246 HERBARII AMBO 
Locus. In filvis crefcit fruticofis juxta fluminum ri- 
pas, in vallibus, & Sagus filvis. In Leytimora ob- 
currit circa caftellum Victoriam, rubra nempe, & 
optima fpecies ad ripas fluminis Elephantis. Alba, 
feu fpuria fpecies ad rivulum Waytitar fub- Guajave 
fruticibus. 
Ufus. Prima fpecies , parum fufca , efficaciffima 
cenfeturs ejus enim folia eontrita, & abdomini inli- 
nita ardorem extrabunt in Febribus , & Colica bilio- 
fa, ex bile nempe ortis, quem in finem expreffus ip- 
forum fuceus quoque propinatur , ita ut refrigerent 
per accidens, quod vulgus perperam nature plante 
adícribit. Idem quoque fuceus Dyfuriam curat, & 
Gonorrhzam. Maccaffarenfes utrumque fumunt con- 
tritum, & abdomini inliniunt, ut ardorem in Febri- 
bus, & calidis Colicis exítinguant. _ 
INENSIS ZüberIX. cap. VII. 
Plaats. Het waft in "t kreupelbos langs 
ten, in de walleyen, en in Saguboffen. 
vind va 't rondom . Cafteel Vittoria, te 
de en befte aan de kanten van de rivier den Qliphant. 
het witte of baftaard zoorte aan "t riviertje Ways 
der de Gujavaas ftruiken. a 
Gebruik. De se ze daar men wat 
ziet, werd-woor de kragtigfle gebouden.  Zyne 
gewreeven, en op den bum gefmeerd y ES 
brand in de koortfen , enin de Gal-Colyk, die van de ral 
baar oorfpronk beeft , tot “welken einde men ook. den de 
geperfte zap indrinkt , en.200°verkoelen xy per aocideng 
t welk de gemene man abufivelyk de natuur des Plants 
toefcbryft. Dezelve zap geneeft ook Dyfuriamof brand. 
pis, en Gonorrbeam. De MaccafJaren nemen beide t’za. 
men gewreven, en op de buik ge/meerd, om den brand 
in de koortzen, en beete-Colyken uit te trekken. 
de rivierkan. 
Op Leytimor 
Weten bet. roo, 
bruins aan 
CAPUT SEPTIMUM. 
Ubium vulgare. Ubi. 
Lurime Archipelagi Moluccenfis ‘infule quasdam 
P proferunt radices edules, quas inftar panis, vel 
` Oryzz tanquam obfonium adhibent, nom dico, 
locó panis, vel Oryza ad quosvis cibos, fed ad quos- 
dam ‘excepta Nova Guinea, & infülis ipfi vicinis , & ad» 
jacentibus, ubi nulla crefcit Oryza, vel Sagus, quz 
ipfis itaque tanquam generale inferviunt nitrinientum , 
uti Injame, & Yucca Occidentalis Indie populis, ` 
Radices he multifariz funt, fed in hoc potiffimum 
quadrant, & concurrunt, quod proferantur ab herbis 
convolvulis, Smilaci noftre fimilibus, & craffam ge- 
rentibus radicem: foliaque per paria fibi obponuntur 
ad genicula, que generaliter illis: Smilacis quoque fi- 
mila funt, feu hifce im terris Sirii foliis. ^" 
Bine generales claffes funt Ubium, & Combilium , 
quz in domefticas, & filveftres diftinguuntur fpecies, 
atque he iterum in plures alias fpecies, Ubium do. 
mefticum in fex dividitur fpecies, quarum cuivis fin- 
gulare tribuimus caput, ac primum eft Ubium vulga= 
re, feu bulbofum. Secundum Ubium digitatum. "Ter. 
tium Ubium anguinum. Quartum Ubium anniverfarium. 
a Ubium pomiferum, -Sextum Ubium cajedlare. 
orum quodvis iterum fabdividitur in diverfas varie- 
tates, quas in fingulis notabimus capitibus. : 
^ Ubium vulgare , fea bulbofum planta eft convolvu- 
Jacea, bulbofam gerens radicem varie forme, vul- 
gatiffime formam habentburfz , inferiuslate, fupe- 
rius anguftate, palmam Jonge, quatuor, & quinque 
digitos longe , quzdam formam gerunt ftomachi pore 
cini obpleti, vel eraf? farciminis, alie inftar galline 
deplumatz , que preparata eft ad toftionem, juxta 
quas formas apud incolas quoque fua fortita fünt no- 
mina, eandem enim fervant formam in transplanta- 
tione, quam femel adoptarunt. 
Generaliter omnes oblonga fpecies mares vocan- 
tur, ac rotunde , feminz.. Externe quaedam funt 
terrez , vel gilvz , interne albe , feu parum rüffe , den- 
fe, fatis fuccofe, fragiles, € molles, ita tamen, ut 
brevia percurrant fila. Quaedam externe nigricant, 
& obfcure fufcum habent colorem, interne rubre, 
vel purpurafcentes , interiores vero partes albicant, 
ficciores, & folidiores funtreliquis, huneque femper 
fervant colorem. Externe quoque fife funt, & ob» 
duête multis tenuibus fibrillis, quz potiffimum circa 
caput dependent, quoque hz funt rariores, eo mè- 
lior, ac minus fibrofa eft ipfarum fubftantia interna, 
Crude radicis fapor fatuus eft, aquofüs, nec edulis, 
quum oris pruritum quendam excitent. 
Flagellum emittit hzc planta longum, ac lentum, 
plerumque quadragonum , & inftar fili inflexum, la- 
tera.ejus quatuor acuta funt, acfi alata effent, uti & 
in ramis inferioribus angufte , & ferrate confpiciuntur 
pellicuiz. Stipes ejus fefe in plura alia dividit farmen- 
ta, arque heee in multos diftinguuncur articulos; ad pal- 
me circiterlatitudinemrdiftantes, illa autem omnia fe- 
f* circumvolvunt per multos gyros ad palos adftantes, 
fique hos fuperaverint, fefe invicem circumflectunt , 
& inítar funium connexorum ex palis dependent. 
Sin- 
H 
VL HOOFDSTUK. 
Het gemeene Oebi. La 
LI 
JE meefte voor Eylanden van den Moluxen Archipélae 
D gus bebben zekere eetbare wortelen, die zy tts hae 
of Ryft tot de toe/pys nuttigen , ik zegge niet in plaats 
van brood of Ryft by alle /pyzen , maar by zommige, be- 
balven Nova Guinea , en de Eylanden daar rontom pele. 
gen, daar geen Ryft nog Sagu vald, dewelke zy dan tot — 
een Pus voedjel dienen gelyk de Injame, en Fucea 
by de Weft-Indianen doen. (ac ae 
Deze wortelen zyn van veelderlei Gë? kde 
inen meeft daar in overeen, dat zy een omflingerent T4 E x 
zyn, onze Smilax of fleekende winde gelyk., een dikke wore == 
tel bebbende , en de bladeren ftaan met paren tegens male = 
kanderen aan de knien, die in "t generaal ook de Smilax 
gelyken , of bier te lande de Siri-bladeren. = 
De twee booftgeflachten zyn Oebi „en Combili , de 
zelve in tamme, en wilde, en ieder in "t byzonder weder 
in veele zoorten verdeeld. De tamme Oebi is verdeeld in. 
zes zoorten , waar van wy ieder een Capittel geven, als 
de eerfte Ubium Vulgare, ofte Ser? Se 
Ubium digitatum. De derde Ubium anguinum. De 
vierde Ubium anniverfarium. De vyfde Doan pomie 
ferum. ` De zesde Ubiam cafeolare. Dog teder van de 
ze is weder onderdeeld in ver fcbeide veranderingen, gelyk 
wy in teder Capittel zullen aanwyzen ` 
` Gemeene ronde Oebi, of Ubium vulgare of Bulbo- - 
fum is een flingerende plante, met een bolagtige wortel 
van ver/cbeide fatzoen , de gemeenfte bebben de gedaante 
van een beurs , onder breed, boven final , een handlank, ` 
vier en vyf vingers dik, zommige zyn als een 
verkens mage, of dikke wogft, andere als eem ge 
boen , dat tot bet braden klaar gemaakt is „na «elke fie 
guuren zy ook by de Inlanders bare benamingen bebben, 
want zy bebouden bet zelve fatzoen in "t verplanten, dat 
zy eens aangenomen bebben. EA 
In *t generaal noemd men alle lankwerpige zoorten man- 
netjes, den ronde, wyfkens: van buiten zyn zommige 
aard-verwig of vaal , van binnen wit, of een weinig nd 
den rofen trekkende, digt , matig zappig ee oe zn 
mals, dog zodanig , dat "er korte draden onderlopen. Zon 
mige zyn van buiten zwartagtig , en donker-bruin, van 
binnen rood of purper - verwig , dog de binnenfte delen val- 
len witagtig, droger en maler dan de andere, en deze 
verwe behouden zy 00% geftadig. Zy zyn van buiten ge: 
Jebeurd, en ombangen met veele dünne vafelingen (rer I 
rondom bet booft bangende , en boe weiniger deze bebben, 
boe beter en mindradig xy van binnen zyn, De fmaak ` 
in de raauwe is laf, wateragtig, en niet bequaam om. 
raauw te eeten, om dat zy in de mond wat jeuken. — 
e Bees voort een langen taaije [icel, doorgaat 
vierkantig, en gedraaid als een touw, en de vier 
zjn Jcberp, als of zy gevleugeld waren, gelyk ook aan 
e onderfte takken fmalle en gekartelde vellen gezien wer- 
den. Dezen flam verdeeld zig in zommige andere rankens 
en dezelve in veele leden ontrent een band breed van mal, 
kander ftaande, al te zamen zig met veele draaj ingen 04 
Slingerende om de bygezette Botten, en als zy dezelve ten 
einde zyn, flingeren zy badr om malkander , en ba 
als gevlogte touwen rondom de flokken. A 
