IX Boek. 1 Hoff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
Eodem in capite dicit, in nova Hifpania tres longi 
Piperis reperiri fpecies , fed in Philippinis infulis 
quinque , vel plures, prater jam defcriptam nempe, 
ug ıpfi Buyo dicitur, ac noftra Siriboa eft, tresaliz 
erunt, quarum prima vocatur Búyo Samo, h. e. Simi 
burfa cum fructibus Buyo , fed ab hoc differt gravi 
odore , foliis exefis , acri, & adftringenti fapore: 
Binz alim a Buyo, feu Siriboa differunt rugofis, ac 
minoribus foliis , prefertim ultima, feu parvifolia. 
Major fpecies majora gerit folia, ejusdem porro fa- 
oris cum nigro Pipere, ac prafertim ejus radices y 
fru&us vero ejus elt, uti longi Piperis, fed tenuior, 
& acrior. Minor fpecies humilior eft, ac minora ge- 
sit folia, que infipida, & inodora funt. Radix ejus 
nigra, cortex iellini coloris, glaber, fungofus , a- 
ciis, & confortans (Hz autem fine dubio fpecies fil- 
veftris Sirii erunt, quas poftea defcribemus ). 
Utriusque radices contrite , & ad drachmam ad- 
fampte cum Calappi lympha, vel Towak omnibus 
rofunt veneficiis tanquam antidotum. Eedem cum 
Chamzmelis coc , ac fuccus hauftus debili condu- 
cunt ftomacho, quum pituitam incidant, & ventricu- 
lum corroborent. Juvant quoque illos, qui per in- 
cantamenta debilitati funt , & ad concubitum inep- 
ti, alia addentes huic fcopo utilia, Similes enarrabi- 
mus vires de Sirio noftro filveftri. 
Amboinenfes, ac prafertim Uliafferenfes ficcatos 
fecum vehunt fructus in itineribus marinis, quibus 
utuntur loco Tsjili in cibo, uti alii Malaienfes , & Ja- 
vani ipfos quoque adhibent ad ftomachum, & Vene- 
yeas partes confortandas. Radicule ore mafticate 
Odontalgiam tollunt, quod etiam efficiunt folia in a- 
ua cocta, fi os hac conluatur, vel radicule ifte fo- 
lummodo cum Pinanga mafticantur. 
Parergon , feu utin tranfitu dicam, album Piper ex 
éodem provenit frutice cum nigro, ex femi maturis, 
& viridibus baccis nigrum componitur Piper, fi vero 
bacce in frutice relinquántur , donec maturefeant pe- 
nitus, h. e. intenfe lutefcant, tum fponte decidunt. 
He conliguntur, abluuntur, & conteruntur in Ss 
falfa, donec exterior decidat pellicula, exficea has 
dein in Sole, vel fumo, tum adquires rotunda, &ci-’ 
gerea grana, que Piper album vocantur: dein vetufti 
ox demittuntur, & transplantantur, uti cum Si- 
riis fit. 
` Tsjeribonenfes absque jure accufantur, acfi Piper 
album in aqua falfa macerarent pre invidia, ne ab 
se poffet coli, quum fiat ad ejus correétionem , 
confervationem iftius aromatis, uti cum Cubebis 
t, & in Banda cum Nuce Mofchata, que calci in- 
nduntur, uti & Macis aqua marina adfpergitur. 
Longum Piper in Hort. Malab. part. 7. Fig. 14. de- 
fcriptum, & vocatum Cattu Tirpali. Bracm. Bipali. 
Portugallis Pimenta longa ab Amboinenfi differt folio- 
rum, & fructuum forma. de ge 
"Tabula Centefima Decima Sexta 
Ad Figuram Primam Ramum exhibet fruticis, qui Piper 
longum vocatur. 
Figura Secunda Sirii folium denotat cum ejus folio A naturali 
Magnitudine averfa parte confpiciendum. 
OBSERVATIO. 
^ Vocatur hzc planta Piper longum Orientale, foliis am- 
plioribus, quinquenerviis, petiolis oblongis infidentibus a 
Plukn. Mantiff. p. 151. & Piper longum Orientale C. B. P. 
P. 412. & Piper longum F. B. tom. 2. lib. 15. p. 185. & 
Dale Pharm. in 410. pag. 313. Pimpilim Pis. Mantiff. p. 182. 
& Cata Tirpali H. Malab. part. 7. Tab. 14. cujus fruêtus 
licet a noftra differant planta, quum adeo craffi & pleni 
fint, loco natali adferibendum videtur. Vide & Valent. bi- 
rs om reform. p. 206. ut & Geoftroy. mater. medic. tom. 
- P. 380. 
CAPUT 
335. 
In °t zelfde capittel, zegt by, dat in nova Hifpania 
drie zoorten zyn-van de lange Peper y maar in de Pbilip- 
pinas vyf, of meer , te weten bebalven de nu befobreevene ; 
en t geene men Buyo noemd ("t welk onze Siriboa is) zullen 
nog drie andere z yn , waar van de eene genaamt werd Buyo 
Samo, dat is Apen - buis met orucbtem als Buyo, maar 
verfchild van't zelve aan den zwaren reuk , doorvreetene 
bladeren , fcberpe , en zamentrekkende fmaak: De twee 
andere verfchillen van Buyo, of Siriboa aande ruigbeid, 
en kleenbeid der bladeren , inzonderbeid’t laafte, of klein» 
bladige. De grootere zoorte beeft grootere bladeren , voorts 
aan [maak gelyk: de zwarte Peper , inzonderbeid aan de 
wortelen, maar de vrucht zy, als die van lange Peper, 
doch dunder , en fcberper. De kleendere zoorte is kleen 
der van gewas , en bladeren, zonder finaak , en reuk. De 
wortel is zwart , de cborffe boning-verwig,, glad, fpon- 
gieus, fcberp , en verfterkende (dit zullen buiten twyffel 
geflagten van wilde Siri zyn „ die wy bier nabefchryven.)) 
De wortelen van beide fyn gewreeven in de zwaarte 
van een dracbma ingenomen met Calappus-water , of Tos: 
wack dienende tegens allerbande vergevinge als een anti- 
dotum. Dezelve met Camillen gekookt, en den zap ge- 
dronken, belpen een bedorven mage te rechte, verteeren: 
den flym, en verfierken dezelve. Zy belpen ook die gee» 
ne , die door toovery. onmagtig zyn geworden tot" byflae: 
pen, daar by doende nog andere dingen, die mede daar toe. 
dienen. Diergelyken zullen wy-mede voortbrengen: van 
onze Siri Utan. j j 
De Amboineezen, inzonderbeid die uit de Uliaffers voe~ 
ren de gedroogde vruchten met bun op bare Zee-reizen y, 
en gebruiken dezelve in plaats van. Tsjili in de kof}, ge- 
lyk andere Maleyers, en: Favanen. dezelve ook in de koft 
SEN om de mage, en bet Venus-werk te verfterken.. 
worteltjes in de mond geknouwd geneezen de tandpyn, 
"t welk ook doen de bladeren in water gexooden , en de 
mond daar oae dos » 0f de worteltjes alleen met Pi» 
nang geknouwd. 
Parergon, of in pafJant aan te roeren, witte Peper 
komt van dezelfde ftam met de zwarte , want uit de balf- 
rype, em groene befiens word de zwarte Peper gemaakt, 
maar als men de befiens aan den flok laat , tot dat ze vol- 
komen rap, dat is boog-geel worden, zoo vallen ze van 
zélfs af. Dezewoegd men dant'zamen , wafcht en wryft 
zé in zout-water , tot dat de buiten[le Jchelle afgaat, 
droogd ze als dan in de Zonne, of rook , zoowerdenron~ 
de, en licht-graauwe korls daar van , die men witte Pe- 
per noemd, daar na werden de oude ftokken neergelaten, 
en verplant, gelyk men met de Siri doed. 
Die van Tsjeribon werden ten onregten befcbuldigd , 
als of zy de witte Peper in zout-water weekten uit ny- 
digbeid, op dat bem niemand zoude naplanten, daar bet 
veel meer ge/chied tot verbeteringe , en confervatie van die 
Jpecerye, gelyk men met de Cubeben doet , en in Bandamet de 
Note-Mufchaten te kalken., en bare Foely met Zee-water 
te befproeyen ook doed, 
De lange Peper in Horto Malab. part. 7. Fig. 14. be- 
Jcbreeven, eù genaamt Cattutirpali. Bramminees Bipa- 
“li. Portugees Pimenta longa , verfchilt van den Ame 
boinzen in gedaante van bladeren, en vruchten. 
De Hondert en Sestiende Plaat 
Vertoont in de Lerffe Figuur een tak van de ftruik, welke. 
de lange Peper genaamt werd. 
De Tweede Figuur wy aan het Siri- blad, met deszelfs 
bad A in Zyn natuurlyke grootte, en van agteren te zien. 
AANMERKING. 
Deze p werd genaamt Orientaalfche lange Peper, met 
breeder bladeren, daar vyf zenuwen door lopen, en wel- 
ke op lange fteeltjes ftaan, van P/ukn. Mantif]. pag. 151. em 
Orientaalfche lange Peper van C. B.P. p. 412. en lange Pe- 
perwan F. B. tom. 2. lib. 15. p. 185. en van S. Dale Phar- 
mac: fn 416. pag. 313. Pimpelim van Pis: Mantif. arom. p. 
192. en Cattu Tirpali van de H Malab. tom. 7. Tab. 14. 
welkers vruchten, fchoon van die vanonze plant verfchillen, 
als zynde zo dik, en vet, zoofchynt dit aan de verfcheiden- 
beid der plaatzen toe te fchryven te zyn. Ziet ook Valent, 
biftor. fimpl. reform. p. 206. als mede Geoftroy mater. meda 
zom, 9. pag. 380. 
I. 
