$ 
` pa vero, & 
IX Boek. Ul Hoof. ` 
Nomen. Latine Siriboa, juxta Malaienfe Siriboa, h. 
e. Sirium frugiferum; Ternatice Bido Mafoffo. . Mac- 
caflırice Rapo Lecko. Bandice Cannacur, apud cæ- 
teras nationes nullum obtinuit nomen, quum ipíisigno- 
ta fic hzc planta. 
Locus. Hee Sirii fpecies nullibi obcurrit, nifi in 
hifce Orientalibus regionibus, que vulgo Archipela- 
Moluccanus vocantur, quales funt Molucce , Am- 
boina, Banda cum adjacentibus infulis, raro in Cele- 
be, & Maccaflara. In quinque Moluccis proprie di- 
&is tam frequens eft, ut ibi Siri Daun non plantetur, 
nec nifi Siriboa inveniatur, quod enim ibi Bido Ma~ 
rau vocatur, proprie eft folium Siriboe , quod tenes 
rum editur inftar Siri Daun, ac proinde fic vocatur. 
"Cultura. Radicis furculi ex vetufto ftipite Sirii 
provenientes, quieriguntur, & arboribus adcumbunt, 
effodiuntur cum radicis Zo eier ac plantantur non 
ad palos, uti Siri Daun, fed ad arbores, quibus ad- 
figantur , donec ipfarum corticibus fefe. infixerint. 
Arbores huic fcopo infervientes fere omnes funt do- 
meftice , & frugifere , pre aliis autem Calappus , 
Morunga, Lingoa , Kinar, feu Catti Marus, que om- 
nes locis fuis defcripte funt, peculiariter autem ob- 
fervatur , cuncta Siria ad Morungam adfcendentia, 
acriora effe fapore reliquis, unde difcimus, cunctas 
tales plantas aliquid participare de. natura, & fapore 
arborum , quàs adfcendunt, & quarum corticibus fefe 
inplantant. Quum ita arbores adfcenderit Sirium, 
nullum alium praterea cauflat laborem , per longos 
enim poteft durare annos, ac fenfim lignofum for- 
mat ftipitem , aliquando brachii infantis. craffitiem 
habentem, unde & hee fpecies optima eit pigris iftis 
Moluccanis, qui horti culturam, ac labores parum 
curant , fed adbella , & predas agiliffimi funt. Fum 
hujus ftipitis interitus major eft, quam Siri Daun, 
diu enim exfpectandum eft, antequam ftipites adole- 
fcant, & fructus gerant, quod tamen recuperatur per 
copiofos frutices in defertis, & incultis locis fponte 
provenientes. 
. Ufus. Harum plantarum fructus, feu-caudz tan- 
tum in ufu fant, ad Pinange  mafticationem , uti fu- 
pra de Siri Daun diétum fuit, In Ternata, & adja- 
centibus Moluccis nil nifi Siriboa editur, in Amboi- 
; a, ubi ambe he coluntur fpecies , 
utreque mafticäntur. - Siriboa in frutta feinditur, di. 
giti articulum longa, queque fimul finduntur per lon- 
gitudinem, ac calce obducta, & aperta Pinange in- 
ponuntur. Fruétus hi in ore fervidiores funt Siri Daun , 
ac Pinange colorem tingunt magis rubrum , pene- 
trantiorem quoque fundunt odorem, magisque fan- 
inem calefaciunt, ac faciei ruborem excitant , un- 
e & a multis in hifce regionibus Siri Daun prefe- 
rüntur, atque hinc in Bataviam etiam hunc in finem 
transferuntur. : 
Quum vero multo acriores (unt Siri Daun, hinc 
quivis in ore illos tolerare nequit „ prefertim binas 
pofteriores acres fpecies, quod vero mirandum eft, 
qui hifce adfueti funt, Siri Daun mafticare nequeunt, 
dicentes , nullum in hoc fefe detegere faporem , tanto- 
pere ipforum lingua , ac palatum per hafce Siriboe 
fpecies induratum eft, & quafi callofum factum, 
’ Nunc quoque excogitandi fuere modi, quibus ha 
“caude diu confervari poffent, & trans mare vehi. 
Quidam iftas ficcant ad ventum, & in ficca deponunt 
arena, fed he facile putrefcunt.. -Quidam per longi- 
tudinem eas findunt, & apertam partem calce obdu- 
cunt, & ad ferventem exfiecant Solem. -Hæ inter 
máfticandum non tam grate funt, ac falivam nigro 
tingunt colore, quod dedecus-cenfetur, — ^... 
Certifimus autem modus et. quum fructus. duri 
decerpantur, & ope funiculorum amento adligantur , 
& ad ventum exficcantur, tum per fex menfes con- 
fervari poffunt, immo in ipfam Hollandiam deferri. 
Tenera Siriboz folia mafticari quoque poffunt, loco 
Siri Daun, fed vetuíta non. . Si Indi Medicamentum 
ce propinare velint, cum hoe primam fumunt 
iribos fpeciem, Ayer cognominatam , quum hec 
fit debiliflima , attamen medicamenti viresoptime ad: 
trahit, fi nempe cum Pinanga fimul mafticetur, nec 
ejus deglutiatur fuccus. 
Buyo 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
341 
Naam. in ’t Latyn Siriboa, na 't Maleys Siriboa, 
datis vrugtdragende Siri. In 't Ternataans Bido Ma- 
foffo, MaccafJuars Rapo Leko. In't Bandaas Canna- 
cur, in andere talen beeft ze geen naam, om dat ze al- 
daar onbekend is. 
. Plaats. Dit geflachte van Siri vind men nieuwers dan 
in defe Ooflerfche quartieren , anders genoemt Archipe- 
lagus Moluccanus , als inde Moluccos , Amboina , Ban- 
da met de omleggende Eylanden, weinige op Celebeles en 
Maccaffar. In de eigentlyke yf Moluccenffe zoo abun- 
dant, dat men aldaar de Siri- Daun niet en plant, en 
niet als Siriboa beeft , want bet geene xy aldaar Bido Ma- 
rau noemen, is eygentlyk bet blad van Siri-boa, bet 
welk nog jonk zynde gegeten wert als Siri - Daun, en 
daarom ook zoo genoemt werd. 
wore e uit/pruitfels uit. de wortel van een ou- 
de Siriftok, die overend jtaan, en zig aan de bomen 
leunen , werden uitgegraven met een fluk van de wortels 
en verplant niet tegens paalen gelyk de Siri - Daun, maar 
tegens bomen, en daar aan vaft gebónden , tot dat ze bun 
in des zelfs fcbor[fe vaft gemaakt hebben. De bomen bier 
toe dienende zyn fcbier allerbande tame en vrucht dragen- 
de bomen, dog voor andereden Calappus boom, Kellor, 
Lingoo, Kinar ‚of Catti-marus, alle op baare plaatfen be- 
Jcbreeven. Inzonderheit befpeurd men, dat alle Siri te- 
gens den Kellorboom oplopende fcherper van Daat werd 
dan andere, waar uit men leerd, dat alle zodanige plan- 
ten iets van den aard en fmaak der bomen, daar xy op- 
loopen, en in der zelver /chor(Je wortelen, aan zig trek- 
ken. Aldus de bomen opgelopen zynde beeft men verders 
geen moeite met deze Siri, want ze kan lange jaren al- 
dus duuren,-en gewind een boutagtige flam, zomtyds 200 
dik als een kinds arm, daarom Ech geflagte wel te spaffe 
komt aan de Moluccanen , die tot bet tuinieren en arbei- 
den 200 traag zyn, boewel gaauw tot bet-oorlogen, en 
berooven der Menfchen, Daar en tegen is "t verhes van 
deze ftokken ook grooter dan dat van Siri- Daun, want 
men al te lang wagten moet , eer de flokken groot wer- 
den, en vrugten dragen, "t welk egter verzet werd door 
de menigte der flokken, die ook op onbebouwde en verlas 
tene plaat/en voort - komen. 
„Gebruik. De vruchten of fteerten allen van deze plan- 
ten, zyn in gebruik, en dat tot bet Pinang eeten, gelyk 
boven van bet Siri - Daun gezegt is. In Ternaten en de 
omleggende Moluccos eet men anders niet dan Siri boa, 
maar in Amboina en Banda, daar die beide geflachten 
gecultiveerd werden, eet men van beidde. Men fnyd de 
Siri-boas in flukken , een lid vaneen vinger lank , en fplyt 
ze nog eens in de lengte, die men dan eerft met kalk be- 
fmeerd, en zoo geopend op de Pinang legt. Zy zyn beter 
in de mond dan bet Siri Daun, verwen den zap van de 
Pinang beter roder , zyn flerker van geur, en verwar- 
men ’t bloed in "t aangezipte meer , daarom ze van veele 
in deze quartieren aan bet Siri- Daun voorgetrokken wer- 
den „en vok tot dien einde nual na Batavia overgebragt zyn. 
Dog dewyl zy merkelyk fcherper zyn , dan bet Siri- Da- 
un, 200 kan xe-een ieders mond niet verdragen, inzonder- 
beid de twee laatftefterke zoorten , dog bet welk wonder 
is, die daar aan gewend zyn, konnen geen Siri- Daun 
eeten-, zeggende , dat zy geen fmaak daar aan gevoelen 
konnen, zodanig is bare tong en verbemelte door de an- 
dere Siri vereeld, 
Nu beeft men mede moeten bedenken manieren , boe 
men defe fieerten lang zoude goed bebouden , en over Zee 
voeren. Zommige neemen dezelve, drogenze eerft in de 
wind, en-leggenfe dan in droog zand, maar deze zyn 
van bet verrotten niet vry. Zommige ‚nydenze in de leng- 
te open, befmeeren de openingen met kalk, en droogenfe in 
de beete Zon. Deze zyn in ’t knouwen zoo aangenaem 
niet, en verwen bet arne zwartagtig, °t welk men 
voor een misftand reekend. 
„De zeker fie maniere is , als men de vrugten nog bard- 
agtig zonde afbreekt, met touwtjes aan een fnoer ryge, 
en in de wind bangt te droogen, zoo kan men ze zes maan- 
den goed bebouden, en tot in Holland vervoeren. De 
jonge bladeren van Siriboa kan men ook nuttigen in plaats 
wan Siri- Daun, maar de oude niet. Als. de Indianen 
eenig: medicament willen inneemen „ zoo gebruiken zy daar 
toe de eerfte zoorte Siri. boa ayer , om dat dezelve de flap- 
fle is, en egter de kragten van "t medicament beft aan- 
neemd, wel verfiaande dat men ’t zamen met Siri Pi- 
nang moet knouwen, en niets daar van inzwelgen. 
Vv 3 Büyo 
