TUER 
IX Boek. VII Hoff. 
Singulis articulorum nodis bina infident folia fibi 
obpofica longiufculis in pedunculis, convenientia cum 
ilis Smilacis, vel Siri Daun, propius autem ad illa 
Ari adcedunt, licet multo minora fint, inferius enim 
binas gerunt auriculas, non rotundas, fed parum a- 
cutas, ac proinde fere trigonas, funtque porro gla- 
bra, firma, fubtus quinque, & feptem nervis longi- 
tudinalibus ftriata, & in acurum longumque definunt 
apicem, quinque, & lex pollices longa, vix tres la- 
ta. Caules pallide virent in alba fpecie, rubra vero 
obfcure rubent, intermixto fufco colore, foliorum- 
que nervi rubent. Plerumque fteriles funt , neque 
flores neque fructus gerentes. Aliquando autem flo- 
res proferunt , quod plerumque fit, fi aliquamdiu 
luviofis menfibus viguerint, tum eniin ex fuperiori- 
db nodis multi breves excrefcunt pedunculi , vix die 
iti articulum longi, qui multa gerunt viridia capitu- 
Ja, paulo majora femine Sinapios, que flores men- 
tiuntur, ex quibusdam geniculis bini tantum excre- 
fcunt longi cauliculi, fpithamam circiter longi, in a- 
Jios minores diftinéti, ach racemi effent, ex quibus 
fimilia dependent capitula, quorum quadam hic & 
illic albicant , ac minimos exhibent flofculos , qui 
tandem cum pedunculis decidunt , farmentorum extre- 
mum in fimiles quoque terminatur racemos, dein iis- 
'dem in petiolis, fed in quibusdam tantum locis unus 
alterve excrefeit fru€tus tuberculofus, quorum qui- 
dam rotundi funt inftar Klitsji , alii oblongi, acíi digi- 
torum fragmenta e(fent, hi nempe in longa fpecie, 
feu mare, illi in rotunda, feu femina. uum. vero 
hzc tubercula efui inepta fint, ac fruftra decidant, 
hinc Ubia hzc fterilia vulgo cenfentur, altera autem 
fpecies, que parvos gerit bulbos, interne plerumque 
rubra, vel purpurea eft, ac plerumque frugifera, 
fru&usque profert Pila fufca referentes, feu avicu- 
‘Jarum corda , folitarios, binos, tresveadunatos, €x- 
‘terne obfcure cinereos , & granulofos , interne ex 
purpuro rubentes, cibo inutiles, fed (imiles profe- 
runt plantas. 
_ Uti Ubia non unam eandemque habent formam, 
fic neque. ejusdem funt magnitudinis juxta variarum 
regionum diverfitatem, Amboinenfia enim haud mul- 
to longiora funt palma, vel fpithama, quz vero in 
Celebes ora Orientali circa Tambucco , & in aliis 
Bangay crefcunt infulis, multo majora funt, quzdam 
§nftar capitis Bovis multis SS, ac nodis notata, 
quzdam inftar Campane, fed non concava. Sic quo- 
que gloriantur Boetonenfes optimam fefe callere ar- 
tem Ubiorum plantas colendi, uti infra fuo indica- 
bitur loco. 
.. Nomen, Latine generaliter Ubium, ac peculiariter 
hzc fpecies vocatur Ubium vulgare, &/ativum. Ma- 
laice, Javanice, & Baleyice Ubi. Ternatice Ima, 
Maccaffarice Lami, Amboinice Uby, & Heri. In 
Hitoea Heli, Banda Lutu. Longa fpecies Amboini- 
ce dicitur Herimalona ,. Malaice Ubi Lacki Lacki, que 
dividitur in albam, & rubram fpeciem, Rubra Ma- 
laice vocatur Ubi Ayam. . Amboinice Heri Manu. 
Locus. In locis, ubi Oryza crefcit, Ubium parum, 
vel fere vix colitur. In Java, & Baleya magis cx 
obleftamento , & ad obfonium quam ex neceffitate , 
a Celebe vero, & Boetona Ubii cultura quam maxi- 
me exercetur, ac porro per Moluccas, Amboinam, 
& Bandam usque in cun&as infulas ad Eurum fitas, 
immo usque in Novam Guineam. „Per navigationes 
obfervatur ad alteram Nove Guinez partem in Ma- 
ri nempe Auftrali quoque reperiri, uti in Ladronis, 
& infulis ad Orientalem, & Borealem Nove Guinee 
partem fitis. eda 
- Cultura. Hxc radix fimilem , immo majorem prebet 
laborem , quam fupra de Sirii plantatione fuit dictum, 
tota arva, & arez hunc in finem preparantur exftir- 
patione, & crematione herbarum, & fruticulorum , 
Immo tota terra eruenda, & vertenda eft, ubi per 
ordines grumi formantur, Malaice Cumin dicti, La- 
tine Grumi, feu Cumuli. Hoc opus peragendum eft, 
fub finem Orientalis anni temporis, feu pluvioforum 
menfium, Septembri nempe, & Octobri, brevi poft 
Cotjang plantationem, vel aliis in locis poft Oryze 
meflim , quz enim in initio pluvioforum menfium plan- 
tantur , potiffimum caules , ac. folia emittunt, par- 
vasque modo formant radices. 
Tom. V. Dein 
AMBOINSCH KRUIDBOEK. 
347 
Aan de knien van ieder lid ftaan twee bladeren tegens 
malkander op lankagtige flelen , gelykende die van Smi- 
lax, of Siri- Daun, dog zy komen nader met die van Arum 
over een, boewel veel kleender, want zy bebben achter 
twee ooren , niet rond, maar wat fpits, en dierbalven 
Jebier drieboekig , voorts zyn zy glad , fyf, van onde- 
ren met vyf > en zeven zenuwen in de lengte gejireept , 
en eindigen in een lange fpits , vyf, en zes duimen lank, 
Schaars drie breed. De fielen zyn licht-groen aan bet wit- 
te geflacht, maar aan `t roode zyn zy donker - rood met 
bruin gemengd, en de zenuwen der bladeren zyn rood, 
doorgaans zyn zy onvruchtbaar , dragende nog bloe- 
men nog vruchten. Zomtyds dragen zy nogtans bloemen, 
bet welk meeft gefchied , als xy een tyd lank in de regen 
moeften ftaan, want als dan komen uit de voorfte leden 
veele korte fleeltjes , fcbaars een lid lank, bebangen met 
veele groene knopjes y wat grooter als Moflaardzaad , bet 
welk bet bloeifel wilzyn, uit zommige knien komen maar 
twee lange Delen , omtrent een [ban lank , in andere 
kleendere verdeeld als troffen , en met diergelyke kno- 
pen bebangen, waar van bier en daar eenige wit wer- 
den, en zeer kleene bloempjes vertoonen, dewelke- ten laat- 
Jien met de flelen afvallen, bet uiterfte der ranken ein- 
digd ook in zodanige troffen , daar na komen aan dezelve 
fielen, dog maar bier, en daar een of twee vruchten 
voort als knobbeltjes, zommige rond als een Klitsji , zom- 
mige lankwerpig als [Lukjes van vingers, te weten deze 
aan de lange-zoorten of mannetjes , en de eerfle aan de 
ronde of wyfkens. Dog dewyl deze knobbeltjes tot bet 
eeten niet dienen, en voor niet met al afvallen , 200 wer- 
den deze Oebis voor onvruchtbaar gebouden, maar de an- 
dere zoorte, dewelkekleen van bol is , en binnen doorgaans 
rood of purper , draagd ordinaris vruchten, te weten als 
graauwe Erreten ‚of voogel-berten , een, twee, of drie by 
malkander geboopt, buiten muis-graauw , en korrelig , 
binnen purper - rood, tot bet eeten niet dienende, maar 
teelen bare planten voort. ss 
De Ocbifign , gelyk zy niet van cen fatzoen en zyn, 
200 zyn zy 00k niet van eene grootte , naver/cheidentheit 
der landen , want de Amboinfche zyn. niet veel langer dan 
een band of een fpan, maar die op de Ooft-kuft van Ce- 
lebes omtrent. Tambucco , en op de eylanden van Bangay 
wallen, zyn veel grooter , zommige als een klokke gefat- 
zoeneerd , dog niet bol. Zoo roemen haar ook de Boetonders, 
dat zy de befte kenniffe hebben van ’t Oebi planten, ges 
lyk bier na op zyn plaats zal gezegt werden. 
Naam. Jn ’t Latyn Ubium in ’t gemeen, in ’t by- 
zonder deze zoorte Ubium vulgare en fativum. In ’t 
Maleits, Javaans, en Balis Ubi. In "t Ternataans Ima, 
In ’t Maccaffaars Lami, in ’t Amboins Uhy , en Heri, 
op Hitoe Heli. In’t Bandaas Lutu. De lange zoorte 
biet op -Amboins-Herimalona. In ' Maleyts Ubi lac- 
ki lacki, verdeeld in witte, en roode. Deronde biet op 
°t Maleyts Ubi Ayam, in 't Amboins Heri manu. 
Plaats. In landen, daar de Ryft vald, werd de Oebi 
weinig- of niet gecultiveerd, Op Java, en Baly meer 
uit pleifier „en toefpyze ‚dan uit nood , maar van Celebes en 
Boeton aan begind bet Oebi planten met kragt geoefend 
te worden, en gaat door de Moluccos , Amboina, en Ban- 
da tot in alle Zuid:Oofter Eylanden, en Nova Guinea 
toe. Uit de Scheepsvaarten befpeurd men, dat zy ook op 
geene zyde van Nova Guinea in de groote Zuidzee gevon- 
den werden, als in de Ladrones , en de Eylanden bee 
Ooften , en Noorden Nova Guinea gelegen. 
Queeking. Met deze wortel heeft men even zoo veel 
moeite, ja meer dan boven van bet Siri planten gezegt 
is, gebeele velden, en akkers moet men daar toe bereiden 
met ombakken , en branden van de ruigte, de aarde ge- 
beel los opgefehud., en in ryen veel beuveltjes gemaakt , 
die men in *t Maleyts Cumin, in 't Latyn Grumos, 
of Cumulos noemd. Dit werk moet gefchieden in tuit. 
gaan van de Ooft- ofte regen-maanden, te weten in Sep- 
tember, en October, kort na ’t planten van de Katjang, 
of op andere plaatzen na bet inoeg ften van den Ryft , want 
die in 't: begin van de regen-maanden geplant werden , 
fchieten meet tot Delen, en bladeren , en gewinnen maar 
kleene wortelen. 
Xx 2 Daar 
