IX Boek. XXX Hooft. 
Hec officula multo falubriora cenfentur omnibus 
aliis, unde & in multis permittuntur morbis, ita ut 
multa cum his coquantur remedia, quz ad quosdam 
yrzparantur morbos , prefertim in Indica Paralyfi , feu 
eriberi. Ad Amboinenfium variolas expellendas 
uotidiano in ufu funt ad cibos eodem modo, quo 
upra de rubris fuit dictum. 
Officula hzc in calida leviter cocta aqua, inter ma- 
nus conteruntur, donec omnes decidant pellicule, 
ac tum elixantur cum pingui carnium jure; Hinc 
multo molliora funt fere inftar pultis nec flatulenta , 
quales Latini Fabas frefas vocant , coqui autem 
noftri vulgo illis addunt Petrofelinum, & Cepam, 
incole vero quasvis recentes herbas, quas ad olera , 
feu Sajor adhibent, & in majori juris copia coquunt, 
quam nos folemus, quod & falubrius puto, Katjang 
enim fi more navali coquatur, pultis craffitiem adqui- 
rit, ut grex ifta plebeja ftomachum fuum fatiare pos- 
fit, cui neceffario aliquid piperis, & pauxillum aceti 
addunt, unde cibus fatis ftomacho , & adpetitui gra- 
tus conquiritur, fubftantia autem ifta pultacea toties 
comefta, uti in navibus fit, non nifi craffum genera- 
re poteft fanguinem, qui per expcllentem Katjang 
ualitatem , & Piperis fervorem facile in fudores re- 
olvitur, & hinc ficca generatur, fcabies, que in In- 
dia Coerab vocatur, que maligna Herpetis fpecies eft 
curatu pertinaciffima, quum femel fuerit inveterata , 
ua frequenter laborant naute, qui vero laboribus funt 
dedii, malignum hunc fanguinem facile adtenuare , 
& confumere valent. 
Katjang progerminans fequenti preparatur modo, 
adfperge Katjang aqua tepida una alterave vice, per- 
que binos tresve dies fic depone, tum albi generan- 
tur furculi minimi digiti articulum longi, quorum qui- 
dam viridia mox formant capitula, ach folia vellent 
emittere. Ex hifce grata preparatur Laétuca , feu 
delicatum olusalicuijuriincoctum. Hoc gratum præ- 
bet recrementum in itineribus marinis, ubi aliquoties 
talis recens quafi Laétuca comparari poteft. 
Cadjang Ticos filveftris eft fpecies praecedentis Kat- 
jang , que tenuiffima juxta terram emittit flagella, 
haud multo craffiora filo navali, rotunda, pilofa, in 
amplos articulos diftinéta, atque ex geniculis terram 
tangentibus novas emittentia radiculas. Cuivis geni- 
culo longus firmusque increfcit pedunculus, pilofus 
quoque , atque huic infident tria folia illis fativi Kat- 
jang fimilia, fed multo minora, ac fere rorunda, bi- 
nos pollices longa , unum lata , in rotundum apicem de- 
finencia , mollia, & lanuginofa inftar panni. Ejus 
fofculi pufilli fant, albi, &intus parum purpurafcen- 
tes. Siliquz fünt inftar vulgaris Katjang , fed brevi- 
ores, digitum nempe longe, & ultra culmum craffe, 
“primo plane, dein rotunde, ac mature nigre, non 
rugofe , fed glabra, que multa continent minima 
officula, duplo minora quam vulgaris Katjang, colo- 
ris rubentis. 
In ventofis crefcit montibus fub Carice, ut & ad 
filvarum oras, vocatur Katjang Ticos, h. e. murium 
Katjang , forte quum adeo pufillum fit. Tenera ejus 
e ad olus adhibentur uti prioris, fed fructus non 
untur. 
OBSERVATIO. 
Ad has minimas Phafeolorum, fet Katjang fpecies perti- 
nent Phafeolus Indicus, minimus, flore cceruleo , filiquis 
erectis Hofm, Cat. Aldt. App. & Phafeolus furre&us, fru&u 
minimo pallido Triumfett. M. S. & Cupan. Hort. Cath. pag. 
167. ut & Phafeolus minimus, fructu rubro, filiquis lon- 
gillimis erectis Moris, Hifl. pl. tom. 2. p. 70. & Phafeola- 
ftrum flore ex coeruleo, & albo vario, filiqua tenui , tereti, 
femine parvo violaceo Heifl. Catal. pl. H. Acad. Ful, anno 
1732. pag. 17. vide & Thef. Zeyl. pag. 192. & Breyn. Prodr. 
2. f. 90. nov. edit. ubi obcurrit Phafeolus, Indicus hirfutus , 
flore luteo, filiqua angufta patva hifpida &c. 
Tom. Y. CAPUT 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
387 
Zy werden voor gezonder gebouden dan alle andere 
Boontjes , zynde in veele ziekten toegelaten , zoo dat men 
ook veelder bande medicamenten daar in kookt » die menlot 
eenige ziekten toebereid , inzonderbeid inde Indifcbe Lam- 
migbeid, of Beriberi. Om de Amboinfcbe pokken uit te 
dryven, gebruikt menze dagelyks in de koft, op de ei- 
genfte manier s als boven van de roode Boontjes gezegt ise 
Deze Boontjes in warm water flappelyk opgekookt , wer- 
den tu[Jcben de banden gewreeven,tot dat alle de Jchellen af- 
gaan, en dan eerft ter degen geftooft met een korte iof, 
Hier door werden ze veel malzer , fchier als een brye, en 
niet winderig, diergelyken de Latynen Fabas frefas noc- 
men, onze Koks doen ordinary Peterfelie, en Ajuin daar 
by, maar de Inlanders alderbande groene kruiden, die 
zy anders tot Sajor, en Moes gebruiken, met een veel 
langere zop, als wy plegen, "t welk ik voor gezonder 
acht, want de Katjang op zyn fcheeps gekookt moet dik 
zyn als een brye , om dat groove volkje bare magen te vul. 
len, daar dan noodzakelyk een fcbeutjen Azyn, en Peper 
by moet zyn, t welk dan wel een graag kofije maakt , 
maar de dikke fubftantie van die brye zoo dikenile gebruikt, 
als men daar doet, kan niet anders dan dik bloet maken” 
"t welk door de dryvende kragt van de Katjang , en bite 
te des Pepers licht aan 't zweeten geraakt, en daar door 
gemeenelyk een drooge fcburft voortkomt , "t welk men in 
Indien Coerab noemt , zynde een quaadaardige Herpes , 
balsflarrig om te geneezen , daar zy eens inwortelt waar 
mede bet Jcbeeps volk veel befmet is, doch die veel wer- 
ken, konnen dit quaad bloed ligt verdunnen, en vertee- 
ren. 
De uitgefchote Katjang werd aldus gemaâkt , befproeid 
de Katjang met warm water een reis of twee, en laatze 
dan twee adrie dagen leggen , zoo brengen xy witte fcheut- 
jes voort, een lid van een pink lang, waar van zommi- 
ge al groene booftjes krygen , en blaadjes willen formete 
ren. Hier van maakt men een aangename Salade, of ech 
Jmakelyk moes met eenig zop gekookt. Een koftelyke ver- 
verfing , als men op Zee-reizenis , en altemet een zulk vers 
Salaadje kan bebben. 
Cadjang Ticos is een wild geflagt van deze vertoonde; 
en voor/cbreeven Katjang , lopende met zeer dunne ran- 
ken langs de grond ‚dewelke niet veel dikker zyn als zeil- 
guarn, rond, baairig, in weide leden verdeelt, en uit 
de knietjes, daar zy de aarde raken, nieuwe worteltjes 
Jebietende. Aan ieder knie ftaat een lang fiyf fleeltje s 
mede baaírig , en daar op drie bladeren, die van tamme 
Katjang gelyk, doch veel kleender , en fcbier rond, twee 
duimen lang , en een breed, met een ronde fpitze , zagt 
en wolachtig als laken, De bloempjes zyn klein, wit , 
en binnen wat paars vertonende. De Houwen zyn als 
die van gemeene Katjang , doch korter , te weten een vins 
ger lang, en ruimeen balm dik, eerft plat, daar na rond, 
lg , maar effen, daar in leggen 
ryp zynde zwart, niet ruig 
veel kleine Boontjes, de belft kleinder dan tamme Kata 
jang, en zyn rood van coleur. 
Het waft op lugtige bergen, onder "7 Snygras, en aah 
de randen van bet bofcb, men noemt bet Kadjang Ticos, 
dat is Muize-Katjang, miffcbien wegens zyne kleinbeid. 
Zyn jonge bladeren werden onder "t moeskruid genomen , 
gelyk de voorigen , doch de vruchten werden niet gegee- 
ten. 
AANMERKING. 
Tot deze kleine zoorten van Phafeoli, of Katjangs beho- 
ren de zeer kleine Indifche Phafeolus , met een blaauwe 
bloem, en opgeregte houwe van Hoffm. Cat. Aldt. App. en 
de opgeregte Phafeolus, met een zeer kleine bleeke vrucht 
van Triumf. M. S. en Cupan. Hort. Cátbol, p. 167. als mede 
de zeer kleine Phafeolus met een roode vrucht, en zeer 
lange opgeregte houwen van Moris. Hifl. pl. tom. 2. p. 
zo. en het Phafeolaftrum met een bloem uit wit, en blaauw 
gemengt, met een dunne lange houwe, en klein violet zaat 
van Heift. Cat. pl. Ful. van "t jaar 1732. pag. 17. ziet ook 
de Thef. Zeyl p. 192. en Breyn. Prodr. 2. pag. 90. van de 
nieuwe uitgaaf, alwaar het Indifche ruige Phafeolus, met 
een geele bloem, en een kleine falle, ruige houwe voor- 
komt &c. 
Ccc 2 CL 
