34 HERBARIIAMBOINENSIS. 
Fampiringan in Baleya crefcens parum differt ab 
Ingomaas, longas enim , & rotundas gerit filiquas, fe- 
re inftar Phafeolorum Sinenfium , ac fimul radicem 
bulbofam, inftar Batattae craffae, & brevis, quae c- 
dulis eft, uti & cjus officula, fed utraque prius aquae 
incoquuntur, fi enim cruda edantur, caput gravant, 
& vertiginem adferunt. Quo modo Jngomaas in va- 
violis adhibeatur, vide fupra in Batatta mammo/a, 
CAPUT VIGESIMUM 
PRIMUM. 
Lobus quadrangularis. Botor. 
Um precedenti Ingomaas maxime convenit het 
E Phafeoli fpecies , quum bülbofam gerat ra- 
dicem, que edules profert fabas. Planta hec 
quam maxime quoque fimilis eft Cacarz Indice, fed 
non tam ample fefe extendit, palis enim adponitur 
ramofis, quos adícendit inftar aliorum Phafeolorum , 
Folia ejus glabriora funt; & oblongiora illis Cacarz , 
pallide virentia, nec rugofa. ni: 
Flores omnium Phafeolorum maximi funt, ac com- 
ponuntur ex majori petalo retroflexo , vel erecto, ac 
binis aliis. minoribus lateralibus tanquam alis, que 
medium obtegunt corniculum, interne pallide coeru- 
lea, externe gilva. Flores hi rari funt, & ante me- 
ridiem tantum aperti, unde nec tot profert fructus, 
quot. Cacara. i . 
Fructus funt filique longe quadragonz , fpithamam 
circiter, immo aliquando pedem long, vix digitum 
late, ad oras pelliculis finuofis alatis obductz, diu 
pallide virentes, dein fumei funt coloris, ac pellem 
geruntcraffam, dure, & vixifthmos exhibentes. In- 
tus a feptem ad decem locantur oflicula , oblongo 
rotunda, ad ntramque oram plana, ftu cuuprcffa, - 
állide ruffa , glabra, internealba, &bifida. Quum 
æ filique fenefcant, ale anguftiores fant, & fefe 
contrahunt, ac filique magis ventricofe, fed tamen 
quadrate , ac plerumque fimplices dependent , vel 
gemina , ac femper claufz manent, quam etiam ma- 
ture fint, fi vero abrupte Soli exponantur, tandem 
dehifcunt magno fonitu inftar fclopeti minimi. Ra- 
dix Rapacea quafi eft, uti in Ingomaas, fed multo 
minor, ac fimplex , formam babens Rape oblonga. 
Nomen. Latine Lobus quadrangularis. Malaice, & 
Javanice Botor, a forma glandule , feu tumoris Botor 
diéti , quem officula in filiquis hifce referunt. Ban. 
dice Culebet. Baleyice Caloncan. 
Rotor derivatur ab Arabico Zatr , quod lobum figni- 
ficat; alioquin iisdem lubia Graece 25805, quod idem 
eft ac Phafeolus Latinorum. 
‚ Locus. In Amboinam aliünde deducta eft, forte ex 
Java, & Baleya, fed raro colitur. 
Ufus. Tenerae, & virides ejus filiquae, quum vix 
fabas formaverunt, &.cartilagineae funt, in culinae 
tantum ufum vocantur, in brevia enim hae fcindun- 
tur fegmenta, uti cum aliis fit viridibus Phafeolis , 
quaeque cum jure quodam pingui elixantur. Has par- 
vas, & confciffas filiquas vocant Latini, & Graeci 
Concbides. Maturas fabas vix quis edere poterit, 
quum dicantur caput gravare, quod tamen nunquam 
expertus fui. Radix quoque editur prius. ebullita , 
tumque effodienda eft, antequam fructus adolefcant, 
dein enim nimis fungofa, ac ficca eft. 
Talem lobum quadrangularem defcribit Clufius libr. 
ge exotic..cap. 17. fed adeo obfcure, ut omnia incer- 
ta fint, quum nil nifi folas viderit filiquas. 
Tabula Centefima Trigefima Tertia 
Lobum exhibet quadrangularem cum ejusfiliquis, & ofículis 
a a feminalibus feparatis. Qui vera Phafeoli fpecieseft, ac 
forte Phafeolus Indicus, filiqua cartilaginea rugofa fufca, 
duplici erifta finuofa donatus, H Amf. Catal. p. 276. & 
Plukn. Almag: p. 292: qui hunc cum lobo cartilagineo ex 
infula Mauritii C/ufi conjungit, 
; CARUT 
Liber IX. cap. XX. 
Jampiringan op Baley waffende verfchild een apeinie 
van bet Ingomaas, want bet draagd lange , en ronde boy? 
wen, fcbier gelyk Sineeze boontjes, en mede een knollig; 
wortel, als dikke, en korte Datattas , dewelke eetbaar iy. 
gelyk mede bare boontjes, doch beide eerft in water pe 
kookt , want raauw gegeeten bezwaren bet booft , en Ea 
ken duizelig. Hoe de Ingomaas in de kinder pokjes oe 
bruikt werd, ziet boven in Batatta mammofa. 8 
XXI. HOOFDSTUK. 
De vierkante Peul-P lant, 
Et bet voorgaande Ingomaas beeft groote gelykenis- 
M Je deze bonen zoorte, als bebbende een Anolagtige 
wortel, die eetbare. bonen draagd. Het gewas 
komt ook zeer over een met de Ooft-Indijche Cacara, dog 
breid zig zoo verre niet uit , Want men«plant bet by ge- 
takte flokken, die bet oploopt gelyk andere bonen , debla- 
deren zyn gladder, en lankwerpiger dan aan Cacara , 
ligt-groen zonder ruigbeit. 
De bloemen zyn de grootfte onder alle bone zoorten ; 
gemaakt uit een groot blad agterwaarts gebogen , of over- 
end ftaande, en twee kleendere , die als wangen bet mid. 
delfte borentje bedekken , binnen ligt-blaauw , buiten vaal, 
Men ziet er weinig aan den [lok , ook maar ?s voormid- 
dags geopend , en daarom dragen zy zoo veel vrugten niet 
als de Cacara, sc pa: ego 
De vruchten zyn lange vierkante bouwen , omtrent een 
Jpan, dikwils ook een voet lank, fcbaars een vinger breed; 
aan de vierkanten met gefronsde vellekens als vlerken bee 
kleed; langen tyd licbt-groen blyvende , daarna werden 
zy rook-verwig y dik van fchil, bard, en naauwlyks de 
beuveltjes vertonende. © Binnen leggen van zeven tot tien 
bonen y kam ig ronds aan bcido einden plat of gé- 
drukt, licht-ros, glad, van binnen wit, en in tween 
deelbaar. Deze bouwen oud werdende, worden de aler 
ken fmalder , en de bouwen buikiger , dog blyven nog ab 
vierkant , bangen meeft enkeld , of twee by misthand 
blyven altyd gefloten , boe rypzy ook zyn , maar als men 
de afgebrooke in de Zonne legt, zoo berften zy eindelyk 
en met een flag als van een kleen piftool. De wortél is 
knollig gelyk aan de Ingomaas , dog klecnder y enkeld jin 
forme van een lankwerpige Rape. gie 
Naam. Zn t Latyn Lobus quadrangularis. In* Ma- 
leyts-en SN Botor van de gedaante eeniger klieren; 
of gezwellen Botor genoemt , dewelke de bonen im bare 
houwen vertonen, in ’t Bandaas Culebét. Baleyts Cas 
loncan. 
Botor werd ered van Arabifch Batt, bet geen lo- 
bus, of een peul betekent, anderzints werd bet lubias 
by de Grieken 25805 genaamt, bet geen bet zelfde is met 
de Phafeolus van de-Latynen. 7" Der. 
Plaats. Het is in Amboina aangebragt van elders ‚mis 
Dien uit Fava en Bali, en werd maar weinig geoefend. 
Gebruik. De jonge, en groene bouwen bier van, die 
nog qualyk bare boontjes geformeerd-bebben , en nog kraad 
kebeenig zyn, werden alleen gebruikt in de keuken, want 
imen Dad ze in korte [tukjes gelyk men andere groene boon- 
tjes doed, en ftooft/te met een vette zop- Diergelyke kleen 
gefneede bouwen de Lat ynen , en Grieken Conchides noe 
men. De rype bonen zal qualyk iemand konnen eeten , om 
dat zy befcbuldigd werden bet boofd te bezwaren, bet 
welk ik egter nooit bebbe ervaren. De wortel werd ook 
gegeeten eerft opgekookt , maar als dan moet men 2e wits 
graven, eer de vrucbten groot werden, want daar ná 
Zyn zy Voos en droog.” ~~ 
Dijken .Lobum quadrangularem befebryft Clu 
fius Lib. 3. Exotic. cap. 17. dog zoo donker ; dat wéi 
daar naarraden moet; en dat daarom, dewyl bj niels a $ 
de bloote bouwen gezien beeft. ; 
y r f : 2 D f 
De Hondert-en drie en dertig fe Plaat 
Vertoont de vierkante Peul- plant met deszelfs houwen, en 
zaatkorrels ga afzonderlyk, Welke een egte Zoort van 
de Pbafeolusis, en mogelyk de Indifche Phafeolus, p 
een ruige ktaakbenige bruine houwe, met een dubbelde 
- gebooge kam omgeven, in de Catal. van de H. Amf Le 
$76. en van Plukn. Almag.p: 292. welke dezelve met 7 
kraakbenige houwe uit het eilant Mauritius van C/uhus 23 
n voegt. "na 
S us xxii. 
