
m 
CH HOOFDSTUK, 
De roode berg Tacca: 
An Tacca Montana beb ik tweederlei gedaantent 
aangemerkt dog miet genoeg om er twee zoorten van te 
maken. Deeerfte gedaante hadde een ronde wortel alt 
een platte de of Ingomaas , uit wiens midden /pruit 
een dunne fteel een elle boog , beneden zo dik als een /chaft’, 
maar Jchielyk dun wordende als die van Cyperus, 
Om de wortel leggen een a twee rondagtige bladeren 
meeft ter aarden geboogen, boven aan de fteeltjes waft een 
trosje van licht-groene draadjes en blaadjes „daar tu[Jcben 
eenige groene knopjes afbangen, gelyk adn dé Tacca li- 
torea, en de drie dunne driezydige blaadjes ftaan over- 
eind , onder dewelke bangén de befien omtrent zeven in 't 
getal inde gedaante van Bakelaaren, bebbende vooren aan de 
punt een kroontje van drie fpitzen , als zy typ zyn, regt 
rood , waar in leggen eenige barde, bruine , gerimpelde , 
ende hoekige korreltjes „bitteragtig van fmaak, 
De tweede veranderinge werd wat grooter van kruid, 
beéft een wortel als een ei, dwersleggende, en met korte 
Vafelingenbebangen, dog in mynen tuin verplant , wierd 
ze na twee jaaren bevonden, de eene regt onder Lg 
in de groote van een pruim en meeft rond, was verfchen 
wit, de andere wat boekiger en kleender , was wat lager, 
en bádde haare vafelingen aan alle kanten , daar uit kwamen 
drie dunné ftelen, de twee ter zyden veertien en xeftien 
duimen boog , droegen ieder ten lap in drie of vier boofd- 
takken verdeeld , en weder ieder in twee of drie ongely- 
ke fnibbelen „een band lank, dun, donker-groen, van on- 
deren met veele fchuinze ribben rimpelig. Het poems in 
mynen tuin badde maar eenen bladdragende fteel, ftyf s 
febaats een febaft' dik, en boven een weinig geftreept. 
Tt Het 
