IX Bock. XXXVI Lloofi/i. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 395 
CAPUT TRIGESIMUM 
SEPTIMUM. 
Condor. 
N Indie infulis quedam quoque Cucurbite, & Cue 
] cumeris reperiuntur fpecies ab Europzis diverfe , 
quas tranfitu nunc etiam adtingemus , harumque 
pobiliffima eft Camolenga ; Que maxima eft fpecies 
Indicarum Cucurbitarum , folia gerens, ac crefcens 
uti Cucurbita nota. 
Folia ejus ad fummum fex , vel feptem pollices 
longa funt, octo, & novem lata, in quinque protu- 
berantes diftinéta angulos, preter unum alterumve 
minorem ad rotundas auriculas locatum, qui profun- 
dum formant fulcum, ubi petiolus inmittitur , qui 
inde fefe in quinque magnos extendit nervos, quorum 
quivis ad fuum tendit angulum , fuperius obtufum api- 
cem formantem. Folia hzc ab utraque parte rugofa 
fant, & pilis obducta, fed fubtus lanuginofiora. Cau- 
les, & flagella rugofiora funt, craflioribus pilis, & 
eminentibus punétulis notata, formam vero habent 
angulofam , & ftriatam , foliaque hzc faporem habent 
fatuum, cuivis folio clavicula obponitur bifida. 
Flos campaniformis eft, uti in Cucumere, fed ma- 
jor, luteus, inque petala quinque rugofa diftinctus , 
vix quatuor digitos latus, inque centro columnam ge- 
rit cum tribus intortis ftaminibus, quibus corona ine 
fidet in novem angulos diftincta. 
Fructus funt uti in Cucurbita majore, ex rotundo 
oblongi, ab utraque parte zquales, & rotundi, fes- 
qui, ac binos pedes longi, femi pedem craffi, ex- 
terne zquales, ac farina alba, feu grifea confperfi , 
quz detergeri poteft. 
Caro alba eft uti in Cucurbitis, fed fubftantie du- 
rioris, & craflioris. Interna ejus fubftantia eft mol- 
lis, & fuccofa, fimilibus repleta feminibus, quibus Me- 
lopepones , fed quz mollia funt, & alba. Diu viri- 
des funt hi fru&us, acfi hominum ufui fefe obfer- 
rent, tandem vero generant gilvum , durum, & lig- 
nofum putamen , ipforumque caro ficca, & fune 
gofa eft, quum nulli inferviunt ufui, nifi quod fe- 
mina exhibeant propagationi conducentia, craffiori- 
bus afferculis inponendz funt he plante ob fructuum 
pondus. Quum vero incole nolunt fumptus facere 
afferculorum, hinc ad majores permittunt adfcendere 
arbores, vel fupra ædes, quarum tecta penitus obcu- 
pant. Circa plante radicem fovea excavanda elt, 
in quam quevis projectilia, cineres, & cremata pro- 
jiciuntur herbe, unde hzc ac quaevis Cucurbitarum 
fpecies late, & luxuriofe crefcunt. 
Nomen. Latine Camolenga. Malaice Camolenga , & 
Condor. Apud Amboinenfes nullum peculiare obti- 
nuit nomen. Quidam Belgice vocant Spaan/cb Spek. 
Javanice Blycko. Bandice Condor. Maccaflarice Cons 
rol. Sinice Tankoé. 
Locus, Ex Java, & Baleya in hafce deducta eft ter- 
ras, ac magis a Sinenfibus, & peregrinis colitur, 
quam ab incolis. 
Ufus. Fructus ad cibum adhibentur, quum nempe 
- teneri funt, quorum caro exterior duriufcula crafle 
abfeinditur, & in frufta confciffa coquitur inftar alia- 
rum Cucurbitarum. Tenera quoque ejus folia oleri 
inferviunt aliis mixta herbis. Plurimus tamen horum 
fru&uum ufus eft ad conditum, quod Sinenfes opti- 
me norunt preparare, apud quos hoc quoque maxi- 
me venale proftat. : 
Hunc in finem perfeéti, ac vetufti eliguntur fru- 
€tus, quorum putamen jam induruit, quod a carne 
feparatur, quz in oblonga fcinditur frufta, digitum 
longa, atque hzc per binos dies, & noctes in aqua 
macerantur, & ficca dein coquuntur in Saccharo al- 
bo, ita ut frufta ficca eximi poffint. Conditum eft 
fatuum, & dulce, fed a Sinenfibus maxime eftima- 
tum, quod non tantum ad potum Thee proponitur, 
fed in omnibus quoque conceditur morbis, quum mo- 
dice refrigeret. Pr&fertim conducit in tuffi ficca, & 
aliis faucium inflammationibus. Ipfi quoque tribuitur 
virtus venena enecandi, vel faltem inertia reddendi, 
quum quis fit toxico infectus. 
Tom. Y. 
Camolenga. 
Caro 
XXXVI. HOOFDSTUK. 
De Camolenge-Plant. 
Ei de Indifcbe Eilanden beeft men ook eenige zoorten 
van Cauwoerden , en Comcommers van de Eur opifelé 
ver/cbillende, die wy nu overlopen zullen, de ver- 
maarfie daar onder is de Camolenga, de grootfte zoorte 
van de Indifche Cauwoerden, van bladeren, en wasdom 
als onze bekende Cauwoerden. 
De bladeren zyn op ’t grootfte zes, en zeven duimen 
lank, acht, en negen breed, verdeelt in vyf uitflekende 
boeken, bebalven nog een, of twee kleindere, agter aan 
de ronde billen, dewelke een diepe bogt, of klove maken, 
daar de fleel ingelaten word, die zig van daar in vyf 
groote zenuwen verdeelt, ieder na een boek gaande, die 
vooren een ftompe [pits formeert. De bladeren zyn te 
weerzyden ruig , en met baairtjes bezet , doch van onde- 
ren avolacbtiger. De flelen , en ranken zyn nog ruiger s 
met grove baairen, en uitftekende pun&jes bezet, doch 
van gedaante geboekt , en geftreept, de bladeren zyn van 
Jmaak fiets, of laf , tegens over ieder blad Daat een klau- 
wiere , die zig in tween verdeelt. 
De bloeme is klokkeformig , als aan de Comcommers ; 
doch grooter , geel, in vyf gekronkelde blaadjes verdeelt, 
Jcbaars vier vingers breed, bebben in de midden een Co- 
lummetje, met drie gedraaide fleeltjes , waar op een 
kroontje met negen boeken flaat. 
De vruchten zyn groote Cauwoerden, uit den ronden 
lankwerpig , achter en vooren even rond, anderbalf , en 
twee voeten lang , een balf voet dik, van buiten egaal, 
en met een wit, of grys meel beftrooit , dat men afftry- 
ken kan. 
Het vleefch is wit, als aan andere Cauwoerden, doch 
barder van fubftantie, en dikker. Het binnen[le is me- 
de een week, ende vochtig vleefcb , met diergelyken za- 
den als Water-Meloenen, doch week, en wit. Zy bly- 
ven lange groen, als of zy op den dienft der menfchen 
wagtede , maar eindelyk gewinnenze een vaale, barde , 
en boutacbtige fchale, en bet wleefch werd droog, en 
voos, wanneer ze nergens toe deugen, als zaad te geven, 
om voort te planten. Men moetze op fterke latten lei- 
den, wegens de zwaarte der vruchten. Maar om dat 
de Inlanders de onkoften van de latten niet willen doen, 
zoo latenze dezelve de grooten bomen oplopen, of over 
bare buizen, daar zy de daken geheel bedekken, Om de 
wortel van dien ftok moet men een voet, of kransje ma- 
ken, en daar in allerlei uitvaagzel, afiche, en gebrande 
ruigten fmyten, daar van die, en alle Cauwoerde zoor- 
ten weelderig worden, 
Naam. In ’ Latyn Camolenga. In ’t Maleits Ca- 
molenga, en Bondor. By de Amboineezen beeft ze gee- 
nen naam. Zommige noemenze in jt Duits Spaanich 
Speck. In "t Favaans Blycko. In ’t Bandaas Condor. 
Op Maccaffaars Conrol. In "t Sinees Tankoé. 
Plaats. Zy is van Fava, en Baly in deze landen ge- 
bragt, en werd meer van de Sineezen, en vreemdelingen 
geoefend, dan van de Inwoonders, 
ebruik. De vrucht werd tot de koft gebruikt , te we- 
ten de jonge vruchten, bet buitenfle bardacbtige vlee/ch, 
dik Së in flukken gefneeden , en gekookt , gelyk an- 
dere Cauwoerden. Zoo dienen ook de jonge bladeren tot 
moeskruid, onder andere bladeren gemengt. Het meefte 
gebruik echter van deze vruchten is tot bet confyten, 
waar mede de Sineezen beft weeten om te gaan, by de- 
welke men ze ook meeft te koop vind. 
Hier toe neemt men de oude vruchten, en wiens fcbaal 
al bard geworden is, die men van bet vleefch afneemt , 
en "t zelve fnyd men in lankwerpige flukjes , gelyk een 
vinger , en weektze een etmaal, of twee in water, en 
kooktze daar na droog in witte Zuiker , zoodat men de ftuk- 
jes droog in de band kan nemen, Het is eenlaf, en zoet 
confyt , doch by de Sineezen zeer geacht, niet alleen by 
den Thee-bak op te zetten, maar ook in allerlei ziekten 
toegelaten, om dat bet matelyk verkoeld. Inzonderbeid 
doet bet goed by de drooge boeft, en andere verbitbeid in 
de keele. Men fcbryft bem ook de kragten toe om bet fe 
nyn te dooden, of immers kragteloos te maken , als il- 
nt vergeven is. 
ber Dad 2 Men 
