IX Boek. XXXVI Hof}. AMBOINSCH KRUYDBOEK 
CAPUT -TRIGESIMUM 
SEAT 
Cacara pruritus. Cacara Gattal. 
Ltera, feu filveftris Cacare pilofe fpecies eft 
planta noxia, & fcelerata quafi , in arvis juxta 
folum prorepens, vel proximis fele circumvol- 
vens herbis. Ejus caules funt flagella rotunda , & 
longiffima , que ad nodos radiculas emittunt , ubi 
terram tangunt; Folia longis, & vagis infident petio- 
lis, ternata , illis vulgaris Cacarz fimilia, fed majora 
lete virentia, mollia, & parallelis coítis pertexta , te- 
nuiffimis obducta pilis, qui folia tam mollia efficiunt, 
ach holoferica effent , ifti autem pili denfiores funcin 
petiolis, & flagellis fuperioribus, quæ ubique ad ta- 
&um mollia funt, fed fallacia, pruritum enim cutis 
dolorificum cauflunt. 
Flores longis increfcunt pedunculis, pedem, vel 
ulnam longis, plures fimul undique dependentes, 
uique cum optime Fucum referunt volitantem qua- 
f, qualem formam fupra partim enarravimus in Ca- 
cara nigra, & piloja, ed que in bac clarior adparet, 
uti & flores ejus majores funt, quam in omnibus prio- 
tibus fpeciebus. Ante flores multa pallide virentia, & 
fquamofa adparent capitula, fere uti in Lupulo, in 
diéto ¡ito caule florifero, cujus inferior dimidia pars 
nuda eft. - Squamz he omnes furfum funt erecte, 
atque iftis pilis obducta, que fenfim magis facce- 
fcunt. Atque be in medio ventricofe quafi func, 
quumque fefe aperiunt, flores tanquam e vagina pro- 
deunt. 
„Flos ipfe fesqui pollicem , vel digiti articulum lon- 
s ett, nunc obícure violaceus, nunc anterius vio- 
ceus, ac pofterius virens, vel albicans , cujus fu- 
EB feu maximum petalum alas refert faci vo- 
atis, bina alz laterales corpus ipfius obtegentes , 
uod eft corniculum craffiufculum, ex albis, craffis, 
firiis ftamifiibus: compofitum." Flos amplo, fed 
brevi infider caliculo, cujus apex eft pallide virens, 
externe obduétus ruffis , feu luteis pu» qui ingen- 
tem cutis pruritum excitant, immo fortiorem priori- 
bus, quoque magis ruffi funt, co vehementius urunt. 
- Fru&us multi fimul dependent, funtque legumina 
tenuia, ac plana, paulo majora ilis Cacarz dome- 
fticæ, ultra digitum longa, & lata, in quosdam ifth- 
mos diftinéta juxta contenta officula, queque durum, 
& nigrum habent corticem , feu pelliculam, atque 
penitus teguntur fubtilibus iftis pilis , 1 
apicem vergentibus, ac fatis denfis , coloris aurei, 
cum ruffis, & fplendentibus ftriis inftar ferici crudi. 
Officula quinque, vel fex numero locantur, rotun- 
do-plana inftar Lupinorum, fed tenuiora, nigra, ob» 
{cure luteis lineis, feu maculis gorata. Pili ifti ruffi 
llicule incumbentes tam ingratum cauffant pruritum, 
ardorem in cute, qualem in nulla alia re hic in [n 
dia obfervavi, immo ipfi Indi hunc timent, quorum 
dura tamen cutis omnium Urticarum ardorem tolera- 
re valet, uti & nullus ardor didtius perfentitur, quam 
qui ex hifce cauffatur pilis, ardor vulgo vocatur, fed 
proprie eft ingens, & difficilis pruritus. 
Nomen. Latine Cacara pruritus. Belgice Maagden- 
feu Crevel-Kruid, quod nomen vulgo in Pharmaco- 
peis contufo Amiantbo, quod male Alumen Plumofum 
dicicur, tribuitur, Malaice Cacara Gattal, & Daun 
Gattal Ayer. Amboinice Maöbo, & Maöba Oetan, 
feu Abbar, i. c. filveftris Maöba , ad diftinétionem 
ang de domeftice Cacarz pilofz , fed cujus pi- 
i 
non ifta gaudent maligna qualitate. Bandice Man- 
uba. 
Locus. In agris crefcit ad planas fluminum ripas, 
ubi fruticuli funt, &arena lapillis mixta, copiofe ob- 
currit in Hila prope ejus magnum flumen, & olim 
quoque prope Caftellum Viétoriam reperiebatur ad 
amnem Klephantem dictum, fed ibi magna ex parte 
exftirpata eft hzc planta, quum ibi quotidie aqua 
pro potu peritur, & lavatu excunt. . 
Tom, V. Ujus. 
furfum, feuad 
393 
XXXVI HOOFDSTUK. 
Het Maagde-Kruid. 
E tweede, of wilde zoorte van de basiri. ; 
D is een fnood , en ondeugent gewas , oeh Menge, 
de grond kruipende, of door de naafte ruigte in. 
gerende, De flelen zyn ronde, en zeer lange ranken 
die by baar knien bier en daar inwortelen , daar ze de aar: 
de raken, op lange, en ydele fielen bladeren dragende 
dewelke drie en drie by malkander flaan , die van de gee 
meene Cacara gelyk, doch grooter, blyde-groen, zagt 
met paralelle ribben doortogen , alle bekleed met fyne baair- 
tjes, die bet blad zoo zagt maken, als verfleten Satyn 
of Fulp, welke baairen men nog digter ziet aan de fte- 
len, of voor[le ranken , overal zagt in 'taantaflen, maar 
eh aid want zy verwekken fleken, en jeuken opde 
De bloemen komen voort aan lange fiel 4 
een elle lang, veele by rn a n — 
bangende , dewelke alderbeft gelyken na een Horffel, die 
vliegen wil, diergelyke gedaante wy maar ten deele ver- 
baalt bebben , boven in de Cacara nigra, en pilofa, maar 
aan deze nu klaarlyk gezien werd , gelyk ze oox grooter zyn 
dan vanalle de voorgaande zoorten. Voot de bloemen ziet 
men veel bleek-groene, en pai Ze pe y /ebier 
e flee 
als aan onze Hoppe, aan de voorno wi : 
terfte belft bloot is. * Deze Schubben zyn a het 
ren gekeert, en met de voornoemde baairen bekleed, die 
nu allenkskens geelder werden. De fchubben zyn in de 
midden buikig , en baar openende , dan koomen "er de bloes 
men uit als uit een fcbeede. 
De bloem is anderbalf duim, of een lid van een vin. 
ger, lang, deg? Tea tc zomtyds vooren 
violet, en achter groenachtig , of wit, waar van bet boe 
venfle, en greci i vertoont de vleugels van een 
Horgel, die vliegen wil, de twee wangen ter zydon bet 
lichaam der zeloer bedekkende, zynde cen dik boorentje 
van witte, dikke, en flyve draden gemaakt De bloe- 
me flaat in een wyd, doch kort kelkje, daar aan men 
een jpitze ziet lichtgroen, van buiten bezet met boog- 
geele, of roffe baairtjes, die een groot jeuken op de buid 
veroorzaken, en flerker dan de voorige, en boe rofJer die 
zyn, boe meer die branden. 
De vruchten bangen veele by malkander , en zyn dun- 
ne platte bouwen, wat grooter dan die van de tamme 
Cacara, ruim een vinger lang, en breed, in zekere beu- 
weltjes verdeelt na de ingeflotene bonen bard, en zwart 
van fchaale, doch ganfch bedekt met die fyne baairtjes, 
die alle na vooren, of na de fpitze gekeert zjn, en rede- 
lyk digt ftaan, van verwe gout geel, met onderlopende 
roffe ftrepen, en glimmende als rouwe zyde. 
De Boontjes zjn y. , of zes in 't getal, rondacbtig , 
plat als-“Lupynen, doch dunder , zwart, met donker- 
geele linien , of plekken, De voornoemde roffe baairtjes 
op de fcbaal verwekken een zoo moeyelyk jeuken, en brand 
de buid, als ik van geen andere dingen in Indien weet, 
zynde zelfs de Indiaanen bange daar voor, wiens barde 
buid nogtans de brand wan alle Bernetels verdragen kan, 
gelyk ook geen brand langer duurt, dan die van deze 
abe! veroorzaakt werd, men noemt bet brand, maar 
eigentlyk te zeggen, is bet een fel, ende moeijelyk jeu. 
Naam. In ’t Latyn Cacara pruritus In "t Duits 
Maagden , of Crevel-kruid, welken naam men anders 
inonze Apot et engt Amianthus, by bun 
k Alumen Plumofum genaamt, In't Maleyts Ca- 
cara Gattal, en Daun Gattal Ayer. In't Amboins 
Maöho, en Maöha Oetan , of Abbar, dat is wilde 
Maóha, tot onder/cbeid van de naaf? voorgaande tamme, 
doch aan wiens baairen geen diergelyken quaadaardigbeid 
is, In’t Bandaas Manguba. 
Plaats. Het waft in de welden aan de vlakke Oevers 
can Rivieren, daar bet kreupel-bojch beeft, en zandig is, 
met flenen gemengt, men vindt bet veel op Hila by des- 
zelfs groote Rivier, en eertyds was bet by "t Cafteel Vi- 
Goria ook te vinden aan de Rivier Olypbant , doch ts 
meeft daar uitgeroeid, om dat men daar dagelyis drink- 
avater baalt, en «va[fcben gaat. 
Ddd” leben g Gebruik. 
