IX Boek. XX Hooft/. 
CAPUT VIGESIMUM, 
Cacara bulbofa. 
Ingomaas. 
Æc quoque exotica planta eft, & meo tempore 
primum in Amboinam delata ex Manilhis, ac 
proprie pertinet ad Cacare fpecies, cum qua 
fupra terram optime convenit, fub terra autem ma- 
gaum profert bulbum. : 
Supra terram dico, adeo convenit cum vulgari Ca. 
cara, ut pro hac haberetur, que ramofis adnectitur 
alis, arbores quoque adfcendit humiles, ut fefe ex- 
tendere poffit inftar Smilacis hortenfis, feu Phafeoli. 
Caules ejus glabriores, ac tenuiores funt , quam 
Cacarz. Folia etiam ternata funt more Phafeolorum, 
flaccidiora, & pallidiora quam Cacare, nec ita ru- 
gofa, in teneris vero plantis ad latera unum alterum- 
ve gerunt angulum. 
Flores racemofi fimul dependent, formam haben- 
tes Phafeolorum, fed non ita purpurafcentes illis Ca- 
care, fed magis pallide rubent inftar Rofarum. Hos 
infequuntur filique, plurimte fimul' dependentes, & 
formam habentes Cacare, fed rectiores, firmiores, 
& anguftiores, quinque transverfales digitos longe, 
minorem digitum late, quarum ore fere parallele 
funt, externe parum rugofz, ex cinereo fumez, in 
o&o, vel novem ifthmos diftinctz , ac ficcatz fatis 
dure, nec facile dehifcentes. Interne tot locantur 
plana officula , illis Phafeoli fimilia, fed minora, fete 
rotunda, fed ad unam partem parum elevata , ubi 
venula junguntur filique, coloris intenfe fpadicci, & 
prope angulum nigricantia, interne flavefcentia , fa- 
poris ingrati magisque amaricantis quam Lupinorum. 
Radix-formam habet magne Rape, fed planior eft, 
& in tenuem longamque definit caudam , quedam fo- 
litariz, quedam bine tresve fimul , fed que ad late- 
ra dependent, minores fünt. _In Amboina plerum- 
que pugni magnitudinem adquirunt, in Manilhis ve: 
ro capitis magnitudinem habent, immo majores funt, 
nec unquam vere rotunde inítar Raparum, fed gib- 
bofe, angulöfz, & tubercula habent adcreta inftar 
Mammarum , unde & Sinenfes hanc fpeciem habent 
prioris Batatte Mammofe, externe glabra funt, pau- 
casque gerunt fibrillas, coloris fufci, vel terrei in- 
ftar Ubiorum, interne albe, magisque fuccofe Ba- 
tattis, faporis fatue dulcis, qui proxime adcedit ad 
illum Raparum fungofarum. 
Inftar Phafeolorum plantantur ejus officula in terra 
bona, que crematione, & elaboratione rite pr&pa- 
rata eft, ac radices effodiendz funt, quum planta vi- 
Seat, antequam fructus maturefcunt, tum enim ra- 
dices mollifime, & delicatiffime funt. Quz vero 
ad propagationem fervantur, fuz conmittuntur natu. 
re, donec filique nigrefcant, tum autem radices mul- 
to ficciores funt, & efui inepte. 
Nomen. Latine Cacara bulbofa. Malaienfibus igno- 
ta eft, hic vero Manilhenfi nomine vocatur Ingomaas, 
Singomaas, aliis Angcoa. Sinenfibus Cod rotunda, u- 
ti præcedens Batatta Mammo/a erat Cod longa, 
Locus. Circa annum 1670. ex Manilhis in Amboi- 
nam primum delata fuit per guasca Pampangenfes, 
ed jam multum colitur ob facilem ejus propagatio- 
nem. In Occidentalibus Indiae regionibus, quantum 
fcio, ignota eft. 
Ufus. He radices decorticari, & crude edi poffunt; 
fed vilem, & ingratum habent faporem inftar Rapa» 
rum fungofarum, vnde & noftra natio Rapas Indicas 
vocat. Aquz incoctz haud multo preftantiores funt, 
unde & Amboinenfibus non opere pretium eft, has 
plantare radices. . Delicatus tamen cibus ex iis prae- 
eg poteft, fi in loramenta fcindantur , & more no- 
ro cum butyro, Saccharo, & Cinnamomo elixen- 
tur. - Sinenfes has cum Saccharo condiunt, ficcas in- 
ar Camelongae, quem in finem praeftantiores funt, 
quam D crudae, vcl coctae edantur, cibumque ha- 
bent falutarem febricitantibus, quum modice refrige- 
rent, 
Jame 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
373 
AX. HOOF DS T-D Kk. 
De bolacbtige Cacara. 
A It is mede een vreemd gewas , by mynen tyd eer ft in 
D Amboina uit de Manilbas gebragt, en beboorá ei- 
gentlyker onder de geflagten van Cacara, dewelke 
bet boven de aarde ganjcb wel gelykt, maar onder de 
aarde is bet een groote knol, 
Boven de aarde, zegge ik, gelykt bet zoo wel de ges 
meene Cacara , dat menze daar voor zoude aanzien, en 
werd ook aan getakte flokken opgeleid, of men laat bet de 
lage bomen oplopen, dat het zig uitbreide , gelyk onze 
Turkze bonen. 
De fielen zyn gladder, en dunder dan aan Cacaras 
De bladeren flaan ook drie en drie by malkanderen na de 
manier van alle bonen, flapper, en ligter-groen dan die 
van Cacara, ook zoo ruig niet, maar aan de jonge flok 
bebben zy aan de xyden een of twee boeken. 
Het bloeizel bangt in troffen by malkander , gefatzoeneerd 
gelyk alle bonen bloeizel, zoo peers miet.als dar van Ca- 
cara, maar ligter-rood als Roozen. Hier op volgen de 
bouwen ook gefatzoeneerd , en met bosjes by malkander , 
gelyk aan Cacara, doch regter, [byver, en fmalder , vyf 
dwers vingers lank, en een kleene vinger breed , bebben- 
de de zyden fcbier paralleel, van buiten wat ruig , uit 
den grauwen rookachtig, in acht, of megen bulten vere 
deeld , gedroogd zynde redelyk bard, en niet ligt opber- 
ftende. Binnen leggen zoo veele platte boontjes, de Turkze 
bonen gelyk, doch kleender, fcbier rond, maar aan de 
eene boek wat uitlopende, daar zy met een adertje vaft 
zitten aan de fchaale, boog Caftanje-bruin , en by de 
voornoemde boek zwartachtig, binnen geel, van fmaak 
onaangenaam, en bitterder dan Lupynen. 
De wortel beeft de gedaante van een groote Rape, dog 
platter, en met een dunnen langen fleert , zommige twee 
a drie by malkander , doch die ter zyden bangen, zyn 
kleender. In Amboina wallen zy. door de bank zoo groot 
als een groote vuift, maar in de Manilbas zoo groot als 
een kop, en meer , nooit regt-rond, gelyk de Rapen , maar 
bultig , hoekig, en met aangewaffen knobbelen als mam- 
men, waarom ze de Sineezen voor een medezoorte van de 
voorgaande Batatta mammofa bouden , van buiten effen, 
met weinige vazelingen, bruin, of aardveravig , gelyk 
de Oebis , van binnen wit, zappiger dan Batattas , van 
finaak mal-zoet , onze vooze Rapen zeer nakomende. 
Men plant ze als andere bonen, met de korls in een goed 
aardryk, dat met branden , en ombakken wel toebereid is, 
en men moet ze uitgraven , als zy in baar befte fleur ftaan, 
eer de vruchten ryp werden, want als dan zyn de wor- 
telen op bet malsfte. Doch die men tot bet voort-teelen be- 
waren wil, moet men flaan laten, tot dat de bouwen 
zwartachtig werden, maar als dan zyn de wortelen veel 
drooger , en tot eeten onbequaam. 
Naam. Jn ’t Latyn Cacara bulbofa. Byde Maleyers 
is ze onbekend, bier te lande met een Manilbas woord 
Ingomaas, of Singomaas, by andere Angcoa. By de 
Sineezen Cod bet ronde, gelyk de voorgaande Batatta 
Mammofa was bet lange Coa, 
Plaats. Ze is omtrent Anno 1670. uit Manilbas eerft: 
in Amboina gebragt door eenige Pampangers , doch werd 
nu veel geoefend wegens bare ligte voortplantinge. In 
de Wefterfche deelen van Indien is xe myns weetens niet 
bekend, ` 
Gebruik. Men kan deze wortelen fcbillen, en raauw 
eeten, doch zy zyn van een flegte, en verachte fmaak, 
regt als vooze Rapen, daarom ze onze Natie Ooft - Indi- 
Jebe. Rapen, of Knollen noemd. De gekookte in. water 
zyn niet veel beter , daarom ze de Amboineezen niet waare 
dig agten om te Planten, Men kan egter een fmakelyke 
koft daar van maken, als men ze in riempjes fnyd , en 
op onze manier met Boter, Zuiker , en Caneel drop 
WA De Sineezen confyten ze droog met Zuiker gely. 
de Camolenga, daar zy bekwamer toe zyn als raauw 
opgekookt te eeten , en bouden’t woor een gezonde koft voor 
Koortzige men/cben , om dat bet matig verkoeld. 
Aaa 3 Jam- 
