IX Bock. XXII Hoofi/. 
CAPUT VIGESIMUM 
E SECUNDUM. 
Dolichus Sinenfis. Katjang Sina. 
Olicbus Sinenfis palis adponitur eodem modo, 
D quo apud nos Phafeolus , quibus fefe inflectit 
rotundis, lentis, ac tenuibus cauliculis, non ta- 
men fefe ample extendit. Folia terna fimul locan- 
tur longis in petiolis per lantam vaga, longiora, & 
anguftiora, quam In aliis Phafeolis , pallide virentia, 
non rugofa „ fed glabra, ac plerumque contracta, albis 
quafi tineis » feu maculis notata, & exefa. Horum 
medium inferius ad petiolum binas format auriculas 
fere uti in Aro. Ipforum petioli in fuperiore parte 
falcati funt, plerumque albicantes in alba fpecie, fed 
aliquid fufci habent in rubra. 
lores vulgarem habent Phafeolorum formam , ma- 
gnitudine illorum Botor, velpaulo minores, quorum 
fupremum , feu maximum petalum retroflexum quoque 
eft, externe pallidi, feu ftraminei coloris , interne 
pallide purpurafcentes, feu incarnati , quales & in- 
feriores funt ale, quz album obtegunt corniculum. 
In alba fpecie hi flores fere penitus albi funt, cum 
auxillo late purpurei coloris in medio, in rubra ve- 
ro fpecie magis purpurafcunt, in utraque pauci ex- 
crefcunt longis in petiolis ex foliorum alis dependen- 
tes, atque ante meridiem tantum aperiuntur ad nonam , 
vel decimam horam. 
Fruétus fant longe, & angufte filique , gemina 
plerumque dependentes inftar longorum loramento- 
rum, ulnam circiter longe , ac vix minimum digitum 
late, molles, & flexiles, externe ex viridi albican- 
tes, in una fpecie fere albe, equales, & glabre, 
fed ita ut officulorum tubercula notari poffint. In- 
tus multa locantur, parva, oblonga, & tenuia offi- 
cula, plerumque parum contracta, fed fi in pingui 
progerminaverint folo , turgida, & glabra , femper 
minora, & tenuiora illis Phafeolorum, in una fpecie 
alba, in altera obfcure ruffa, que rubra vulgo vo- 
cantur, ac multo magis vulgaria funt albis, Hujus 
autem fpeciei filiquae multo magis turgidae funt, gla- 
briora, & externe magis albicantia gerentes officula, 
quum rubre magis virent, & graciliores fint filique, 
atque he complicari poffunt inftar loramentorum: 
Palos, quibus he adponuntur plante , fatis altos 
effe oportet, fine vel cum paucis ramis, hac enim 
planta in altum amat excrefcere , & Soli expofita effe, 
eftque omnium Fabarum prima, que poft pluviofos 
menfes progerminat , ac precoces profert filiquas , non 
, omnes (imul,fed unam poft aliam,ita ut per totum ficco= 
zum menfium tractum virides comparari poflint filiqua. 
Nomen. Latine Dolichus Sinenfis y five Phafeolus Si- 
nenfis , in fpecie enim banc plantam JDolicbum vocavi 
ob longas, & anguftas ejus filiquas, Malaice Katjang 
Sina, Ges Sineeze Boontjes , vel quod primum ex 
Sina fuerit adduéta, vel quod a Sinenfibus hafce re- 
iones" inhabitantibus plurimum. colantur ,- Bandice 
et, inftar aliorum Phafeolorum.: Sinice Tsjaitau, 
Locus. Hodie per totam Indiam quam vulgatifii- 
ma funt hzc officula, fed potiffimum ubi Europei, 
& Sinenfes habitant, ab Amboinenfibus enim non z- 
ftimantur., quum. artem , nec fubfidia habeant hec 
rite preparandi. : 
Ufus. Ab Europzis, & Sinenfibus hac officula prae 
aliis praeferuntur , uti & re vera delicatiora ifunt 
cun&is Cacare fpeciebus. quas Indi adeo extollunt. 
Matura non expetuntar, fed virides filiquae , quae in 
Conchidas fcinduntur, in aqua ebulliuntur, & dein 
pingui db V ad quodam jure, fi enim non rite 
nt pinguefactae , gracilem praebent cibum. Farci- 
minis, vel lardi fruftum optime hifce additur, quum- 
que Amboinenfes hoc dër , ac Mauris veti- 
tum Dr hoc edere, hinc non mirum eft, hofce non 
-aeftimare haecce officula.’ Antequam. in conchidas 
feindantur , longa abftrahenda funt fila oris nexa , 
quod in omnibus virentibus Phafeolis obfervandum 
eft, Bataviae quondam vocabantur officula D. van der 
Lyn, quum D. Gubernator Cornelius van der Lyn has 
filiquas in deliciis habebat, & multum ejus menfam 
hae frequentabant. 
x Tabula 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
375 
AX HOOFDSTUK. 
De Sineeze Boontjes. 
ESinefe Boontjes werden aan’ flokken geplant , ten 
D eenemaal als onze turkfe-boontjes , daar zy xig met 
ronde, taaye , en dunne elen omvlegten , en niet 
zeer uitbreiden; de bladeren ftaan drie , en drie by mal- 
kander op lange ftelen, en ydel aan den [tok , langer , en 
Jmaller dan aan andere bonen , ligt-groen, niet ruig, maar 
glad, dog meeft rimpelig , vol witte /proeten, en doors 
vreeten. Het middelfte der zelven formeerd agter by den 
Steel twee ooren als in de Aron. Hare elen zyn aan de bo- 
venfte zyde gegeut , doorgaans witagtig aan de witte zoor- 
te, maar met bruin gemengd aan de roode. 
De bloemen zyn van gemeene bone fatzoen, zoo groot 
als die van Botor , of een baairtje kleender , waar van 
bet bovenfle, of groot/te blad mede agterwaarts gebogen 
is , buiten bleek, of ftroo-verwig , binnen licbt-peers , of 
incarnaat , gelyk ook de onder[le wangen , die bet witte 
borentje verbergen. Aan de witte zoorte zyn deze bloe- 
men fchier geheel wit, met een weinig ligt purper in de 
midden , maar aan de roode zoorte zyn zy peerzer , beide 
bangen weinige by malkander aan lange fielen uit den 
Jcboot der bladeren, en flaan maar voor de middag geo 
pend tot negen of tien vuren. 
De vruchten zyn lange , en fmalle bouwen , meeft twee 
en twee by malkander bangende , gelyk lange riemen , on- 
trent een elle lank, en fcbaars een pink breed, gedweeg, 
en buigzaam, van buiten uit den groenen witagtig, en 
aan de eene zoorte fchier wit, even, englad, dog zooda- 
nig , dat men de bultjes der bonen kan bekennen. Binnen 
leggen veele , kleene , lankwerpige, en dunne boontjes , 
meeft wat gerimpeld, dog op een goede grond gewajfen 
zyn vollyvig , en even, altyd kleender, en dunder dan 
turkfe boontjes , aan de eene zoorte wit, aan de andere 
donker-ros , dewelke men deroode noemd, en veel gemeen- 
der is dan de witte, dog de bouwen vam de witte zyn 
voller ; evener , van-buiten witter daar die van de roode 
venagtig , en magerder fcbynen , en men kan ze t’xamen 
eggen, en vouwen als riemen, 
De fiokken, daar aan men ze plant’, moeten redelyk 
boog zyn, zonder of met weinige takken , want dit ge- 
was wil in de hoogte fchieten, en wel ter Zonne ftaan, 
zynde de eerfte van alle bonen, die na de regentyd op- 
komen , en vroeg bare bouwen voortbrengen , niet te ge- 
lyk, maar na malkander, zo dat men de gebeele drooge 
der a door groene houwen bebben kan. 
laam. Jn. Latyn Dolichus Sineníis, of Phafeolus 
Sinenfis, want ik beb’t in "t byzonder Dolichumgenoemt 
wegens de lange, en jmalle bouwen. In Maleyts Kat- 
jang Sina, int Duits Sineeze boontjes, of om dat zy 
eerji uit Sina aangebragt zyn, of om dat ze de Sineezen 
in deze landen onder ons wonende, meeft cultiveren. . In 
't Bandaas Uét, gelyk andere gemeene boontjes. Dat is 
in "t Sinees Tsjaitau. 
Plaats. Zy zya bedemsdaags door gebeel Indien gantfch 
gemeen, dog meeft daar Europeanen , en Sineezen woonen , 
want by de Amboineezen werden zy niet geacht , om dat 
zy de konft, en middelen van wel te flowen niet en bebben. 
Gebruik. By onze Europeanen, (en Sineezen werden 
deze boontjes anderen voorgetrokken , gelyk zy ook in der 
daad fmaakelyker zyn dan alle: Cacara xoorten, dear de 
Indianen zóo veel werks van maken. De rype zoekt 
men niet, maar alleen de groene bouwen , die menin kor- 
te flukskens fnyd, in water opkookt, en daar na met een 
vette zóp begiet; want als zy niet wel gevet zjn, geven 
ay een Jcbraale koft. Een fiuk faucife s of fpek paft beft 
daar onder , en dewy!l de Amboineezen dit niet bebben , en 
de Mooren niet. en mogen bebben, zoo is’tgeen wonder, 
dat zy deze boontjes niet agten. Eer men ze in flukken 
fnyd, moet men de lange draden aftrekken, die aan de 
kanten zyn, bet welk menin alle groene bonen obferveerd, 
Op Batavia noemde men ze eertyds van der Lyns boon- 
tjes, dewyl de Heer Generaal Cornelis van der Lyn een 
zonderlyke Liefbebber daar van was, en veel op zyn ta- 
fel daar van liet opfcbaffen. " 
d 
