36 HERBARII AMBOINENSIS. Liber IX. cap. XXX, 
CAPUT TRIGESIMUM. 
Phafeolus minimus. Katjang Kitsjil. 
Æc Pbafeoli fpecies adeo pufilla eft, ut potius 
Vicia quam, Phafeolus haberetur. Ejus plan- 
tz adeo humiles funt, ut terre fere incumbant, 
fed non longis prorepunt flagellis. 
Folia omnium minima fünt, tres pollices longa, 
ac paulo minus lata, obfcure virentia, rugofa, & pi- 
lofa, ita ut veftibus adhereant. Ejus quoque caules 
omnes angulofi funt, rugofiores, & acutiores, quam 
in ullis Katjang fpeciebus, ita ut teneras quoque ma- 
nus ledere poffint. 
Flofculi ex pedunculis nodofis excrefcunt, multo 
minores prioribus; coloris lutei, petalum nempe ip- 
forum fummum , ac duplex pallide flavefcit , bina 
ale lutez, ac corniculum fubtus latens lividum. Si- 
liquz ejus minorem digitum longz funt, rotundz, ac 
culmum craffe, rugofe, & firmis pilis hirte, in par- 
vos ifthmos diftinéte, quumque maturefcunt, nigrz, 
ac quodammodo pungentes. 
Officula in hifce contenta haud majora funt Viciis, 
fed Fabarum formam diftinéte habent, ad utramque 
partem plana, acfi fibi invicem fuiffent adpofita, ac 
orro rotunda, hiloque notata. Plurima horum pal- 
Bde virent, ut & pallide flava, gilva, & lurida, in- 
ftar Lentum , pauca etiam nigra. Radix alba eft, 
longa, fibrofa, nodofa, & verrucofa. 
Nomen. Latine Phafeolus minimus. Malaice Kat- 
jang Kitsjil, & Idju. Belgice Groene Katjang. Am- 
oinice Abue Maün. Bandice Caju Hoan. "oum 
ce Fuo. In Loetioa Abube Mamabun, & tantummo- 
do Abue. -Sinice Leau. 
Locus. In iisdem crefcit regionibus cum majore 
Katjang, Amboinenfes autem noftri non plura plan- 
tant, quam fufficiunt pro familia fua. In Java vero 
tam copiofe feruntur, ut naves hifce inpleantur , que 
in alias venalia deferunturregiones. Manado, Mun- 
dana, aliaque Xoelaénfes regiones magna copia hee 
fubpetunt, uti & Kaya, & Arola quotannis magnam 
exhibent pro Banda quantitatem, 
Cultura. Minor hec Katjang fpecies tam feritur, 
quam fuftibus inpingitur, fed ultimus hic modus prz- 
valet, fake fic menfe uno alterove ferius, quam di- 
&um Weroe, feu Sajen, fub finem nempe Septem- 
bris, & OGobri, circa novilunium , ac tertio dein 
menfe maturefcunt. Terra hunc in finem preparata ` 
non fit ramis cefis, vel arboribus confperfa, uti in 
Weroe, fed puram oportet effe, tumque acutis bacel- 
lis foramina formantur, in quibus Katjang decidere 
finunt. Quum hzc plantula jam terniones emiferit 
foliorum , cum furculi fummi, & folia decerpenda 
funt, ut plantule frequentiores forment ramulos, 
hzcque foliorum collectio omni fere menfe iteranda 
eft, decerpta hzc foliola non pereunt, fed oleri in- 
ferviunt, cum aliis herbis, & Katjang cocta, ex qui- 
bus étiam Laétuca , fed vilior preparari poteft , fi 
rius aque inftillentur fervide, donec flaccefcant, 
quibus dein Oleum, & acetum adfunditur. Matura 
hzc officula depurantur pulfatione & cribratione, uti 
fupra dictum fuit, depurata hzc fervantur in oblongis 
ftramineis faccis , incolis Sockkol, & noftratibus 
Broodjens dictis , qu cofuuntur ex Sagus corticibus 
Coeroerong dictis , & in loco fumo repleto fufpendun- 
tur. 
Ufus. Hec minor viridis Katjang fpecies Javanis 
multo ufitatior eft, & vulgatior rubra , ex qua 
omnes quoque inplentur naves, que per Indias navi- 
nt, eftque durabilior majorifpecie, ac melius pre- 
et nutrimentum, quum non tam flatulenta fint, ac 
mirandum eft , in navibus molliora, & delicatiora pos- 
fe hzc officula coqui, quam in edibus , licet caro 
falita ipfis addatur, unde in culina fepe indurefcunt, 
quod non tribuo qualitati navis, fed facultati coqui, 
qui in navibus magnam fimul coquit copiam in in- 
gentibus cacabis, Katjang nempe folum, ac caro fa- 
lita quoque fola, donec utraque fere fint mollia , quum 
ambo hzc fibi invicem mifcent, & addunt, quod co- 
qui terreftres, feu culinarii non ita exacte obfervant. 
Hac 
DR ALO O TD SP ye 
De kleinfte Katjang. 
DI zoorte van Katjang is zoo klein, dat men dezel 
ve eer voor Vitzen, dan Boontjes zoude aanzien, 
De firuiken zyn zoo laag, dat xy wat ter aarden 
leggen, doch kruipen met geen lange ranken. 3 
De bladeren zyn de kleinfte van allen, drie duime 
lang , en wat minder breed , donker-groen , ruig = 
baairig , zoo datze aan de klederen kleven. Zoo in ook 
al de ftelen geboekt , ruiger , en fcberper dan alle Katian 
zoorte , 200 dat ze ook teere banden konnen bezeeren. ne 
De bloempjes komen aan geknopte fleeltjes 
kleender-dan de voorige, = SE i MR TER 
bet bovenfte dubbelde blaadje is licbt-geel, de twee wan: 
getjes regt-geel, en bet boorentje daar onder fchuilende 
lootverwig. De bouwen zyn een kleine vinger lang 
rond , een ftroobalm dik, ruig, en met Juge baairtjes bes 
zet, in kleene heuveltjes verdeelt, als zyryp zyn zwart 
en eenigzins flekelig. y E 
De Boontjes daar in zyn niet grooter als Vitzen, dog 
klaarlyk de gedaante van bonen vertonende , aan ‘beide 
einden plat, als of xy tegens malkanderen gezeten badden 
voorts rond , met een bone naveltje. De meefte zyn licht: 
groen, andere bleek-geel, vaal, en leververwig , gelyk 
Linzen, weinige ook zwart, De wortel is wit, lang » 
vefelig , zeer knobbelig , en vol wratten. 
Naam. ln ’t Latyn Phafeolus minimus. In ’t Ma. 
leyts Katjang Kitsjil, en Idja. In’ Duits groene Kate 
Jang. ln” Amboins Ahue Maün. Jn ^t. Bandaas Ca 
ju Hoan. In "t Ternataans Fuo. Op Loeboe Ahuhe 
Mamahun, ende flegts Ahue. In "t Sinees Leêtau. 
_ Plaats. Zy waffen in dezelve landen met de groote Kate 
jang, onze Amboineezen planten er niet meer van dan voor 
bare buisboudig genoeg is. Maar op Fava werdze zoo 
overvloedig gezaait, dat men gebeele fcbeepen daar mede 
proviandeert, en in andere landen ve koop brengt. Ma- 
nado; Mindano, en de Xoelaëje Eilanden geven "er ook 
veele wit, 200 leveren ook die van Key, en Aroe jaarlyks 
een groote meenigte in Banda, 
ueeking. De kleene Katjang werd zoo wel gezaaid; 
als geftoken , doch bet laafte meeft , "t zelve gefchied een 
maand of anderbalve later, dan bet woorfchreeven Weroe, 
of Sajen, te weten int laatfle van September , en OGo- 
ber, omtrent de nieuwe Maan, en in de derde maand 
daar na worden zy ryp. Het land bier toe gedeftineert , 
mag geen omgevelde takken, of bomen bebben, gelyk by 
bet Weroe, maar moet daar van gezuiverdzyn, endan 
werden met fpitze boutjes gaten geftoken, daar men de 
Katjang laat invallen. Als dit plantje nu driea vier 
drielingen van bladeren beeft, zoo moet men de bovenfte 
Jcheutjes , en jonge bladeren afbreken , op dat de plantjes 
meer takjes gewinnen, en deze bladinge moet men alle 
drie, of vier weken berdoen, de afgebroken blaadjes gaan 
niet verloren, maar dienen tot moeskruid , onder andere 
Sajor , of Katjang gekookt, 200 kan men ook een flegte 
Salade daar wan maken, als menze eerft in beet water 
doopt, tot dat ze flenffen , en daar na Oly, en Azyn daar 
over giet. De rype Boontjes worden fchoon gemaakt s 
door kloppen , en wannen , gelyk boven gezegt is , de fcboon 
gemaakte werden bewaart in lankwerpige Gd zakken, 
by de Inlanders Sockkol , en by de onze Broodjens 
genaamt , wit Sage-fcbor/Jen Coeroerong t'zamen ge 
naait als een zak, en dan aan een rookachtige plaats op” 
gebangen. 
Gebruik. Deze kleine groene Katjang zyn by de Fava- 
nen veel gebruikelyker , engemeender dan deroode , Waar 
van ook dile fcbepen geproviandeert werden, die in Indien 
varen, zy zyn durabelder dan de grooten , geven een bee 
ter voedzel, en zyn zoo winderig niet , bet is wonder , dat 
men ze aan boord veel malzer , en beter kan koken, als 
aan land, fcboon men bet pekel-vleefch daar in doet , waar 
door zy aan land dikwils barder werden, ’t welk ikech- 
ter niet de E van ’t fcbip toe fchryve , maar de 
kenni[fe van de Koks, die aan boord een groote meenigte te 
gelyk koken in baar groote ketels, te weten de Katjang al- 
leen , en bet zoute vleefcb ook alleen, tot dat bet beide na- 
flen by gaar is, en dan eerft by malkander doen, "t welk 
de Inlandfe Koks aan land zoa naauw niet in agt mn 
J 
