38 HERBARII 
flagella e radicibus progerminantia, ac juxta ter- 
ram prorepentia parva, ac rotunda geruntfolia, que 
parum acria funt, unde mafticationi non conducunt. 
Siri Tsjatfing vocatur, quum inftar vermium juxta 
terram prorepant. Atque hec abrumpuntur, & ab- 
jiciuntur, vel ad transplantationem adhibentur, me- 
lius autem Sinum conquirimus , quum vetuftorum 
fruticum fummitates fumantur , & transplantentur. 
Pali Sunoffo dicti, qui ad Sirii plantationem adhiben- 
tur, ex filveftribus formantur Caryophyllis, que du- 
rum, ac durabile prabent lignum, uti & ex arbore al- 
ba, & ubi adfunt, ex Clampano minore, nec non folio 
Calcofo ,: Lingoe ramis &c. hi autem fuftes ne nimis 
excrefcant poft plantationem, neSirium nimis obum- 
brent, & inpediant foliorum flavedinem, qui' color 
in hifce defideratur foliis. Quum Sirii plantz fuerint 
. inveterate, ac parva gerant folia, tum demittende 
B 
funt, quod fequenti peragitur modo. Omnes ramos 
concretos refolve, omnesque fuperfluos abfcinde us- 
que ad binos tresve extremos, ex hifce coronam for» 
ma, quam abfconde, & fepeli in terra circa palum, 
ipforum fummum ramulum ipfi adnecte, reliqui au- 
tem laxi maneant, donec hic palo nexusfuerit, tum 
reliqui decidant. Dein terram circa radicem eleva, 
ac porro cole, uti fuprafuitindicatum. Hecdemis- 
fio, & transplantatio inftituenda eft menfibus dubiis, 
quum nempe nunc pluvie nunc Solis radii fefe obfe- 
rant, Sirium quoque diligenter irrorandum eft tem- 
pore ficco, fi folia ejus adquirere velimus mollia. 
Qui jam lucrum facere ftudent Sirii plantatione, cue 
ram gerant, ut totos hortos , vel agros bujus Sirii 
colant, nec fimul has demittant plantas, fed una ha- 
rum pars in initio, altera fub finem pluvioforum men- 
fium decidat, ne defectus fit foliorum edulium. Eo 
quoque tempore pali permutari poflunt, qui nempe 
putrefaéti funt, & perierunt, Sirium enim recufat fe^ 
fe figere mortuis, & putridis lignis. Sulci etiam di- 
ligenter obfervandi funt , ut pluvia aliquamdiu ibi 
ftagnare poffit, atque hi tam aréte juxta fefe invicem 
formandi funt, ut modo inter illos procedere pofü- 
mus, ac Sol hujus plantz radices radiis tangere pos- 
fit, hec enim planta Solis radios, ac pluvias , feu 
irrigationem requirit, 
U/us ejus potiffimum confiftit, uti di&um fuit, in 
foliis, quz totam per Indiam ad Pinange mafticatio- 
nem adhibentur, atque hac funt, quz binas res fibi 
obpofitas, & natura fuainfipidas, Pinangam nempe , 
& calcem, adfociant , ac gratum in ore faporem 
cauflant, de quo fupra libro primo in Pinange capite 
latius egimus. . Hunc in finem. folia flavefcentia, 
feu ex flavo viridia a ramis decerpuntur, non omnia. 
fimul, fed hic & illic unicum, ac viginti, veltrigin- 
ta fimul compinguntur, qui fafciculi Suffong vocan- 
tur, h. e. ftrues foliorum, qui ubique in foro, & 
plateis venales proftant, ac per binostresve dies con- 
fervari poffunt, quum fub vefperam aqua parum irro- 
rentur, fed hzc aqua iterum conmotionedemittenda 
eft, alioquin enim gilvum contrahunt colorem , & 
fuffocantur quafi. Majorum folium unicum, mino- 
rum fesqui, vel duo pro una Pinange bucca fimul 
fumuntur, uti fupra indicatum fuit, ita ut omnis vire 
tus, ac gratus fapor, qui per Pinangz mafticationem 
excitatur, hifce foliis adfcribendus fit, que vero fo- 
la mafticata ingrata, ac nimis acria funt. ` Odorem 
illius cum nulla poffum: comparare re, peculiaris e- 
him eft odor ex herbaceo , & aromatico mixtus. 
Quum itaque Indi Pinangz mafticatione xque mi- 
nus carere poflunt, quam quotidiano fuo cibo, hinc 
multi MN c funt modi, quibus recentia folia diu 
incorrupta fervari poffint, ac trans mare, & in alias 
deferri regiones, ficca enim nil valent: Recentia ita- 
que fumuntur folia , parumque in aqua abluuntur, 
que mox iterum ad ventum fupra mattam ficcantur , 
ac compinge hee in fafciculos, uti fupra indicatum 
fuit, hecque inponuntur fictilibus, quz frigidiufcu- 
lo locantur loco. Optimus vero mos eft, quum com- 
paêta folia non abluta in cavo Mufe ftipite deponan- 
tur, cujus extremitates quoque obturantur, tum per 
menfem, & ulterius confervari poffunt, fi enim in ab- 
lutione pauxillum tantum remaneat aque, accom- 
pacta deponantur, tum fordidum, ac gilvum contra- 
hunt colorem, & urinaceum odorem. 
Quz 
AMBOINENSIS 
Liber IX, cap. IT; 
De ranken, die uit de wortelen fchieten 
aarde kruipen , bebben kleene en MA DEn Ae de 
nig fcberpigbeitinis, en dierbalven tot bet Belen dees 
gen. Men noemd/e Siri T'sjatfing , om dat zy lan, e 
aarde kruipen als wormen. Zy werden afzebrooken e 
wegge/meten, of tot "t verplanten gebruikt, dog ^t ds 
beter Siri, als men de toppen van de oudfte flokken 2 d 
en verplant. De palen of flaken Sunoflo genaamt f die 
men tot bet Siriplanten gebruikt, werden gemaakt « ie 
wilde Nagelboomen , °t welk een bard en durabel bout Gm 
van Arbor alba, daar men die bebben kan van Clom "e 
nus Minor, folium Calcofum , Lingoo-takken &¢ ed 
men moet aeje ftokken niet te veel laten uitflaan op dat 
ze de Siri niet befchaduwe , en "t geel. werden der bladere 
belette, welke coleur men aan deze bladerenzoekt. Als e 
de Siriplanten oud geworden zyn , en kleene bladeren voor » 
brengen, zoo moet men ze neerlaten; bet welk aldus E 
Jcbied. Maakt alle de vaftgegroeide takken los, fny o 
de overtollige af, tot op twee a drie aan ’teinde, maakt 
daar van een krans , en vergraaft die in de aarde ron. 
dom de paal bind bet booft - takje daar aan vaft „en laat 
de andere flingeren, tot dat dit vaft aan de paal is, zoo 
vallen de andere af. Hoopt de aarde rondom de wortel 
wat op, en voed bet gelyk ten eerften maale, Dit afla- 
ten en verplanten moet ge/chieden in de twyffelmaanden 
wanneer’t regen enZonne /cbyn door malkander is.Ook moet 
men de Siri neerflig begieten in de drooge tyd , als men 
malfe bladeren wil bebben: 
Die nu baar infi zoeken met bet Siriplanten, moe 
ten gebeele tuinen of ackers daar van vol hebben, en niet 
te gelyke neerlaaten, maar de eene helft in 't begin, em 
de andere helft in ’t uitgaan van de régen-maanden , op 
dat men nooit zonder eetbaare bladeren zy. By ’t meerla-. 
ten kan men ook de flaaken verwiffelen, die vergaan zyn, 
want de Siri wil aan geen dor en verrot bout begten. 
Men moet ook de voorens neerftig onderbouden , op dat 
bet regenwater in de leegte daar tu[Jcben wat kan ftaan 
blyven , en voorts alle opkomende ruigte neerftig uit= 
trekken , makende de voorens zoo digt nevens malkander ; 
dat men even daar tu[Jcben gaan kan, en de Zonne de 
wortelen matelyk raaken, want defe plante wil Zonne 
nefchyn en regen, of bevogtiging met beurten beba 
en. ) ATA 
Gebruik. Het meeftegebruik; als gezegt, beftaatinde 
bladeren, dewelke door gan/ch Indien tot "t Pinang eetem 
gebruikt werden, en defe zyn , dewelke die twee firyden- 
de, en aan zig zelfs onfmaakelyke dingen, Pinang, em 
kalk. met malkander vereenigen , en tot een aangename 
Jmaak in de mond maaken , waar van wy boven Lib 
1. in Cap. van Pinang wydlonpiger gebandeld bebben. 
Tot dien einde dan werden de bladeren; die geelagtig y 
of geel=groen zyn, bier en daar een, en niet t'effens vam 
de takken afgeplukt , met twintig , dertig, en meer in mal= 
kanderen gefteeken , welke bosjes men Sullong noemd , dat 
is opboop der bladeren „ en die men overal te kooop vind op de 
markt , en langs de wegen , en men twee of drie dagen kars 
aa bouden. Als menze ’s avonds een weinig met water — 
efproeid , dog bet water moet men wederom affavingen» 
want anders werden zy vaal; en verbroejen. Van de 
groote bladeren neemd. men een, vande kleene een eneen 
half, of twee tot de Pinang beet , gelyk boven gezegt 15, 
zoo dat alle deugd en Ads eur , die bet Pinang knou- 
wen van zig geeft , deze sides toe te fchryven D: 
die alleen gegeten onaangenaam en te fcherp zyn , den 
reuk kan ik met niets vergelyken , want bet is een be- 
Jondere reuk , uit den kruidagtigen en fpeceryagtigen ge- 
mengd. 
On dat nu de Indianen bet Pinang knouwen , 200 4! 
lyk miffen konnen, zoo weinig als bare dagelykfe oft > 
zoo zyn veele manieren bedagt . boe men de bladeren : 
langen tyd werfch bewaren zal, om over Zee en Wi. 
andere landen ie vervoeren , want de drooge deugen 
niets , men neemd- de verfche bladeren; pv in verfeb 
water, droogdfe flrax weder in de wind op een matte, 
en ftapeld ze dan in bosjes als vooren, doed ze dan in 
waterpotten, die men aan een koele plaets zet. Debefte 
manier is „ als men de geftapelde bladeren ongewas/cben e 
in een bolle PifJang -flronk wind , de beide einden ti 
toeftoppende , zoo kan men: ze- een maand , of langer 80 
bouden, want als men in't fpoelen wat water daar aan 
laat „ en dan de geftapelde weg legt , zoo werden 2) 
leelyk, vaal , en gewinnen een pisagtige reuk. 
as. 
Die 
