330 
Folium ipfum transverfaliter locatum erat inftar pal- 
mz extenfum, in feptem majores lacinias diftinétum, 
ac binz exteriores in binas iterum minores, fex, ac 
feptem pollices longas, omnes uno verfu pofitas, ita 
tamen, ut bine exteriores laciniz fibi parum incum- 
berent, & arétum formarent finum, in quem petio- 
lus inmittebatur. 
In filvis hec fpecies majorem profert radicem, in- 
ftar minoris nempe placentz , vix quatuor digitosla- 
ta, nec vere rotunda, in medio fovea notata, equa 
planta progerminat, undique porro mollibus obfefía 
fibrillis. Ex ifta foveola quatuor, vel quinque ex- 
crefcunt longi ‚tenues, rotundi, & firmi caules, qui 
ad quatuor digitorum fpatium füpra ortum geniculati 
funt, ac folium fuftinent in otto lacinias diftinétum, 
quarum quevis fpithamam circiter longa eft, omnes 
autem uno verfu locantur, harumque exteriores in. 
cifiones non tam profunde funt quatuor aliis. ` 
Medius caulis non geniculatus eft, fed füperius val- 
de angulofus, vel ftriatus , binos altus pedes, ac fu- 
perius coronam gerit, uti præcedens, in hac autem 
confpiciuntur quatuor trigona viridia foliola inequa- 
lisformz , bina enim inferiora lata funt, cordiformia, 
& inftar januz erecta, bina alia minora funt, ac 
rotundis auriculis fibi impofita, inque petiolis trans- 
verfalia locantur, inter hee ab otto ad undecim 
confpiciuntur capitula , trigona parum , inftar Cappa- 
ridum majorum, ftriata, uti priora, & coronata per 
^ floris refiduum. Plurima virent , pauca autem per 
maturitatem rubent, & intus continent decem , ac 
duodecim patva angulofa, & fufca femina, in vifco- 
fa fubftantia locata, formam habentia feminis Fago- 
pyri „ fed minora. Maturefcunt autem Septembri, 
& Octobri. In plantata omnes decidebant ifte bac- 
cæ, excepta una erecta in medio locata, que erecta 
manebat. Crude herbe, & radicis fapor ingratus eft, 
amarus, & parum acris, uti Ari. 
Nomen. Latine Tacca montana. Malaice Tacca Gu- 
nong, & Tacca Utan Kitsjil. Prima, feu minor ejus 
fpecies in Leytimora vocatur a quibusdam Waecor , 
& Bawang Puti Utan, h. e. Allium filveftre , forte ob 
radicis formam. InSumatra Babuta, In Maccaffara, 
& apud Boegenfes Monno, & Dondo. Altera , feu 
major fpecies Latine eadem gerit nomina, quum tan- 
tum varietatem prioris hanc habeam, in Maccaffara 
tamen, & Boega hec major proprie vocatur Lami, 
in Sumatra circa pau Lami. buta , quo nomine 
itidem indigitatur fupra defcripta Tacca Pballifera a- 
greftis. ¿In Amboina altera, feu major fpecies Mas 
cenfetur filveftris Tacte , ac præcedens litorea fpe- 
cies femina. d : 
Locus. Prima, feu minor fpecies in montibus cre- 
fcit, & fub arboribus, major in filvis umbrofis ad pe- 
des montium, ad fluminum ripas, ac copiofe in Sa- 
gus filva in folo pingui ac nigro. In Leytimora pri- 
ma fpecies copiofe obcurrit in montibus Oerimeffing. 
Ufus. Boegenfes, & Malaienfes in Sumatra radicem 
exfodiunt, quum caulis, &folia emarcida fint, quam 
conterunt füpra form , & in aqua fübigunt, 
ac filtrant per cribrum ex Calappo confectum, & Ru. 
nut ditum, per tres quatuorve dies hanc in aqua prius 
macerant, & exprimunt , donec farinam adquirant 
tam albam, ac fubtilem quam Sagumante, ex quá 
panes, & placentas pinfere norunt edules , fi vero 
non rite fit expreffa hec farina, nec radices fatis ma- 
ture, faucium parvum excitant pruritum, ex hac fa- 
rina puls Papeda quoque coqui poteft, potiffimum 
vero à plebeis, ac pauperibus expetitur. 
Amboinenfes infortunatum talem habent, qui hane 
tangit plantam , quum ad Seris , feu pifcatum eat, 
soon tm hee d KM herba, nulli capiencur pi- 
ces. Memorata ifta farina per fex feptemve dies in 
aqua maceranda eft, ac gen hzc renovanda, do- 
nec non amplius fit amara, vel tinta , fed pellucida, 
‚Copiofe crefcit juxta ripas aquarum, ac magni flumi- 
nis in Jambi, ubi pauperes magna ex parte ex hac 
vivunt , farinam pinfentes in ljpideis machinis ex 
Lampon formatis, uti Zagus panis pinfitur Saporem 
fere habet Sagus panis, fed parum magis amarus eft, 
prefertim fi farina non rite fueric exprefía, 
Ta- 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber VII. cap. XCII 
Het blad ftond overdwers als een band uitgebreid, ver 
deeld in zeven boofd-lappen , en de twee uiterfte weder in 
twee mindere, zes en zeven duimen lank , alle na ene 
zyde flaande , dog zodanig „dat de twee buitenfte lappen 
een weinig over malkander floegen , en een naauw bo tie 
formeerden, daar den fteel ingelaten was. at 
In de boffen beeft deze zoorte een grooter wortel, Ae 
weten als een kleene koeke , fcbaars vier vingers. breed 
en niet regt rond, in de midden met een delle of kuiltie? 
daar uit de plante waft , Voorts rondom met weeke Pa. 
Jelingen behangen. Uit bet voornoemde kuiltje febieten 
vier of vyf lange dunne , ronde, en fiyve Sach beb. 
bende ieder omtrent vier vingers boven den oorfpronk een 
knie, en dragende een blad in agt fnibbelen verdeeld; ies 
der omtrent een [pan lank , en alle na eene zyde gekeerd 
en gaan mede de twee buitenfte keepen zoo diep niet alsde 
— wes Reel ne 
e middel[le fteel is zonder knie , maar boven zeer oe. 
boekt of geftreept, twee voeten boog , draagd heed a 
kroone gelyk bet naaft voorgaande, dog bier aan ziet men 
vier driezydige groene blaadjes van ongelyke fatzoen 
want de twee onderfte zyn breed, bertfortmig , en Ban 
als deurtjes overeind, de twee andere zyn kleender , met 
baare ronde ooren over malkander flaande , en ftaan aan 
baare fielen overdwers , bier tu[Jcben bangen van agt tot 
elf boekige geftreepte knopjes wat driekantig gelyk groote 
kappers , gejtreept als vooren, en met een kroontje als cen 
reflant van "t bloeizel. De meefte blyven groen , maar 
weinige werden in baare rypbeitregt rood , en bebben van 
binnen tien a twaalf kleene boekige en bruine Zaden’, leg- 
gende in een flymerige fubftantie , van fatzoen als bet 
boekweid dog kleender , men vind ze ryp in September en 
Ottober. -Aan bet geplante vielen alle de voor/cbreeve 
befiens af , bebalven eene regt in de midden , die overeind 
blyft fiaan. De fmaak in ’t raauwe kruid , en wortel is 
os sc. bitter, en een weinig Jcberp , gelyk bet 
rum. 
Naam. In’t Latyn Tacca montana. In 't Maleits 
Tacca Gunong, en Tacca Utan Kitsjil , bet eerfte of 
kleene biet op Leytimor by zommige Wecor „en Bawang 
Puti Utan, dat is Wilde (Ario bien om de gedaante van 
de wortel. Op Sumatra Bahuta; Op Maeajfar, en by de 
Boegis biet bet Nonno en Dondo, bet tweede of groote- 
re beeft in ’t Latyn dexelffte namen , dewyl ik "t maar 
voor een veranderinge van bet eerfte boude , egter op Mace 
ca[Jers en Boegis word dit tweedeeigentlyk Lami genoemt, 
op Sumatra omtrent Fambi Lamt huta , welke naam ook 
draagd de voorgaande Tacca Phallifera agreftis. In 
Amboina boud men de tweede of grooote zoorte omg bet 
Manneken van de wilde 
flrand-zoorte voor bet wyfken. 
Plaats. De eerfte of kleenfte zoorte waft op bergen en 
onder de bomen, de grootére waft in /chaduwagtige bos- 
Sehen in’t bangen en aan den voet der bergen , aan deri- 
wier-kanten , en veel in °t Zagu-bos in ette giarre prond, 
Op Leytimor beeft men de eerfte zoorte veel in "t gebergte 
van Oerimeffing. 6. rc opes 
Gebruik. De Boegis en Maleiers op Sumatra graven 
de wortel uit, als den feel en bladeren verwelkt zyn, 
wryvenze en raspenze op een Ri , en kneedenze in wa- 
ter door een fift van de Calappus-boom genomen, en Ru- 
nut genaamt , weekenze drie a vier dagen in water, 
en perzenze, tot dat ‘er een meel afkomt, zoo wit en 
fyn als Sagumanta , waar van men ook broodjes en drooge 
koeken bakken kan, goed omite eeten, als zy niet wel wit- 
geduuwd „en de wortelen niet ter degen ryp zyn » jeuken- 
ze wat in de keel , men kan van bet meel ook papeda koo» 
ken, dog werd meeft van arme lieden gezogt. ` 
De Amboineezen bouden "t voor ongelukkig , dit kruid 
aan te roeren, alsmen ma de Seris of om te vijfen wit 
gaan, want men zoude als dan geene vijfen vangen , as 
men dit kruid aanroerd of handeld. en moet dit voor- 
Jchreeve meel zes en zeven dagen in water weeken, en: 
le dagen "t zele vernieuwen , zoo lange tot dat 7 niet mêer 
bitter of geverwd , maar klaar afgaat. Het wafi overoloe- 
dig langs de waterkanten van de groote Rivier op Jambi, 
en de arme lieden moeten meeft daar van leeven , bakken 
de bet meel in de fleene formen , die van Lampon agr 
gelyk men 't Zagubrood maakt. Het /maakt bykans a5 
brood van Sagu-meel gemaakt , dog wat bitterder , inzone 
derbeit ‚als "t niet wel uitgeduuwd is. 
De 
Tacca, gelyk de voorgaande < 
x 
