IX Bock. XXVII Hoof. 
CAPUT VIGESIMUM 
SEPTIMUM. 
Jule. 
Acara nigra ample fefe quoque extendit, opor- 
C tetque, ut afferculis, vel pergulis inponatur , fed 
non tam craffum format ftipitem utrisque prece- 
dentibus. Caules ejus, & flagella non rugofa funt, 
uti in prima fpecie, fed rotunda, & glabra. Folia 
eandem habent formam , feu paulo majora funt, gla- 
bra, tenuia, & amoene virefcentia. Flores racemofi 
dependent plures fimul ;' magni, formam habentes vo- 
Janis Fuci, omnino purpurafcentes, ac fuperius cres- 
fum gerunt petalum inftar galee erectum , binaque 
gerunt longa, & lateralia firma petala, parum furfum 
retrofl.xa/, corpus referentia Fuci, que in medio 
“album tegünt firmumque corniculum , fuperne quo- 
que incurvatum.  Quivis flos calici infidet pallide vi- 
renti, & aperto, qui caput refert Fuci, uti in Caca- 
ya pruritus, excepto quod hic magis pallide rubeat. 
.Fru&tus. quoque racemofi fimul dependent, digitos 
referentes, vel fructus Tamarindorum, parum nem- 
‘pe inflexi, ac digitum craffi, & ad externum dorfum 
aulo anguitiores , ad ventrem tribus protuberanti= 
bis coftis notati. Quumque virent, molli lanugine 
obdu&i, qualis ad foliorum ortum in pedunculis, fed 
auca confpicitur copia, nullum pruritum cauffans. 
n quavis filiqua quinque fexve locantur officula, ma- 
jora, & crafliora Phafcolis , primo rubentia , dein 
fufca, ac tandem nigerrima, glabra, & fplendentia 
inftar Lapis Gagatis. 
Stipes hic celerrime, & luxuriofiffime progerminat, 
quam latiffime fefe extendens , unde & Parparren, feu 
afferculis inponitur, alioquin arbores, vel ædium te- 
Eta adfcendit. 
Nomen. Latine Cacara nigra. Malaice Cacara Fu- 
le, & Djule. Amboinice Maöba, quod nomen com- 
Inune gerit cum Cacara pruritus, quz fine dubio fil- 
veftris hujus fpecies habenda eft. 
` Locus. Hxc planta non multam obcurrit in Amboi» 
na, fed copiofior in. Java, Baleya, Sumatra, aliis- 
que Malaienfibus infulis, nullibi fponte crefcens, fed 
pergulis plerumque inponitur circa edes, ubi elegans 
praebet ornamentum, & gratam umbram, & aliquot 
perennare poteft annos. 
Ufus. Culinz herbaeft, fed caute ufurpanda, quum 
ipfius officula vertiginem , & ebrietatem adferant, fi 
vero rite fint exficcata, bonum prebent faporem fe- 
re inftar Fabarum, vel Phafeolorum. Sequenti præ- 
parantur modo. 
Recentia officula , quum rubent, aque incoquun- 
tur, exteriorque ipforum pellicula abjicitur, & aqua 
denuo abluantur in aqua pluviali, ac dein hzc elixa 
inftar aliorum Phafeolorum. Matura rite ebulliri o- 
portet, nigra ipforum pellicula abftrahi, ac per vi- 
ginti quatuor horas macerari in aqua bis terve reno- 
vata, ac dein frixari, tum tollitur ipforum noxa, a- 
lioquin enim inebriant, & aurium pruritum cauffant, 
Ne galline, vel alia animalia hecce comedant offi- 
cula. Viridia, ac tenera folia innoxie aliis admifcen- 
tur oleribus. 
Cacara nigra. 
©, 
Javani matura, feu nigra fumunt officula, que in 
fartagine torrent, vel füb cineribus affant, donec ni- 
gra defiliat pellicula, & fic edunt, quz faporem fe- 
re, & odorem habent inftar Coffee tofti. Ad medi- 
camina quoque adhibent, unde & in ciftis aromaticis 
hzc fervant cum ingenti fufca Cacara Luke, = 
Hujus plante filveftris quoque in litore obcurrit 
fpecies ad mare crefcens, folia gerens paulo majora, 
acutiora, ac longiores filiquas, in quibus longiufcu- 
la, & nigra locantur officula, nullius ufus. 
Hifce fepe nautz noftrates falluntur, qui in litore 
hac decerpentes nimis cito coquunt. & edere volunt, 
unde peffime fefe habent, magnam fentientes anxie- 
tatem, & vertiginem. Ut autem hzc officula innoxia 
edantur, in aqua ebulliantur per noctem macerata, 
acque effufa aqua innoxie edi, & coqui poffunt. 
Tabula 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 381 
3 
XXVIL HOOFDSTUK. 
De Zwarte Cacara, 
D: zwarte Cacara breidt zig ook verre uit , en moet 
op latten en luiven geleidt werden , dog en zet 
geen zoo dikke flam als de beide voorgaande. De 
Stelen en ranken zyn geer fints ruig als aan ae eerfte zuvor- 
te, maar ronden glad. De bladeren zyn wan bet zelf- 
Jte fatzoen, of wel zoo groot, even, dun, en jeugdig 
gras-groen; de bloemen bangen trosgewys by malkanderen, 
groot , en gefatfoeneerd als een vliegende Hor (Jel, gantjch 
Purper - verwig , hebbende boven een dik blad, als een 
belmken overeindt fiaande, dragende ter zyde ook twee 
Styve lange bladeren; een weinig naar boven gekromt , ver- 
beeldende bet lichaam van de Horffel , en in de mid» 
den verbergende een wit flyf borentje; ook na boven ge- 
kromt, leder bloem ftaat agter in een ligt groen en wyd 
buisje, gelykende den kop van den Horffel , gelyk als aan 
bet.maagden-kruit , bebalven dat deze ligter rood zyn. 
De vruchten bangen ook in zware troffen by malkan- 
deren , gefatfoeneert als de vruchten van lamarinde, te 
weten een weinig omgekromt, een vinger dik, dog aan 
de buitenfle rugge wat fialler, en aan den buik met 
drie uitpuilende ribben : als zy groen zyn , met cen zagte 
dons bekleet , gelyk men ook een weinig ziet by den oor- 
Jpronk der bladeren aan de Delen , dog niet jeukende: 
In ieder peul leggen vyf a zes bonen, grooter , en 
dikker dan de turkze , eerft root , daar na bruin, ten 
laaften pik-zwart, glad, en glimmende als een git. 
De [Lok waft zeer weelderig , en ras op, en verbreidt zig 
zeer; daarom men bem op Parparren, of latten leiden 
moet , anderzints klimt by de bomen of daken der bui- 
zen op. 
Naam. In ’t Latyn Cacara Nigra. In 't Maleyts 
Cacara Jule , en Djule: In’t Amboins Maöha , een nuam 
gemeen met bet maagden kruit , "t welk buiten twyffel voor 
een wilde zoorte van dit gewas te agten is. 
Plaats, Men windt dit gewas niet veel in Amboina, 
maar overvloediger op Fava, Baly, Sumatra, en andre 
Maleytze Eylanden , nieuwers van zelfs was/ende. 
Maar gemenelyk op latten ontrent de buizen geleit , daar 
bet een fraje verciering , en aangename Jchaduwe geeft , 
ook eenige jaren duuren kan. 
Gebruik. Het is wel een keuken-kruidt , maar nog- 
tans wat zorgelyk en omzigtig te gebruiken, want de 
bonen bebben een duifelige , en dronkenmakende kragt aan 
baar; als zy wel uitgeverft zyn, zyn ze goet van fmaak 
bykans als de Roomfe of Turksze : men prepareerdze aldus. 
De verffe bonen , als zy nog root zyn, kookt men op 
in water, /myt het buitenfte velletjen «veg , giet dat wa- 
ter af, en fpoeldfé nog een rys met vers water , flooftze 
daar na gelyk andere bonen. De rypen moeten wel op- 
gekookt, bet zwarte vel afgetrokken, een geleel etmaal 
in twee a drie verfcbe wateren geweekt , als dan ge- 
flooft werden, zoo gaat de quaataardigbeit weg; «vant 
anders maken ze wat dronken, en verwekken een jeu- 
ken in de ooren. De Hoenders en ander vee moet men 
ook niet van deze bonen laaten eeten; de groene en malze 
bladeren nogtans werden zonder fchade onder andere 
Sayor , of Moeskruiden gebruikt. 
De Javanen neemen de rype en zwarte, rooflenze of 
bradenze in de beete a[Jcben , tot dat bet zwarte velletje 
meeft affpringt , en eeten ze uit de band, fmakende, en 
riekende febier als koffy boonen: Zy gebruiken ze ook tot 
eenig medicyn , en daarom vindt men ze in bare kruid- 
" doozen nevens de groote bruine boon Cacare Luke. 
Wan dit gewas vindt men ook een wilde zoort op flrand 
aan Zee waffen; met wat grooter , en fpitzer b'aderen, 
en langer bouwen, daar in langagtige zwarte bonen leg- 
gen, onnut tot eenig gebruik. 
Hier mede wert dikwils ons Zee volk bedrogen, die 
ze op flrant plukkende al te baa[Lig koken , en eeten wil- 
len, waar door zy zeer qualyk geftelt werden, een groote 
benoutbeit, en duizeling gevoelende. Om deze bone egter 
te nuttigen, dat ze onfchadelykzyn , zoo kooktze in water, 
laat ze een nagt weiken, dat water als dan afgietende, 
moogtze dan vryelyk koken, en eeten. 
Bbb 3 De 
