IX Boek. XXIX Hoofifl. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
Amboinenfes quoque magis fequentia minora ter- De Amboineezen 
re conmittunt officula, quam hec majora rubra, nec Boontjes , dan deze 
tantum inpendunt in agri preparatione laborem, bet lant niet doende als de Favaanen, maar maken bet te 
quantum Javani, depurantes modo primum crematam wooren gebrande lant Slegts feboon fteken met bare twee- 
terram , in qua bifurcatis fuftibus foramina formant,  tandige vorkjes gaten daar in, en laten dan dé Boon- 
in quibus oflicula deponunt. Quum fructus fint fe- tjes daar in vallen. Als by de balf-rype vruchten veel 
mi maturi, ac copiola cadat pluvia, plurimiperdun- regen voorvalt , dan bederven de meefte , en werden worm- 
tar, & a vermiculis exeduntur, unde quam diligen- ftekig, daarom men zeer neerftig op warme dagen moet 
tiffime obfervandi funt ferventes dies, uttotcolligan- paffen, om 200 veelin te oog ften, als?er ryp zyn Os Ams 
tur, quot mature funt filique. Amboinenfes modo boineezen planten maar even zooveel, als zy jaarlyks voor 
tot plantant, quot quotannis ipforum indiget familia, — bunne familien nodig bebben , voor de Europiaanen, en 
pro Europzis enim aliisque civibus aliunde petenda andere Borgers moeg-men ze van elders inbrengen. "En 
funt hec officula. Videturque Amboinenfes negle-  '£ /chynt, dat onzeñAmboineezen de witte Boontjens beba 
xiffe ep » que & hinc deficiunt, quum non ben laten uitgaan, om datze niet durabel DO? d 
funt durabilia. 
U/us. Omnes Catjang fpecies poft Oryzam vulga- Gebruik. Alle deze zoorten van Katjang zyn naaft dert 
tiffimus eft cibus tam in familiis quam navibus. Al- Ry/t de gemeenfte provifie, zoo in de buisboudinge , als 
ba officula omnium faluberrima, &delicatiffimafunt, op de fcbepen. De witte Boontjes zyn wel de gezonfte , 
fed vix ultra annum confervari poffunt, quum tam en fmakelyker, maar men kan ze kwalyk over een jaar 
facile cariofa fint, feu a vermiculis exefa. Flavadu- goed bouden, om dat zy zoo ligt wormftekig werden. De 
rabiliffima funt, praefertim Solorenfia, ac dein rubra,  geele zyn de durabelfle , inzonderbeid de Soloreeze, en 
fed vilioris funt faporis, ac craffum generant fanguie daar na de roode, doch deze beide zyn weder flegter van 
nem , atque vim habent diureticam, unde & exhi- fmaak, en maken een zwaar bloet , met een dryvende 
bentur iilis, qui Amboinenfibus laborant variolis, kragt, daarom werden zy voorgeefs, en te eeten gegen 
quum compertum fuit, fudores etiam promovere, ven den genen, die de Amboinfcbe pokken bebben, om 
fanguinem in actum ducere, atque hinc omnes inpu- dat men bevonden beeft, dat zy zweet verwekken, bet 
ritates in eo latentes ad corporis peripheriam expel. bloed gaande maken , en zoo alle onreinigheid daar im 
lun Hec enim maligna fcabies oritur ex craflo, fchuilende na buiten dryven: Want dit kwaadaardige 
melancholico, & Phlegmatico fanguine, profundiffi- fchurft ont/taat uit een dik, melankolyk , en Phlegmatyk 
me in corpore herente, unde & homines perfecte bloet, zeer diep im "t lyf fcbuilende, en waar van de 
curari nequeunt , nifi quum depravatus fanguis fit — men/cben niet volkomen geneezen kunnen worden, voor dat 
expulfus, quod non cito, fed pedetentim perficien- bet kwade bloed ter degen uitgebragt zy, ’t welk niet 
dum eft, quotidie adhibendo talem cibum, qui ex-  /cbielyk, maar allenskens moet gefchieden , gebruikende 
pellendi habet vim, uti hec rubra Katjang, lardum, dagelyks zodanige koft, dewelke uitdryft, als deze roode 
caro teftudinum &c. Katjang, Spek, Schildpads-vleefch &c. 
- Si rubra officula in cena edantur, fomnos cauffant De roode Boontjes by bet avondmaal gegeeten , maken 
graves, funt autem generaliterfalutaria operariis, fed zware dromen , en zyn in ’t generaal gezont voor lieden, 
vetantur Dyfentericis, vel qui aliis abdominis tormi- die werken, bebalven dat de rooden werden verboden aan 
nibus obnoxii funt, quum nutrimentum dant flatulen- luiden, die aan de Bloedgank vaft zyn, of andere Buike 
tum, quod fimilibus in morbis nocet. pyn bebben, om dat zy een winderig voedzel geven, "8 
welk aan diergelyke ziektens quaad doet. 
Quedam Katjang, feu Phafeolorum fpecies defcri- Eenige zoorten van Katjang werden befchreeven in 
buntur in Hort, Malat. part. 8. quarum illa cap. 41; Tt. 8. ronder cap. 41. Perou ten 
Perou di&a fere cum rubris > que naaften by met de woorfchreeven roode Boontjes over- 
auctor Belgice vocat Heilbonen, quanam autem fpe- eenkomt, dewelke de Autheur in "t Duits noemt Heil- 
cies fit fubfequens Catu Perou haud facile declarare bonen, doch wat bet volgende Catu Perou voor een 
poffum, quum in iftis capitibus de ufu ipforum culi« zoorte zy cap. 42. befcbreeven, kan ik niet wel raden s 
nario nil fit memoratum. dewyl in.alle die Capittelen van baar gebruik in de keus 
ken niets aangehaalt is. 
Jleken ook meer de volgende kleene 
groote rooden, zoo veel moeiten aan 
Tabula Centefima Trigefima Nona De Hondert en negen en dertig ffe Plaat 
Ad Figuram Primam Phafeolum exhibet minorem, cumejus Vertoont in de Eerffe Figuur de kleinder Katjang, met des- 
officulis aa feparatis. . zelfs Boontjes aa afzonderlyk. 
Figura Secunda Phafeolum denotat minimum, utia Rumpbio De Tweede Figuur wyft aan de kieinfte Katjang, zoo als die 
vocatur, & qui fubfequenti defcribitur capite. van Rumpbius genaamt werd, en welke in het volgende 
Hooftítuk befchreeven werd, 
OBSERVATIO. AANMERKING. 
He minores Phafeoli fpecies Katjang vulgo in India vo- Deze kleinder zoorten van Phafeolus werden doorgaans 
cantur, cujusplures obcurrunt varietätes, videturqueeffe Pha- Karjang in Ooft-Indiengehaamt, waar van veele zoorten zyn, 
feolus ere&us, minor, filiqua tereti ventricofa, pallide fla- en deze fchynt te zyn de kleinder opftaande Phafeolus met 
vefcente, femine albo Sloan. Cat. pl. Fam.p.72. & Phafeolus een lange opgefwolle bleeke houwe, met een wit zaat van 
Indicus flore ample ceruleo, filiquis ere&is, gemellis, fru-  S/oan.Cat. pl, Jam. p. 72. en Indifche Phafeolus, met een weide 
&u parvo ruffefcente Plukn. Almag. p. 290. & PhafeolusIn- blaauwe bloem, met twee opgeregte houwen, en een klein 
dicus trifoliatus minor, flore ccefuleo, filiqualongaanguftis- — vaalagtig vruchtje van Plukn. Almag. p. 290. en Indifche 
fima, fabis membranis transverfis diffeptis Ray. ift. p/. tom. — kleinder driebladige Phafeolus met een blauwe bloem, met 
2-444. qui cum Peru Hort. Malab. part. 8. Tab. 41.jun- een lange zeer finalle houwe, met boontjes in dwers vliezen 
gitur, uti & cum Pluknetit planta, & Phafeolus po» ie leggende ne rn de ein > he podes Leg vi sep 
1 iqui i , 44. ef. Zeyl. p. 189. zu van de 41. . . 8. ‚41. rd, als 
on oie amg Ee ht mede inet die plant van Pluknet, en deteere Zeylonfche Pha- 
E feolus met fmalle houwen van het Muf. Ze, p. 44. en Thef. 
Zeyl. p. 189. &c. 
Tom. V. CAPUT EEG XXX. 
