IX Bock, XXIV Hooft. AMBOINSCH KRUYDBOEK, 37 
CAPUT VIGESIMUM 
QUARTUM. 
Phafeolus Balicus. Undis. 
w ı Ndis proprie non eft planta flagellofa, vel con. 
U volvulacea, fed frutex, & ob adfinitatem cum 
Phafeolis hoc in libro defcribitur, Arbufcula 
enim eft, equali, & rotundo obducta cortice, mox 
fefe dividens in longos, firmos, & lignofos ramos, 
vagos, & inregulariter extenfos, atque hi iterum in 
alias tenues rachides. 
Folia terna fimul locantur tenuibus in pedunculis , 
ab illis Phafeolorum multum diverfa , melius enim 
referunt acuta Trifolii folia, feu illa Cytifi, funtque 
glabra, zqualia, & ad tactum mollia inftar holoferi- 
ci. Hic loci cum illis Lagondi comparantur , fed funt 
minora, ex viridi cinerea, mediumque folium fem- 
per longiffimum eft, tres, ac tres cum dimidio pol- 
liceslongum , & latum.  Surculi oblique excrefcunt, 
& ad terram iterum inclinant. 
Flores lutei funt, formam habentes florum Phafeo- 
lorum, fed multo minores, ipforumque petalum la. 
tifimum & extremum deorfum pendet. Siliqu& ultra 
digiti articulum longe funt, breviores, & latiores 
ilis Vicie , in longum definentes apicem , molles 
quoque, & holoferice, ac mature ex fufco nigri- 
cant, in tres quatuorve ifthmos diftinéte , in hifce lo: 
cantur officula parva illis Vicie, vel Katjang fimilia, 
fed duriora. 
Poft femi anni fpatium frutices hi fructus profe- 
runt. Stipes, ac rami fatis folidum , &album habent 
lignum , nec inproprie hzc planta ad Cytifum referti 
poffet. Frutex hic ample fefe extendit, graciles fur- 
culi afferculis fuffulciendi funt, alioquin enim ad ter- 
ram inclinant. Officula ejusin Maccaffara potiffimum 
nigricant, & arbufcule ibi humiles manent, hic vero 
in Amboina officula ad fufcum adcedunt colorem, 
& arbufcule binorum hominum altitudinem adquirunt, 
Nomen. Latine Pbafeolus Balicus. Malaice Katjang 
Baly. In Baleya Undi, & Undis. Maccallarice Bin- 
datóe , & Bindatoin. 
Locus. Multum colitur in Baleya, & Maccaffara, 
plantaturque ad oras hortorum , & camporum Oryze, 
ubi terra eft elevata. In Amboina raro obcurrit , hic 
& illic una alterave arbufcula prope edes hominum , 
non facile fert pluvias, fed Solis amat radios, per 
pluvias enim folia, ac fructus mox Erucas generant , 
alioquin per aliquot durare poteft annos. 
Ufus. Officula fere matura, antequam nempe fufca 
fint, ad coquendum adhibentur inftar Katjang, fed 
prius filiquis exuta. Oportetvero, ut diu coquantur, 
nihilominus tamen duriora funt vulgari Katjang, 
unde non cibus eft, qui fepius, vel continuo edendus 
eft, quum nimis difficilis fic digeftionis. 
O Bob YA TED: 
Hee planta vocatur Cytifus folio molli incano, filiquis 
Orobi contortis, & acutis in Thef. Zeyl. pag. 86. Tab. 37. 
& Cytifus Zeylanicus, folio molli incano , flore ex luteo 
purpurafcente Herb. Hert. Phafeolus arbor Indica, incana, 
filiquis torofis Kayan di&a H. L. B. App. p. 694. & Muf. 
Zeyl. p. 4. & Anagyris Indica, leguminofa, filiquis torofis 
Par. Bat. Pr. p. 311. teliqua vide in Thef. Zeyl. 1. c. ut & 
in H. Cliff. p. 354. ubi vocatur Cytifus foliolis ovato lanceo- 
latis, intermedio petiolato , pedunculo ex alis multifloro. 
Tom. F. CAPUT 
XXIV. HOOFDSTUK” 
De Balifche-Boon. 
ÚS is eigentlyk geen flingerend gewas, maar een 
heefter , dog wegens de maag fcbap met de bonen in 
dit boek getrokken. Het is een dun en boutagtig 
boompje , wiens ftam niet boven twee vingers dikis, met 
„een effene rondagtige fcbor/Je, en zig dadelyk im lange 
Jlyve, en boutagtige takken verdelende , ydel en onordent: 
lyk uitgefpreid , en dezelve in andere dunne ryskens. 
De bladeren ftaan ook drie, en drie by malkander op 
dunne fleeltjes van de bone forme veel verfchillende , want 
zy gelyken beter de fpitje klaverbladeren , of die van Cy- 
tifus , glad , even, en zagt in ’t aantaften , als zatyn. 
Hier te lande vergelykt men ze met die van Lagondi, 
dog kleender , uit deu groenen graawwagtig , bet middel- 
Jte blaadje zynde altyd bet langfte,is drie, en drie en 
een half duim lank, een breed. De ryskens gaan fcbuins 
op, en buigen baar wederom ter aarden. 
De bloemen zyn geel, gefatzoeneerd als andere boné- 
bloemen , dog veel kleender, bet breedfte , en buitenfte 
blaadje neérwaarts bangende. De bouwkens zyn ruim 
een lid lank, wat korter en breeder als de Vitfen , met een 
lank fpitsje voor uit, medezagt en zatynagtig , ryp 2yn= 
de werden ze uit den bruinen zwart , in drie of vier bul- 
tjes verdeeld, daar in leggen kleene boonen als Witfen, 
of kleene Katjang ‚dog border, 
De firuiken ftaan wel een balf jaar, eer xy vruchten 
dragen. De Jam en takken hebben een redelyk digt , en 
wit bout, en men zoude niet onbillyk dit gewas onder 
de geflagten van Cytifus mogen rekenen. De firuik /preid 
bem wyd uit, en men moet de ranke ryskens met latten 
onderftutten , anders buigen xy haar ter aarden. De 
korrels of boontjes op Maccaffar zyn meeft zwart, en de 
boompjes blyven laag , maar bier op Ambon zyn de boon- 
tjes na "t bruine trekkende , en de bomen werden wel twee 
mannen boog. 
Naam. {n CN Phafeolus Balicus, In ’t Maleyts 
Katjang Baley. Op Baley zelfs Undi en Undis. Za % 
Maccaffaars Bindatóe en Bindatoin. 
Plaats. Het word veel gebavend op Baley en Macas. 
Jer, werdende geplant langs de kanten van de tuinen , en 
ryfi-velden, daar 't wat boog land is. In Amboina vind 
men ’t weinig , bier en daar een boompje in de erven by 
de buizen, bet mag tegens geen regen , maar wil veel 
Zonnefchyn bebben , want door den regen groejen ’er 
ftraks rupfen aan de bladeren, en vruchten, anderfints 
kan bet eenige jaren overblyven. 
Gebruik. De boontjes ten naaften by ryp zynde, eer 
zy bruin werden, neemd men om te kooken gelyk andere 
Katjang , eerft uit bare buisjes gedaan. Zy moeten wat 
lang kooken, en blyven niet te min barder dan gemeene 
katjang , dies bet geen koft is om dikwils na malkander te 
gebruiken, als vallende te bard om te verteren. 
AANMERKING. 
Deze plant werd genaamt Cytifüs, met een zagt wit blad, * 
en omgedraaide puntige houwen, als van de Orobus in de 
Thef. Zeyl. pag. 86. Tab. 37. en Zeylonfche Cytifus, meteen 
zagt wit blad, en een bloem uit den geele purperachtig van 
het Herbar, van Hertogh. en Indifche gryze boom-Phafeo- 
lus, met gefwolle houwen Kayan genaamt in de Append. van 
de H. L. Bat. p. 694. en het Muf. Zeyl. p. 4. en de Indifche 
Peuldragende Anagyris met opgefwolle houwen in de Par, 
Bat. Pr. p. 311. het overige ziet in de Thef: Zeyl. op de 
aangehaalde plaatzen, en in de H. Clif. p. 354. alwaar ze 
genaamt werd Cytifus met fondachtige puntige blaadjes, het 
tniddelfte op een byzonder fteeltje, met een veel bloemdra- 
gende feel, uit de bladeren voortkomende. 
Bbb XXV. 
t 
