IX Boek. XXXIX Hoofif?. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 3 
Locus. Ubique jam plantatur in Amboina, Banda, 
& Moluccis, licet primum per Portugallos fuerintin- 
troduéti hi fructus. ` ` "NO S 
Ufus. Fructus hi plurimum ufui culinario inferviunt, 
qui coquuntur, quam diu teneri funt, fed cibum pre- 
bent fatuum , & aquofum, tenera folia oleribus quo- 
que conducunt. Sinenfes hos quoque norunt fructus 
Saccharo condire inftar Camolenge. Quo modo au- 
tem prohibeatur, ne teneri decidantfructus, in prio- 
re cap. 7. vide. ] 1 
Pepo Indicus maxima gerit folia, in quinque ingen- 
tes angulos diftinéta, ipforumque ore praterea pros 
funde ferrate funt, maxima, rugofa, &pilofa, qua- 
les & omnes funt caules, ita ut fere fpinulofi fint. 
In vulgari fpecie viridia funt, fed in quadam fpecie 
albis magnisque maculis notata inftar tinearum, cujus 
teneri fructus eodem maculati funt modo. 
Flos ejus ingens eft, & campaniformis, ex quin- 
que petalis conftans, rugofus admodum, & elegan- 
ter luteus. Fructus note funt forme, quidam nem- 
pe rotundi inftar bulbi magni, parum comprefli, qui- 
dam vero oblongi funt, & externe profundis fulcis 
notati, ex gilvo lutei, in una autem fpecie virides 
fru&us graminei funt coloris, albisque maculis nota- 
ti, fed adulti gilvi quoque funt. -Caro interna tres 
digitos craffa eft , lutea, folida, fatue dulcis, mu- 
cola, multisque granis repleta, que plana funt, & 
ad unum angulum acuta, & alba, in centro cavitas 
reperitur. Hi fructus potius amant juxta terram pro- 
repere , quam ex afferculis dependere, unde & hzc 
lanta in molli locatur folo, ubi fordes, & projecti- 
lia ejiciuntur, ubi & permittitur juxta folum, & trans 
alias prorepere herbas. 
Nomen. Latine Pepo Indicus. Belgice Pompoenen, 
Malaice Labo Ambon ; & LaboCaftela, quum dicatur, 
rimum ex Manilhis in Moluccas, ac fic porro in 
afce infulas fuiffe introductum, atque etiam ab Am- 
boinenfibus magis coli priore Labo. Nos quoque 
hunc vocamus Labo ex vulgari opinione, & loquen- 
di modo, proprie autem non pertinet ad Cucurbitas , 
fed cum fubfequenti Anguria peculiare conftituit ge: 
nus, quod cum Melonibus proprie ad Cucumeres 
pertinet, uti quoque apud Arabes cum Anguriis u- 
num idemque gerit nomen, ac.Bateca vocatur, quod 
eft Hebraeorum. Abbattiach, quod nomen ex Arabi. 
ca lingua ortum ducit, cujus prima fyllaba character 
eft, quum fit flexus Arabiciarticuli Al, qui / in com- 
pofitione amittit, : 4 
talia Arabismi veftigia deteguntur in Hebreo nomine 
Egos, i. e. Nux. acíi diceretur Elgos, quod deriva- 
tur ab Arabico Gaus, quod Nucem quoque denotat , 
ac generaliter quosvis magnos fructus putamine duro 
gaudentes , de quo vide librum 1. cap. 1. de Calappa. 
Locus. Pepones univerfales funt fructus per totam 
Orientem, atque apud Amboinenfes noftros hodie e- 
tiam tam [epi , ac vulgares, ut indigeni habe- 
antur. 
Ufus. Ad cibos ufitatior eft hic fructus, & ex mul- 
torum opinione multo delicatior cun&is Cucurbitz 
fpeciebus, quum omnibus jufculis, & pifcibus addi 
poffit, natura enim ipfius eft vifcofa , & pinguis, 
‘unde neque multo indiget butyro atque incola hos 
fructus amant, & in culina. ipforum gracili frequen- 
tesfunt, fi enim incoquantur Calappi lympbz , vel vili 
jufculo ,. delicatiores funt, quam: D Cucurbita pingui 
maceretur jure. : 
Hic fru&us. defcribitur Jibr. 8. Gë 1. & 2. Hort. 
Malab. fub nomine Malabarico Bela Schora, & Scbake- 
ri Scbora. Portugallice Babora. | 
Tabula Centefima Quadragefima Quinta 
Peponem exhibet Indicum , qui Pepo Indicus compreffus ma- 
SE vocatur.in Morif. Hifl. p. 25. & Plukn. Almag. pags 
296. &c, : 
CAPUT 
ach plena vox fulifeı etivatitach , - 
99 
22671 
Plaats. Men plantze nu overal in Amboina , Banda 
zy eerfi door de Portugezen inge. 
de Moluccos , boewel 
bragt zyn. 
4y dienen meeft tot de keuken om te koken. x 
ZY Jong ZYN, geven een zeer laffe, en pater tige "a 
de jonge bladeren dienen ook tot moeskruid. De Sinee~ 
zen welenze ook te confyten, gelyk de Camolenga. Hoe 
dat men maken zal, dat de jonge vruchten. niet af en 
vallen, ziet in °t voorgaande 37. Cap. 
Pepo Indicus , of Pompoen , beeft zeer 
in vyf Je boeken verdeelt, Duns re 
ven grof getant , zeer ruig, en haairig, gel 
de fielen, 200 dat xy bykans Stekelig sh de mg 
zoorte zynze gras-groen van eene verwe, dog aan zekere 
zoorte met groote witte plekken, als fproeten bezet , wiens 
Jonge vruchten op dezelve maniere gefpikkelt zyn. 
e bloeme is groot, en klokformig „uit vyf bladeren 
gemaakt, zeer gerimpelt , en fchoongeels de vruchten van 
bekende fatzoen, te weten zommige rond als een groote 
bol, een weinig gedrukt , zommige langwerpig , van bui- 
ten met diepe keepen afgedeelt, vaal-geel, dog aan de ee- 
ne zoorte zyn de jonge vruchten gras-groen, met witte 
plekken bezet , dog groot geworden werdenze mede vaal: 
bet binnenfte vleefch is drie vingers dik, geel; en mas- 
fief , laf-zoet , flymerig , met wë korrels , die plat aan de 
eene boek wat fpits, en wit zyn, en gebeel binnen is 
een bolligbeit. De vruchten willen liever langs de aarde 
kruipen, dan aan latten bangen, dies men den [lok in mul- 
le gront plant, daar men uitvaag/el , en alderbande vui- 
ligbeit benen /myt , en laat bem zao langs de gront, en 
over lage ruigten kruipen. 
Naam. Jn ’t Latyn Pepo Indicus. In zt Duyts Pom: 
poenen. In ’t Maleyts Labo Ambon, en Eds Ca- 
ftela, om dat men zegt, dat ze eerft door de Spanjaarden 
uit de Manilbas in de Moluccos, en zoo voort in deze 
Eylanden gebragt zyn, en voorts om datze van de Amboi» 
nezen meer geoeffent wert , dan de voorgaande, Labo. 
Wy noemenze een Labo na het gemeene gevoelen, en ma- 
nier van fpreeken , maar eism beboortze niet onder de 
Cauwoerden , maar. maakt met de volgende Watermeloe- 
nen een geflagt op zig zelven, t welk met de Meloenen 
billyk onder de chap van Comcommers getrokken 
wort, gelykze ook in 't Arabifch met de Watermeloenen een 
enzeg naam beeft, e» Dateca genaamt wert, is der 
Tebreón Abbacdach , zynde een woort uit bet Arabifche 
afkomflig, waar van de cerfte fyllabe, een merktekenis 
als zynde een woetftap van den Arabiffen Artikel AL, 
die zyn l in Compofütione verlieft , als of bet volle woord 
was geweeft Albattiach ; diergelyke overblyfels van het 
Arabifch befpeurd men in't Hebreeufcbe woord Egos, een 
Noot, als of men zeide Elgos, afkomftig wan ^t Arae 
biffe Gaus, "t welk beduit een noot , en in "t generaal ale 
derly groote vruchten met barde Schalen y waar van ziet 
Lib. 1. cap. 1. de Calappa. 
Plaats. Pompoenen zyn een algemeene vrucht door den 
gebeelen Orient, en by onze Amboineezen ook nu zoo ge- 
meen, dat men die voor Inlandifch reckent. 
Gebruik. Zy is tot de /pyze gebruikelyker e 
oordeel fmakelyker als alle e Geen 
baar by allerly fop, en viffen voegen , zynde van natuur 
‚fmeerig, en vet , en beboeft dierhalven niet veel boter’, daar- 
omze de Inlanders liefbebben, en ook in bare febrale keu. 
kens beft daar mede voorzien zyn, want met een Cala 
pus melkje of flegt viffopje gekookt, werdenze fmakelyker 
dan eenige Cauwoerde in een vette zop, ; 
Deze vrugt wert befchreeven in de Hort. Malab, Lib. 
1 en 2. onder de Malab, naam Bela Schora, en 
8. cap. 
Schakeri Schora. Op’t Portugeefcb Babora. 
De Hondert vyf en veertig fle Plaat 
Vertoont de Indifche Pepoen, welke is de Indifche zeer 
„groote gedrukte Pompoen y van Morif. Hif. p, 25. em 
Plukn. Almag. p. 286. &c. ; 
