3488 HERBARII AMBOINENSIS 
Dein Ubia precedentis anni fumuntur, que in ob- 
longa fcinduntur frufta, digitum longa, ita ut quod- 
vis fruftum ad exteriorem partem cortice obductum 
fit cum fuperiore parte, ubi caulis emiffus fuit, in- 
terna caro ad coctionem apta eft. Hec frufta Lam- 
bon , i. e. lumborum frufta dicta iftis inponuntur Cu- 
mins, feu grumis, in quovis nempe unicum , atque 
talis grumus, vel fuperius aperitur, & in hoc tale fe- 
pelitur fegmentum , vel fubtus introtruditur. Pofta- 
liquot feptimanas hzc frufta furculos emittunt pedem 
longos, quibus pali adponuntur, uti Siriis, vel Pha- 
feolis. Hi autem pali non tam craffi requiruntur, 
quam funt illi Siriorum , ac preterea parum ramofi , 
ut Ubu plante fefe parum extendere poffint, Te- 
nuiffima plerumque hunc in finem eligitur arundinum 
fpecies, Leleba dicta , tres plerumque fimul depo- 
nuntur, & in triangulo quafi ponuntur, ita ut vertices 
conniveant, ut dein plantarum fronde adgravati fta- 
biliores fint. 
Terra dein aliquoties depuratur, & excrefcentes 
evelluntur plante, reliquaque progerminantia farmen- 
ta abrumpuntur, que juxta primarium caulem ex ra- 
dicibus propullulant, & palis circumvolvere fefe recu- 
fant, hec enim radices nimis emaciant. Plante hz 
fefe palis figunt neutiquam perradiculas, feu fibrillas 
uti Siria, fed multis gyris fefe inflectunt, & circum- 
volvunt uti Phafeoli. : 
Quarto, vel quinto poftplantationem menfe, Mar- 
tio nempe, vel.Aprili, radices he mature cenfentur, 
quod dignofcitur, quum folia incipiant flavefcere , 
ac radices bulbum füpra terram elevent, lata nempe, 
& rotunda fpecies, oblonga enim hunc non emittit , 
tum effodiuntur, caulesque, & fibrille depurantur, 
domum ducuntur, & ad ufum confervantur , uti rufti- 
ci noftri Rapas cuftodiunt, non autem adcumulande 
funt, quum facillime progerminent , & inferiores pu- 
trefcant, maxime autem filis adpenduntur, minores 
feparande , & furculi excrefcentes abrumpendi funt , 
tum per annum confervari poffunt, & trans mare ve- 
hi. Quum frufta ifta diffecentur, vg x pruritum 
excitant, ac cavendum eft, ne manus faciei, vel o- 
culis admoveantur. 
Arva Ubii plantis conducentia non oportet humi- 
da effe, uti Oryze agri, fed elevata, & ficca, unde 
& Amboinenfes has potiffimum plantant in anteriori- 
bus agris, feu ad montium pedes. Quasdam itidem 
obfervant inter plantandum Ceremonias, que fuper- 
ftitiofz funt, uti quod Cumins, feu Grumos, quum 
in iis frufta depofuerint, pugnis comprimant, volen- 
tes quafi Ubii radicibus mandare, ut ad quorundam 
pugnorum magnitudinem excrefcant. Adfpergunt quo- 
que hofce cumulos Siri Pinanga mafticata, ut Ubio 
uafi honorem preftent, atque hinc majores excre- 
cant bulbi, uti amico Siri Pinanga honos tribuitur. 
Alie ceremonie apud fubfequentes obfervantur Ubii 
fpecies, quas ibi vide. 
Boetonenfes peculiarem habent modum, oblongas 
Ubii radices plantandi, quz ultra binorum pedum lon- 
gitudinem excrefcunt, ac brachii, vel pedis crafli- 
tiem obtinent, atque Oebi Boelu vocantur, quum in 
Boelu arundine crefcant. Non totum circumvertunt 
agrum, fed herbis crematis in quibusdam locis rotun- 
dam fodiunt foffam, in diametro quatuor pedum ter- 
ram elevantes, ac planitiem dein formantes , tum 
verticem fumunt vetufti Ubii abfciflum , & extremita- 
ti arundinis fiffe intrudunt, reliquam obplentes par- 
tem terra, ac transverfalicer oblongam iftam radicem 
in depurata planitie deponunt, quam dein excrefce- 
re finunt ad palum adpofitum, tum Ubium in arune 
dine ifta craffiffime excrefcit, ac folidiffime, ita ut a- 
liquando ad alteram arundinis partem emineat. Hzc 
planities ad orgyz fpatium ab alia diftet , ut Ubii 
planta füfficiens adtrahere poffit nutrimentum , matu- 
re he radices fimul cum femi putrida effodiuntur ra- 
dice, & fufpenduntur. In adjacente infula Pangefa- 
na eundem obfervant modum. 
Ujus. Radix univerfalis eft cibus incolarum diéta- 
rum regionum , quz non cruda editur, quum pruri- 
tum excitet oris, fed coquenda eft, atque exterior 
cortex fatis craffe abfcindendus eft , & refiduum in 
frufta fatis magna confciniditur, quz loco Oryzz, vel 
Sagus ad pifces, Canarios, & alios cibos eduntur. 
Vel 
Liber IX. cap. Vif, 
Daar na E men M bns van 
nyd dezelve in lankagtige lukken van een vin ? 
p dat ieder fluk aan de eene zyde i PM 
Gier bebbe met bet bovenfte fluk , daar den Steel : 
Jiaan beeft, bet binnen[le vleefch diend als dan no pa 
koken. Deze flukken Lambon , dat is, lendeftukken " 
noemt , zet men voorts im de voorfchreeve Cumins d 
ieder een fuk, of van boven de Cumins openende eneen 
Stuk daar in vergravende, of van onderen in feckende 
Na eenige weeken geven deze ftukken baare fcheutjes voort 
een voet lank; daar men dan ftokken by[leekt , gelyk b 
de Siri of onze Bonen. Dog deze ftokken beboeven i^ 
prof , en dik niet te zyn als de Siripaalen, en daar en 
boven wat getakt , op dat zig de Oebi-plante wat uitbrei. 
den mag. Men neemt gemeenlyk de dunfte zoorten 
van de Bamboezen daar toe, en bind ’er drie, en drie 
nevens malkanderen, ftaande met de boofden t'zamen op 
[^ zy daar na met bet loof bezwaard zynde te vafler 
aan. 
Degrond zuiverd men altemets van de ruigte , en breekt 
alle de andere ftelenaf , dieter zyden van de booftfteekuit 
de wortelen opfcbieten , en zig om de Botten niet leg. 
ten willen, want die mageren de wortelen te zeer uit, 
Zy begten baar aan de flokken geenzins met de pl 
’t oude jaar 
waft , gelyk de Siri doed , maar vlegten baar met veele flin- 
gerende kringen daar rondom gelyk de Bonen. 
Inde vierde , of vyfde maand na de plantinge, te weten in 
Maart, of April, agt men ze voor ryp , wiens tekenis , als de 
bladeren beginnen geel te werden, ende wortelenmet een 
bult uit de aarde kyken, te weten de breede en ronde, 
want de lankwerpige doen zulks niet ; als dan werden 
zy uitgegraven, van de ftelen, en vazelingen gezuiverd, 
naar buis gevoerd , en tot proviant verwaard , gel 
onze boeren met de Raapen doen , maar men moet ze niet 
op malkander leggen, om dat zy zeer licht uitfchieten, 
en de onderfbe verrotten , doch de grootfle met touwe- 
tjes opgehangen, de kleene uit malkaar gebreidt , en de 
voortkomende fcheutjes afgebrooken, zo kan men ze een 
jaar goed bouden, en ook over Zee vervoeren. Als men 
de voorfcbreeve lendeftukken fnyd, dan gevoeld men eee 
nig jeuken in de banden, en moet zig wagten in’taan- 
gezigte, of oogen daar mede te raaken. 
De welden tot bet e Saio Kat: niet 
vogtig zyn, gelyk de -velden , maar boog , en droog, 
Kach Gg EI Avi liefft in "t vest of laag- 
fle gebergte planten. Zy bebben ook eenige ceremonien 
by haar planten’, die dog meeft fuperftitieus zyn, als 
dat/zy de Cumins , wanneer de ftukken daar in gezet 
zyn, met de vuiften toedrukken , willende de Oebi quants- 
wys belaften , dat ze dog veele vuiften groot zouden wer- 
den. Zy be pue ook de cumins met gekaauwde Siri- 
Pinang , willende de Oebi daar mede care/Jeren, datze 
dog groot zouden werden, gelyk men een vriend met Siri- 
Pinang Kotteng Andere ceremonien komen by de vol» 
Bende geflachten van Oebi te pas , dewelke ziet op zyn 
aats. 
De Boetonders bebben nog een byzondere manier om bare 
lange Oebiffen te planten, die ruim twee voeten lank 
zyn, een arm, of been dik, en Oebi Boelu genoemt, om 
dat zy in een Boelu , of Bamboes groejen. Zy 4 
ken niet "t "nee veld, maar de ruigte afgebrand zynde 
graven zy bier en daar een ronde kuil van vier voeten 1n 
den omtrek , de aarde los makende , en een vlakke delle for: 
meerende , dan nemen xy bet hooft van een oude 
ofgefneden , fleeken °t zelve aan *t eene einde van eet 
Bamboes , die wat gefpleeten is, en de reft met loffe aar- 
de gevuld , die zy dan overdwers in de voorfchreeve der 
vergraven , en 200 langs den bygezetten flok latengroer 
jen, bier door groeit de Oebi in de Bamboes zeer 2 
en maffief , en zomtyds aan ’t ander einde weer i 
in de aarde. Deze dellen moeten wel een vadem van o: 
kander ftaan, op dat de Oebi genoegzaam voedzel a 
me. De rype werden t'zamen met de balf verrotte ke? 
boezem uitgegraven , en zoo opgebangen. Op bet naaj 
daar by gelegene eyland Pangezane bouden zj de eigen 
Ste manier. deln: 
Gebruik. De wortel is een algemeene koft onder 
landers van de voornoemde landen, men eet ze niet rast 
want zy veroorzaken een jeuken in de mond , bag? pr 
moet ze zieden, en dan de eer: a eel prope 
febellen, en de reft in groote brokken [myden, die pa 
dan in plaats van Ryft, of Sagu tot Vijfen , Canari » 
andere toefpyze eet. of 
