368 HERBARII AMBOINENSIS. Liber DN. cap. XVII, 
Externe glabra eft, & nuda, tenui pellicula obdu- 
Eta, feu cortice inftar pomi, coloris trifarii juxta tres 
fpecies. Vulgatiffimae radices externe ex purpuro ru- 
bent, fecunda fpeciei albe , tertiz ex utrisque mixta 
coloribus. Foliis, ac modo crefcendi non differunt, 
excepto quod rubra, uti dictum fuit, caules gerat fu- 
fcos, ut & foliorum coftas, ejusque folia tenera pal- 
lide fufca funt, vetuíta intenfe glauca, fecunda fpe- 
cies caules gerit pallide virentes, ac viridia folia, fic 
quoque ejus radix major, &rectior eft. Subftantia om- 
nium interna alba eft , mollis „fragilis, farinacea, pau- 
co ferofo , & vifcofo lacte turgida , ac facillime in partes 
confringi poteft breves , eítque ficcior, & folidior 
quam Raparum noftrarum, maxime libram pendent, 
acalbz unam cum quadrante. 
Plerumque hzc planta neque flores neque fructus 
profert, excepto que in fterilibus crefcit locis, flo- 
res aliquando gerit, qui calathoides funt inftar om- 
nium Convolvulorum, hujusque plante flos formam 
habet uti Convolvuli marini, fed minor. Eftque pal- 
lide purpureus, ad oras albicans, & ad latera quin- 
que excurrunt radii more Convolvulorum , infra am- 
plus, & planus, fupra acuminatus. In ejus centro 
uinque locantur longa ftamina , antheras gerentia 
arinaceas, cum medio longiore. Hiflores ante me- 
ridiem fefeaperiunt, calici infidentes ex viridibus apici- 
bus compofito , periuntque nullos relinquentes fructus. 
Si calce conteratur flos , colorem adquirit. viridem in- 
ftar iftius Convolvuli, fed tandem flavefcit, ac mar- 
cefcit. 
Nomen. Latine Batatta. Malaice Batattas, & Ubi 
Caftela. Portugallice Batatta. Amboinice Uby Cafte- 
la. Ternatice Jma Caftela. Bandice Lutu Caftela. 
Baleyice Caftela. In India Occidentali Hifpani hanc 
vocant plantam Batatas, Camotes, & Ajes. Ameri« 
cani Batada. Galli ibi habitantes Batades. Angli 
Potades. 
Locus. Communis opinio eft, quam etiam fequor 
usque ad ulteriorem decifionem, Batattas primum per 
Caftilienfes ex Americanis regionibus in Manilhas, 
inde in Moluccas, ac per Portugallos in reliquas por- 
ro Indie Orientalis regiones fuiffe introduétas, quod 
nomen etiam teftatur apud omnes fere Orientales po- 
pulos, qui Batattas colunt. Cauffa tamen dubitandi 
fupereft, quum hodie adeo vulgaris fit, immo in lo- 
cis, quos nulli unquam inhabitarunt Portugalli, vel 
Hifpani, uti hic in Amboina, apud fevos Bee 
fes in remotis Boeronis montibus habitantes, item in 
Java, & Baleya, ubi Batattas ubique reperitur, im- 
mo in multis locis, quos nunquam frequentarunt, 
vel inhabitarunt Europzi. Hujus autem rei ratio dari 
poteft, multos nempe populos a vicinis hos accepiffe, 
ac dein tam diligenter coluiffe, quum radix hzc fit 
fummz utilitatis, & commodi, que gratum prebet 
faporem, ac tam facile propagari poteft. 
Cultura, Hec radix minimum requirit laborem om- 
nium edulium domefticarum radicum , maximumque 
dat reditum, quum tot ex una conquirantur planta. 
In omni crefcit folo, five fit arenofum, five argillo- 
fum, vel etiam faxofum, fi modo rite fuerit crema- 
tum, ac circuma&tum. Grumi , feu Cumini fine or- 
dine formantur, ad femi orgyz fpatium diftantes, in 
hifce deponuntur furculi vetuftarum Batattz planta- 
rum, quum celum fit pluviofum , & Sol invicem 
fplendeat. Si furculi tales ad manus non funt, ab- 
ciffa quoque capita, vel fragimenta vetuftarum radi- 
cum terre conmitti poffunt, primus autem modus 
praevalet, precocesque radices profert talis planta, Sar- 
menta longe lateque fefe extendant, per terram pro- 
repant, & in quibusdam locis terre infigantur ad 
genicula, quz per lapidem adgraventur, quo enim 
flagellorum genicula fefe copiofa terre inplantant, 
eo plures profert bec planta. radices. Arborum ad- 
fcenfus, ut & fepium ubique prohibendus eít. Tali 
modo per tres quatuorve menfes permittuntur prore- 
pere, & crefcere, donec inferiora incipiant flavefce- 
re, & exficcari, tum ifta genicula effodienda funt, 
maturzque tollendz radices, reliquaque flagella re- 
linquenda. funt intacta, per aliquot enim. continuos 
annos in uno eodemque arvo Batatte effodi poffunt, 
donec videamus cuncta folia incipere effe pufilla, & 
gracilia, tum alter eligendus eft campus, quum om- 
pes fere edules radices recufent bis, velter continuo 
crefcere in uno eodemque agro. 
Quum 
Van buiten iffe even, en kaal, bekleed met 
Jcbille , of buideken gelyk een appel , van coleur atte 
na de drie zoorten. De gemeenftezyn van buiten pu , 
rood, de tweede gebeel wit, de derde van beiden gemeint 
Aan bladeren, en wasdom verfchillen zy niet , bebaloen 
dat de roode, als gezegt, bruinagtige Delen, en ribh a 
aan de bladeren heeft, de jonge bladeren ligt - bruin pe 
oude boog Zee-groen, de tweede zoorte beeft ligt - greene 
flelen, en regt groene bladeren, zoo is ook de wortel grog. 
ter, en regter. De binnenfte fubftantie van alle is wit 
mals, bros, meelagtig , dog met weinige Weiagtige en 
kleeverige melk vervuld, en laat zig zeer ligt in korte huke 
ken breeken , drooger , en digter dan onze apen „de groot- 
Ste wegen een pond, en de witte ook een, en een vierde 
pont. 
Door den bank draagd dit gewas nog bloemen nog vruch. 
ten, bebalven 't geene op magere gronden ftaat , brengt 
zomtyds zyn bloeme voort, dewelke is als een klokke elyk 
alle Winden , of bier te lande die van Convolvulus M, i 
nus, dog kleender. De bloeme is ligt -purper , aan de kan. 
ten witagtig, en aan de zyden ziet men vyf flraalen, na 
de manier der Winden, beneden breed, en boven Loege- 
Jpitft : In de midden vyf lange draden, met meelagtige 
noppen, en nog een langer in de midden. Men ziet ze 
alleenlyk woor de middag geopend, ftaande op een voetje 
van groene fpitzen gemaakt , en ze vergaat zonder vruch- 
ten. 
Als men ze met kalk wryft, geeft ze een groene coleur, 
gelyk die van voornoemde Convolvulus , dog befterft geel. 
agtig. 
aam. In ’t Latyn Batatta, in °t Maleyts Batattas; 
en Ubi Caftela , in °t Portugees ook Battatta, In ’t 
Amboins Uhy Caftela, In "t Ternataans Ima Caftela. 
In ’t Bandaas Lutu Caftela. In ’t Baleyts Caftela. In 
Weft-Indien noemen ze de Spanjaards Batatas, Camo- 
tes, en Ajes. De Americanen Batada. De Franje a, 
daar wonende Batades. De Engelfe Potades. 
Plaats. Het gemeene gevoelen is, waar by ik my tot 
nader. ondervindinge ook voegen moet, dat de Batattas 
eerfimaal door de Caftilianen uit de Americaanfe landen 
in de Manilbas, van daar in de Moluccos, en door de 
Portugezen in de verdere landen van Ooft- Indien gebragt 
zyn, "t welk de naam ook uitwyft , fcbier by alle Ooftera 
Jcbe Natie, die de Batattas oefenen. Evenwel zoude 
men reden hebben bier aan te twyffelen, om dat ze be- 
densdaags zoo gemeen is, zelfs op plaatzen, daar geen 
Portugezen, of Spanjaarden gewoond bebben , gel yk bier 
in Amboina, by de wilde Alpboereefen diep in ’t gebergte 
van Boero wonende, als mede op Favaen Baley , daar men 
over al Batattas vind, en op veele plaatzen , daar nooit 
Europeanen gewoond bebben. Dog men kan bier van ook 
de reden geven, dat ze veele volkeren van bare nabuuren 
bekomen bebben, en namaals zoo neerftig geoeffend, om 
dat bet een profytelyke wortel is, van goeden [maak , em 
zoo ligt voort te planten. 
Queeking. Deze wortel vereifcht de minfte moeite onder 
de eetbare tamme wortelen , en geeft bet meefte pro- 
fyt, om dat men van eene ftam zoo veele worte 
beeft. Zy komt voort in allerley grond , bet zy zand, 
kley, of fleenig ,‘als by maar wel gebrand , en omgebakt 
is. De heuveltjes, of Cumins maakt men zonder order , 
ruim een balf vadem van malkander , bier in plant men 
de Ryskens of Scbeutjes van oude Batattas-ftruiken , wan- 
meer bet regen, en Zonnefchyn door malkander is. ls 
men geen Scheutjes beeft , kan men ook de afge/nede botf- 
den, en fcbyfjes van oude wortelen planten, dog bet eere 
fle is beter , en draagd eerder. De ranken laat men wyd 
en zyd bun verfpreiden, boud ze op de aarde, en drukt 
ze bier. en daar met een knietje in de aarde boven op mes 
een [leen bezwarende, want boe meer. knien zig in de aar- 
de vaft maken, boe meer wortelen men krygt: Het op- 
klimmen na de bomen, en over de beggen moet men 
over al beletten. Aldus laat men ze drie a vier maan- 
den flaan, tot dat men ziet, dat de agterfte bladeren be- 
ginnen geel te werden, en te droogen, 200 kan men ze 
by’t zelfde knieje uitgraven , de rype wortelen uithalen, en 
de refteerende ranken ongemoeid laten, want men f 
eenige jaren. na malkander op een en dezelfde akker Batat- 
tas graven, tot dat men ziet, dat alle de bladeren be- 
ginnen kleen, en mager te werden, dan moet men een 
ander veld zoeken, vermits fchier alle eetbare avortelen 
geen twee of driemaal aan malkander op een en den zet- 
ven akker willen geplant zyn. 
Als 
