IX Boek. XXXVII Hofi. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 497 
CAPUT TRIGESIMUM 
Que Up EE ONES 
Calabaffa. . 
Ec Cucurbitz fpecies magnum quoque format 
itipitem , ejusque folia rotundiora funt, quam 
prioris, fere fine angulis, penitus lanuginofa , 
tam folia, quam caules, ad tactum mollia fere inftar 
anni optimi , odoris, & faporis amari, & ingrati. 
Cuivis folio obponitur clavicula bifida, proximis fe- 
fe circumvolvens palis, 
Cucurbita lagenaria. 
Flos ejus quoque campaniformis eft, ingens, & nie 
veus. Fructus triplicem habent formam, quorum 
primus, ac vulgatiffimus inftar vagin: extenfus eft, 
cam ventre ampio, & longo, &angufto collo, fecune 
dus amplo ventre fenfim angufte definit, ac brevem 
format collum. Tertius duplicem fere obtinet for- 
mam, inferius nempe amplum habet ventrem, qui 
cito anguftatur, &anguftum format collum , fed mox 
fefe iterum explicat, & parvum format ventrem, ac 
dein in tubum iterum fefe explicat. Cunéti vero ex- 
terne fatis craflum, & lignofüm gerunt putamen, ob- 
fcure luteum , & glabrum. Interna fructuum medul- 
Ja alba eft, & feminibus referta, uti in cunctis Cu- 
curbitis, (2d ob amaritiem non in ufum vocatur; un- 
de nec opera pretium cenfetur hànc plantam affercu- 
lis inponere, fed juxta terram prorepefe permittitur, 
ac pér herbas, & ad arbores diivettres adícendere.. 
Nomen. Latine Cucurbita lagenaria. Malaice Ca- 
labaffa, quod defcendit a Portugallica, vel Hifpanica 
voce Calabaca, que generaliter Cucurbitam denotat. 
Maccaffarice Labo. Boetonice Colobbe. Balyice Wa- 
loc. f : k : 
Locus. Amboinenfes non hanc colunt plantam, fed 
maxime Baleyenfes , aliique peregrini , qui exercent 
artem ex arboribus eliciendi fuccum; In Maccafla- 
ra, &regione Boegenfi elegantiffimi. & maximi cre- 
fcunt fructus, ubi & quarta obcurrit fpecies , que 
fructum gerit maximum, ac rotundum cum collo bre- 
vi, fere inftar Peponis, qui fupra aperitur inftar cru- 
i 
- Ofus. Ad cibum hzc planta adhiberi nequit ob nau- 
feofam amaritiem, que in fructibus, foliis, ac caulie 
bus detegitur, coluntur autem modo ob fructus in- 
gentes, qui permittuntur indurefcere, ut'lignofi fi- 
ant, ac dein interna medulla tota finitur putrefcere , 
vel terebra eximitur, cum in ipforum cavitate tres; 
quatuorve heminz aque, vel alius liquidi contineri 
poffunt. Hzc itaque vafa primum in fumo parum fic- 
cata, aptiffima funt, in quibus varii liquores fervari 
poffunt, prefertim apud Tiffadores, qui illa arbori- 
bus adpendent, ex quibus fuccum quendam elicere 
volunt, E- 
Hzc porro vafa liquore repleta quam utiliffima, 
& commodiffima funt in itineribus, tam ad vehenda ; 
.quam ad portanda , quum non ponderofa fünt, ac 
vim quandam tolerare poffint, melius quam Porcel- 
lana, vel vitrea, odorem vero, & faporem iftius li- 
quidi, quo fuere repleta, diu fervant, talique potu 
hec continuo replere oportet. Ex quarta fpecie; 
que rotunda, & plana eft, ciftz, & ferinule formantur, 
fi collum cum parte quadam füperficiei rotunde ex- 
Ícindatur, uti cruftum aperitur, atque ex alio quo- 
vis ligno operculum aperture inponitur, quod hanc 
rite claüdit, ita ut illius or& parum promineant. In 
hifce veftes, lintea, alieque ficce res fervari pos- 
funt, que in itineribus requiruntur, & a pluviis ar- 
cende fünt. 
. Plurimi horum fructus in Boetone crefcunt, unde 
In Amboinam, & alias deferuntur regiones in com- 
modum Tiffadorum. In Baleya circa pagum Padong 
magnitudinerh adquirurit Tappayang, quod fexdecim, 
& feptemdecim heminas aquarum continet, quique 
ibi adhibentur ad Saguerum potum transferendum, 
plantatur circa arbores extenfas, quales funt Mange, 
in quarum ramis fefe extendunt. Maturi fructus ab- 
fcifli funibus demittuntur, ne per cafum frangantur. 
Tum 
XXXVI HOOFDSTUK. 
De fles Calabafch Plant. 
Da zoorte van Cauwoerden gewint mede een grod- 
ten fiam, en de bladeren zyn ronder dan de voori> 
ge, fchier zonder boeken, ganfch wolagtig zoo wel 
bladeren als fielen, zagt in *t aantaften, als fyn laken; 
van reuk ‚en {maak bitter , en onlieflyk, tegen over ieder 
blad flaat zyn Clauwier in tween verdeelt , diexig om de 
naafte flokken «legten. 
De bloeme is mede kiokformig, groot, en gebeel wit. 
De vruchten zyn van driederly fatzoen. De eerfte enge- 
meenfte als een blaaze met een wyden buik, en een langen 
Jmallen bals; de tweede loopt van een wyde buik allens- 
kens toe, en maakt een korten bals. Het derde fatzoen is 
Jebier dubbelt, te weten onder een wyde buik, die fcbie- 
lyk toeloopt, eneen fmalle bals formeert , maar ftrax zich 
weerom uitbreid , een kleinen buik maakt, en dan weder 
in een bals toeloopt; alle bebbenze van buiten een redelyke 
dikke houtagtige Jcbale, donker-gecl en glad: Het binnen- 
fle merg is wit „en vol korrels, gelyk aan alle Cauwoer- 
den, maar werd wegens zyne bitterheit tot niets gebruikt, 
men agtze de moeite niet waart op latten te leiden , maar 
laat ze langs de gront lopen, door de ruigten kruipen, of 
de wilde boomen beklimmen, 
Naam. Jn ’t Latyn Cucurbita Lagenaria. In 't Ma, 
leyts Calabaffa , afkomflig van bet Portugeze , of Spaan- 
Jehe woort Calabaga, °t welk im "t algemeen een Cau- 
woerde beduit. In ’t Macaffaars Labo. Boetons Co- 
lobbe. Baleyss Waloc. 
Plaats, De Amboineezen planten ’t niet , maar meeft 
de Daleyers , en andere vreemdelingen , die bun geneeren 
met bet Teifferen van eenige boomdranken; op Maccas- 
Jer en in °t- Boegiffe lant groejen wel de /choonfte „en groot- 
fte, daar men nog een wierde zoorte heeft, zeer groot, em 
rond met een korte bals, fchier als een Pompoen, die 
men boven open [nydt als een paftye. 
Gebruik. Tot de koft kan men van dese Plante niets 
gebruiken wegens de walgelyke bitterbeit , die in de vrug- 
ten, bladeren, en flelen zit: maar xy werden alleenlyk 
geplant om de groote vruchten, die men oud en boutag- 
tie laat worden, daar na bet binmenfle merg gebeel en 
al uitneemt met boren, of laat uitrotten , zoo kan men in 
deze bolligbeit drie a vier kannen water bergen. Deze 
vaten dan eerft wat in den rook gedroogt , zyn zeer be- 
quaam om alderleivocht daar in te bergen; inzonderbeit 
by de Tiffadoors , om aan de bomen te bangen , waar uit 
men eenige drank wil tappen. 
Deze vaten met drank gevuld zyn ook zeer dienftig, en 
gemaklyk in "t reyzen, zoo om te vervoerenalste dragen , 
om dat ze ligt zyn, en eenig ongemak beter verdragen 
konnen als Porcelyn, of glas, maar reuk, en fmaak van 
dien drank, waar aan ze gewend zjn, beboudenze lange, 
en men diend daar by te blyven. ` Uit de vierde zoorte 
zynde rond, en plat, werden doosjens en Koffertjes ge- 
maakt, als men den bals met een gedeelte van de fchaal 
in de ronde uitfnydt , gelyk men een Pafley op fnydt , 
en in plaatze van 't opgefneedene een ander deel vam 
bout daar op maakt, dat effen op dat gat fluit, en aan 
de kanten wat overfteekt. Hier in kan men kleederen , 
linnen, en andere drooge waaren bergen, die men in de 
reizen moet mede voeren , en voor den Regen vry bouden. 
De meeften wallen op Boeton, van waar zy naar Am- 
bon , ende elders been gevoert werden, tot gerief van de 
Tiffadoors. Op Baly omtrent de Negorye Padong val- 
lenze zoo groot als een Tappajang , daar zestien a zeven- 
tien kannen waters in gaan , gebruikel yk om baareSagueers- 
drank na andere plaatzen te dragen, men plantze by uitge- 
breide bomen, gelyk Mangas bomen, op welkers takken 
zy baar uitbreiden. De rype afgefneede vruchten moet 
men met touwen aflaten, op dat zy door ’t vallen niet 
KSE E y^ 
