IX Boek. XVI Hooff. 
Hic flos tetrum fundit odorem, primo flaccidus, & 
in teneris fruticulis fruta decidunt hi flores, nullos 
relinquentes fructus, unde & multi incola: hanc plan- 
cam fterilem effe putant , ipfeque nunquam fructus in fil- 
vis inveni, ac tantummodo in iis, quas ipfe plantaveram: 
Fructus itaque eft burfa plana, feu cor fuperius in 
obtufum definens apicem, plerumque ad unam in- 
flexum partem , binos pollices longum, paulo minus 
latum , aliquando tres longum, & unum latum, fem- 
er folitarium dependens, ac diu virens, quatuor fer- 
vans petala tanquam fulcrum. Bine ore plane binis 
ternisve dorfis diftinéte funt longitudinalibus, atque 
ore femi digitum late, plerumque etiam una pars 
ibbofior eft altera, tandem hic fructus nigricat, & 
ad gibbofam dehifcit partem, in binas fefe aperiens 
januas, qua intus octo exhibent femina in binis or- 
dinibus locata, vel octo in tribus fupra fefe invicem 
ofita funt ordinibus, Quodvis granum oblongum 
eft, & acuminatum inftar minoris fpeciei Cardamomi, 
vel filveftre granum , quod vulgo Cardamomum Am- 
boinenfe vocatur, fed longius eft, magisque ftriatum, 
& inferius venula fruétui conne¢titur , externe fu- 
fcum, interne album, & folidum. 
Tota hzc planta glaberrima eft fine ullis fpinis; 
vel rugofitate, odorem fundens gravem, fi quzdam 
ejus pars inter digitos fricetur. Radix duplex eft, 
fuperior enim ftipiti proxima transverfalis eft, non 
ultra minimum digitum craffa, inregularis, nodofa, 
& finuofa fere inftar Zingiberis, fed multo- no- 
dofior, & lentior. Ex his nodis furfum fefe elevant 
caules plante, ac deorfum plures alie craffiores ra~ 
dices plerumque perpendiculares, ad ortum angufta- 
te, ach crafía tantum effet vena, dein fenfim hee 
craffefcens , in tenuem iterum fubito evanefcens api- 
cem radiculam format. Multas he exhibent, fedin- 
verfas Raphani minoris radices, plures fimul depen- 
dentes, ultra pedem, vel ulnam longas , ac binos 
fere digitos craffas, externe, & interne albas, que 
paucis obduête funt tenuibus fibrillis, fatuz, amari- 
cantes, & ingrati faporis , & odoris, acfi nitrofam 
terram quis olfaceret, He radices raphanacez vi- 
ginti, triginta, immo quinquaginta fimul dependent 
unica ex radice, ac fimul evelli poffunt , ita ut uni 
homini fufficiens prebeant pondus, & onus. Percu- 
jusvis radicis centrum longus, & lentus decurrit ner- 
vus, uti per Paftinacamnoftratem, fed multo durior. 
Secundo. Ubi Gorita nigrum, modo crefcendi cum 
riore convenit, fed minora gerit folia, ac tenuiora 
armenta, vix culmum crafla, quibus folia infident 
in teneris folitaria, in vetuftioribus bina fibi obpofi- 
ta, quinque fexve pollices longa, tres, ac tres cum 
dimidio lata, perfecte cordiformia ; tenuia, ex nigro 
virentia, inferius rotunde auriculata inftar Sirii folio- 
rum, ad pedunculum novem, & undecim concurrunt 
nervi, & interftitia tenuibus pertexta funt venulis 
transverfalibus , feu ftriis. 
- Sarmenta prope radicem nodofiffima funt, $ in- 
curva, ex nigro virentia, & lenta, in plura alia di- 
vifa.. Loco floris fimilis fefe exhibet acutus conus y 
fefe aperiens in quatuor angufta viridia petala, in qui- 
bus quatuor alia obfcure fuíca locantur, & in horum 
centro plurima incurva cornicula, feu ftamina, qua- 
tuor fimul uno ex ortu. - Flores fructusque hujus fpe- 
ciei haud multum. differunt ab illis prioris, in tene» 
ris enim fruticulis raro quidem obfervantur, fedin ve. 
tuftis ad ortum folii unus fefe erigit erectus, ac fire 
mus pedunculus, quatuor polliceslongus, binos tres- 
ve fuftinens flores uti in alba fpecie. 
Fru&tus eandem quoque fere-habent formam , quj- 
dam plani inftar priorum , alii rotundi, fed minores 
prioribus, in planis unum triave reperiuntur oblon- 
ga, & acuminata grana , in rotundis viginti minora gra- 
nula in fundo fibi adpofita. 
Radices longe funt, ac tenues, non ultra. mini- 
mum digitum craffe , plurima autem tenuiores , &ro- 
tundé inftar ferpentem , a tribus ad quatuor pedes 
longz, externe nigrae , nullas emittentes fibras ex- 
cepto ad extremum, interne albz, fuccofe, amari- 
cantes, & ingrati faporis, in medio craflum, & len- 
tum gerentes nervum percurrentem. He radices a 
duodecim ad octodecim numero fimul dependent deor- 
fum inflar fafciculi anguium, quedam vero oblique 
etiam decurrunt. 
Nomen. 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
365 
Deze bloem is zeer vuil van reuk, in't eerfte week, 
en wallen aan de jonge flruike vergeefs , en zonder vruch- 
ten af , wesbalven veele Inlanders dit gewas voor onurucht- 
baar bouden, en ik zelfs beb ze Schier nooit in't wild ge- 
vonden , bebalven aan die geene , die ik geplant bebbe. 
De vrucht dan is als een platte beurs, ofte bert, voo- 
ren met een flompe [pits , gemeenlyk na de eene zyde bel- 
lende, twee duimen lank, wat minder breed , zomtyds 
drie lank, en een breed, bangende altyd enkeld, of een 
alleen, langen tyd gras-groen , -beboudende de vier blaad- 
jes tot een voet. De twee platte zyden zyn met twee , of 
drie ruggens in de lengte afgedeeld, en de kanten wel een 
balve winger breed, ook is gemeenlyk de eene zyde bulti- 
ger dan de andere, eindelyk werd ze zwartachtig, en 
berft aan deze bultige zyde open, in dikke deurtjes, ver- 
toonende van binnen acht zaden in tweerygen, of twaalf 
in drie rygen boven malkander gefchikt. leder korl is 
lankwerpig-fpits, gelyk een kleene zoorte Cardamom, of 
dat wild goedje, bet welk men Amboinfche Cardamom 
noemd, doch langer , en meer geribd , achter met een 
voetje, of adertje aan de vruchtvaft , buiten bruin, bin- 
nen wit, en maffief. 
Het gebeele gewas is zeer glad , zonder eenige ruigte s 
of doornen ; zwaar van reuk, als men iets daar van tus- 
Jchen de vingers wryft. ` De wortel is tweederlei, want 
de bovenfie, ennaafte aanden ftam leid over dwers , niet 
boven een pink dik, onordentlyk geknopt , en bogtig , fchier 
als de Gember , doch veel geknoopter , en taayer. it dea 
ze knoopen fpruiten opwaarts de ftelen van de plante, en 
neerwaaris veele andere dikke wortelen , meeft regt neer- 
waarts gaande, boven by baren opent Jmal , als of bet 
maar een dikke ader was , daar na allenkskens dikker wor- 
dende, en dan Jchielyk wederom fpitzer in een dun wor- 
teltje uitlopende, Zy vertoonen veele , doch omgekeerde 
KM by malkander bangende, ruim een voet, of een 
elle lank, en fcbaars twee vingers dik, buiten, en bin- 
nen wit, met weinige fyne wazelingen bebangen , laf , 
bitter , en onaangenaam van fmaak, en reuk, als of men 
zalpeterige aarde rook. Deze Radyzen bangen twintig, 
dertig , tot vyftig by malkander aan eene wortel, en 
konnen t'zamen witgetrokken werden, dat ‘er een perzoon 
een dracht aan beeft. Door de midden wan ieder wortel 
aat een lange, en taaye zenuwe, gelyk door onze Pink» 
Anal. doch veel barder. 
De tweede zwarte Ubi Gorita is aan wasdom de voos 
rige gelyk, doch heeft kleender bladeren, met dunne ran- 
ken, kwalykeen firoobalm dik, daar aan ftaan de bladeren 
aan de jonge enkeld, aan de ouden twee en twee tegens 
malkander , vyf en zes duimen lank, drie, en drieen een 
balf breed , regt bertformig , dun, zwart -groen , acb- 
ter met ronde billen, als de Siri-bladeren, aan den Wa 
floten negen, en elf zenuwen t’zamen, en de tullchen 
plaatzen zjn met fyne dwersadertjes, of flrepen doortos 
en. xi 
E De ranken zyn by de wortel. zeer knoeftig, en krom, 
zwart „en taay, bun in veele andere verdelende. 
In plaats van de bloeme vertoond zig diergelyke fpitze 
knop, zig im vier boog-groene fmalle blaadjes openende , 
daar in vier andere donker-bruine flaan , en inde midden 
veele kromme boorntjes , of draden, vier en vier uit ee- 
nen oorfpronk, Het bloeizel, en vrucht van deze zoorte 
werfchild niet veel van bet voorgaande , want aan de jon» 
ge ftruiken ziet men zelden iets, maar aan de oude ftrui- 
ken komt mede by den oorfpronk des blads, en regt uit des- 
zelfs Deel een enkeld ftyf fleeltje voort, vier duimen lank, 
dragende twee, of drie bloemen, gelyk van de witte zoor- 
te gezegt is. 
evruchten zjn meeft ook van deszelffte fatzoen , zom. 
mige plat als de voorgaande, zommige rond, doch kleen- 
der Ce de voorige, in de platte vind men een a twee lank- 
werpig toege/pit{te korls, en in de ronde twintig kleene 
kolrs op de grond tegens malkander gedrongen. 
De wortelen zijn lank, en dun , niet boven een pink dik, 
de meefte dunder , en rond als Slangen , van drie tot vier 
voeten lank, van buiten zwart, en zonder vazelingen, 
bebalven aan ’t einde, van binnen wit, zappig bitter- 
achtig, en onaangenaam van ‚fmaak , in de midden met 
een doorgaande dikke , en taayezenuwe. Dezer wortelen 
bangen van twaalf tot achttien by malkander meeft neder- 
waarts als een bondel Slangen, doch zommige loopen ook 
dwers. 
Zz 3 Naam. 
