36 HERBARII AMBOINENSIS LiterIX. cap. XV]. 
Nomen. Latine Ubium Polypoides. Malaice Ubi Go- 
rita, quum plurime ejus radices fimul dependentes 
caput reprefentant pifcis Polypi, Malaice Gorita di- 
&i. Aliis Malaienfibus quoque dicitur Canjalat , Can- 
jalut , Anjalut, vulgo etiam Oebi Utan, fed nimis 
generale. Amboinice in Loehoa Ube Waleä, in Ley- 
timora Ube Talla, ‘Ternatice Bootsja. Altera fpecies, 
feu nigra Ubi Gorita vocatur, feu Canjalut Itam. 
Locus. In incultis crefcit locis in minoribus filvis , 
vel ad oras altiorum filvarum , ubi arbufcule locate 
funt, copiofius vero in humidis, & planis locis , val- 
libus , & agris juxta fluminum ripas. Altera nigra 
fpecies folúm amat nigrum fulphureum, ubi arena te- 
nuis eft, cum nigra terra mixta, uti in Sagus filvis 
humidis, vel locis paludofis, multo autem rarior eft 
alba fpecie, que per totam Amboinam obvia eft. 
Videtur quzdam etiam ejus fpecies in Japana crefce- 
re, vidi enim cum aliis muria conditis fruétibus ho» 
{ce inde deferre, qui inde in ligneis deducuntur cra- 
teribus, quique ibi muria quodam condiuntur. 
Ujus. He radices ad cibum non adhibentur, fed 
condiuntur, quod Europei noftri videntur didiciffe a 
Sinenfibus, quam artem nunc multi exercent. De. 
purate , & ablute fümuntur radices albz fpeciei, 
quarum capita, & caudz abfcinduntur, que primum 
in aqua ebulliuntur, ac dein per unam alteramve no- 
Qem in aqua calcis macerantur , que inde flavefcit ; 
atque amaritiem extfahit. Dein per fex feptemve 
‘dies in aqua macerantur pluviali, que quotidie reno- 
vatur, donec non amplius luteo colore fit inpregna- 
ta, vel tin&a, radices has demum in frufta confcin- 
de digitum longa, ex quibus medius extrahitur ner- 
vus, unde fimul frufta hzc in medio finduntur, ac 
tandem in S Nui hec excoque, tum conditum per- 
a&um eft, fruftaque eleganter pellucida funt, femi 
tranfparentia, & ex fufco flava inftar Succini opaci. 
‘Conditum hoc ad potum Thee proponitur , faporem 
vero habet fatuum, ac dulcem, fepe ad calcem ad- 
cedentem , fi nimia ipfi admifta fuerit quantitas, cu- 
jus dofin per experientiam, & exercitationem difci- 
mus, 
" Recentes radices inlinite fi fuerint contufe, pe- 
diculos veftium , & corporis fugant. Hitoönfes mi- 
hi declararunt, quum cum Belgis bellum gererent; 
circa annum 1641. in monte Wawani, fefe a Malai- 
enfibus didiciffe ex hifce radicibus carbones przpa- 
rare, qui ad pulveris pyrii praeparationem adhibeban- 
tur, quem illi in ipfis montibus conficere debebant, 
quum in litoribus ab Belgis effent circumcinéti, ita 
ut hil ad ipfos poffet deferri; fülphurem ex diéto ef- 
fodiebant monte, parumque Nitri adduxerant pere- 
grini. 
Nigra fpecies ad conditum non adhibetur, quum 
nimis amara, & ingrata fit, fed quidem ad ufum Me- 
dicum, contra quendam morbum Sackit Gorita di- 
Gum, per quem intelligunt tam Polypum inteftino- 
rum, quam Molam Uteri, qui morbus viduis junio- 
ribus fepe fupervenit, ac pertinaciffimus eft. Tam 
recentes quam ficcatas fumunt radices, cum illis al- 
be fpeciei mixtas , quibus addunt radices Oleris dul- 
eis, quod Ophioglofli fpecies eft, poftea libro deci: 
mo defcripta, has fimul mafticant cum Pinanga, fuc- 
cumque deglutiunt, fi viro ¡fte radices aque inco- 
uantur, ipfarumque decoétum propinatur, preftan- 
tius puto effe remedium. Eandem hanc nigram fpe- 
ciem cum Pinanga quoque mafticant , infantumque 
corpora adfpergunt, quos putant effe preftigiis in- 
cantatos, vel malo genio tactos, 
P.S. Ad hujus plante defcriptionem , & qualitatem 
porro pertinet, Ubia, feu radices ejus Raphanaceas 
aliquando füpra terram elevari, & emittere bina ter- 
nave farmenta cum paucis fibrillis, quibus fefe ipfi 
inplantant, quz non albo, fed viridi obducuntur cor- 
tice , que tamen non tam apte funt ad conditum 
quam inferiores. In quibusdam porro flagellis ad fe- 
cundum, vel tertium fupra radicem nodum quedam 
dependent bulbofarum iftarum radicum , que parva 
inanent, uti in icone exprimitur. 
In 
Naam. In ’t Latyn Ubium Polypoj , 
leyts Übi Gorita , om dat de Su RTL ks rad 
der bangende , verbeelden bet booft van den oi Poe 
in °t Maleyts Gorita genaamt. In ’t booger Mis 
noemd men 't Canjalut, Canjalat, en Antaler ; aleyts 
meen ook Oebi Utan, doch al te generaal pe V 
boins op Loekoe Uhe Wale’, op Leytimor Uh KE 
la, in °t Ternataans Bootsja. De tweede z ji Tal. 
Usi Gene, of Sein ltam. e 
aats. Het waft op ongebouwde plaa in? 
bofch, of aan de randen es ^t hooge. A d Deh 
geboomte beeft, meer op vogtige, en vlakke Sie = 
valleyen, en velden langs de rivierkanten. De SE 
zwarte zoorte bemind een zwarte zwavelachti e € 
daar een fyn zand is, met zwarte aarde gemend snk 
in de vogtige Zagu-bo[Jcben , of daar bet moralis d 
maar bet werd veel weiniger gevonden dan ^t witt zie Ze 
welk in gebeel Amboina bekend is. Het Jebynd d Y n" 
ook een zoorte van in Japan waft , want ik bebbe ow Sé 
medebrengen onder andere ingezoutene vruchten die ex 
in boute balien daar uitbrengt, en met een zek UL 
zop Aline: werden. n 
ebruik. Men gebruikt deze wortelen ; 
de koft , maar om te confyten, bet welk er, 
nen Jebynen geleerd te bebben van de Sineezen e i 
veel oefenen. Men neemt de fchoon gewaffe dene " 
van de witte zoorte, fnyd bet booft, en fteert af kookt. 
ze eerft op in water, en weekt ze dan een nacht of tw / 
in kalk-water , ^t welk daar van geel word, en de bine 
terbeid uittrekt. Daar na weekt men ze nog zes of zeve 
dagen in verfch water, bet zelve dagelyks vernieuwen. 
de, tot dat bet niet meer geel geverfd werd, /nyd ze als 
dan in ftukken van een vinger lank, en trekt de middel 
barde zenuwe daar uit, waar door met eenen de ftuk- 
ken in de midden geklooft werden, en kooktze ten laat- 
flen op in Syroop , zoo is bet confyt gemaakt , en de ftuk- 
ken worden fcboon klaar , balf doorzigtig , en bruin-geel 
als donker bernfteen. Dit confyt zet men op by bet heer 
water, bet is laf, en zoet van /maak , zomtyds na den 
kalk fmakende , als men te veel daar onder gedaan beeft 
welkers quantiteit men door oefening moet leeren, ; 
De verfche wortelen geflooten, en opge/meer, 4 
ven de luizen uit de Mideren , en van epes? de 
De Hitoeëzen verklaarden my, dat als zy met de Hol- 
landers oorloogden omtrent ^t jaar 1641. op den berg 
Wawant, zy van de Maleyers geleerd badden uit deze 
wortelen koolen te maken, die tot het bereiden van bus- 
Poeder gebruikt wierden , bet welk zy luiden in "t ges 
vai IM zelfs moeften maken , zynde op de ftranden van 
de Hollanders beflooten , zoodat zy van buiten geen toevoer 
konden krygen, den zwavel groeven zy uit den voornoeme 
den berg, en een weinig Salpeter badden de Vreemdeline 
gen medegebragt. i 
De zwarte zoorte werd tot bet confyten niet gebruikt, 
om dat ze te bitter, en onlieflyk is, maar wel tot eenige 
Medicyne , tegens zekere ziekte Sackit Gorita genaamt ; 
waar door zy zoo wel verftaan Polypum Inteftinorum, 
als Molam Uteri, een gebrek de jonge Weduwen dike 
Wils overkomende , en bartnekkig om te geneezen. ZJ 
nemen 200 wel de verfche als gedroogde wortelen, of 
met die van de witte zoorte gemengd, daar by doende 
de wortelen van bet Olus dulce, (zynde een zoorte 
van bet Ophyogloffon) bier na in ’t tiende boek be» 
Jebreeven, knouwen ze t’zamen met Pinang , en zwel» 
= den zap in, maar als men de voornoemde worte- 
en in water kookt, en bet afkookzel drinkt, boude ik 
"E voor beter. Dezelve zwarte zoorte knouwen zy ook 
met Pinang, en befproeijen daar mede de kleene kinders 
over bet gebeele iP, dil zy zeggen betooverd , of van 
een kwade lucht geraakt te zyn. 
P.S. Nog beboort tot de befchryving de eigenfebap, 
dat dit gewas zyn Oebis , of Radyzen , zomtyds met 
twee a drie looten boven de aarde vertoont , met wei- 
nige veezels daar in zig waft begtende, met geen witte 
maar met een Ze: Jebor {Je bedekt, dewelke men zoo be- 
quaam niet acht tot confyten als de onderaartze. Nog ziet 
men aan zommige ranken aan de tweede, of derde lidt 
boven de wortel: eenige van deze Radyskens afhangen, 
=. klein biyven, gelyk in de Figuur aangeweezen 
werd. 
In 
