402 HERBARII AMBOINENSIS = Liber IX. cap. XL, 
Flores ex more cunétarum talium plantarum, te- 
neri funt, ac contracti, neque diutius quam ad me- 
ridiem aperti funt. Quum fructus excrefcit , terra 
paululum excavanda cít, ita ut virgulis incumbat; 
nec humido inponatur folo, quum facile putrefcit, 
femper quoque pallidi funt, vel flaviadillam partem, 
qua terre incubuerunt , circa hos quoque oportet 
fpinofos ramos deponere, quum agliribusadeo expe- 
tuntur, plerumque femina eliguntur ex carne exuta, 
non quz ore fuere contenta, quz cineri involvuntur, 
ac fic ficcantur , & confervantur ad plantationem, 
tum a formicis non ita exeduntur. 
Sinenfes Anguriam fequenti colunt modo: longas, 
& altas formant areas, quas excavant, ac quibus in- 
ponunt fimum , ac nigram terram, inque iis planas 
formant foveas, ulnam circiter amplas, quaque ul- 
tra orgyam diftant. Dein ficca fumuntfemina, que 
per noctem in aqua macerant, & ad angulum in ter- 
ra fepeliunt. Que jam progerminant plante , ele- 
gantia, & pinguia exhibentes folia, hz transplantan- 
tur in iftas areas tres fimul in una fovea, fi forte u- 
na alterave periret. Caules non multum tractandi 
funt, ac ftipes terra adcumulandus eft, ne a Sole 
tangatur, qui neque pedibus neque manibus tractan- 
dus eft, uti neque furculi. Irrigatio non ad plantam, 
fed circa eam inftituenda eft, ut terra modo madeat. 
immo calida pluvia cum Sole viciflim fplendente huic 
nocet plantz, amat enim locum humidum, fed ip- 
fa ab aqua tangi refpuit. Tali modo intra binos cum 
dimidio menfes elegantes, rotundi, «ingentes Batte- 
cz , feu fru&us conquiri poflunt, oblonga autem Bat- 
teca, quz intus officula gerit rubra, intra binos ma- 
turefcit menfes. 
Sub fructu fovea excavatur, in qua fere totus de- 
onitur fructus, fed ita, ut ejus fundum non tangat, 
ed oris. ejus incumbat, vel furculos fubponunt, ac 
porro leviter hunc terra obtegunt, tum fructus maxi- 
me excrefcit, & a muribusliberatur. In Sina dicunt, 
tali modo fefe colere Battecas tante magnitudinis, 
ut uni viro fufficiat unius fructus pondus , quod gerat. 
Forma faltem. foliorum, ac fructuum variat, pro ut 
folum fuerit pingue, vel gracile, in quo progermi- 
narunt, eftque iterum fumma Creatoris fapientia, & 
bonitas admiranda , talem refrigerantem , & humi- 
dum fructum tam luxuriofe in calidis hifce crefcere 
regionibus, ubi incolis tam falutaris eft , contra in 
frigidis regionibus inutilis effet, maturitatis fignum 
eft, fi pulfetur, fonitum hunc edere inftar panis rite 
pifti. ; 
Ufus. Hi fructus crudi modo eduntur , optimum 
prebent refrigerium ferventibus diebus , & poft 
prandia quum largiter biberint convive, ab utraque 
parte corticis lamella abfcinditur magnitudine mino- 
ris orbis, reliquum cum cortice per longitudinem in 
frufta feinditur, quorum caro folummgdo interna ru- 
bra editur, que faporem habet aque cum Saccharo 
mixte , uti & recens fciffa caro inftar Sacchari fplen- 
det. Semina facile excuti poffunt, vel inter eden- 
dum lingua explodi. Quam maxime refrigerat, fed 
brevi poft fudores tam copiofi erumpunt, acfi quis 
frigidam potaret aquam, quum fummopere caleret. 
Hinc quidam judicant Sinenfes , licet erronee, fructus 
hos nature effe calidae, quos in febribus hinc quo- 
ze prohibent, in quibus tamen quosvis permittunt 
ucumeres. 
Hoc ita intelligendum eft, Angurie ob dulcem, 
& luxuriofum fuccum facillime in pleno putrefcunt 
ftomacho, vel quum per febrim fit debilitatus , in a- 
quofam degenerant bilem, ex qua tales febres exa- 
cerbantur, feu nutrimentum capiunt, quas fepe e- 
tiam Cholera infequitur, preter hofce autem cafus 
conftat, Angurias optimum, ac falutare prebere re- 
frigerium. De natura Cucumerum Indicorum mox 
infra agetur, 
Quum itaque caro Battece ex ipforum medicorum 
Sinenfium teftimonio facillime degeneret in tales hu- 
mores, qui in hominum ftomachis prevalent, hinc 
facile concludendum eft, in febribus humoralibus , 
uti vulgo loquitur, non conducere. 
Si 
De bloemen na manierevan alle diergelyke gewaffen zyn 
teer gerimpelt , en blyven niet langer dan tot de middag 
geopent. Als de vrucht groot werd, moet men de grond 
wat uithollen, dat zy op eenige ryskens ruft, en niet 
op de vogtige grond , ddar zy anders ligt verrot, ook Zyn- 
ze altyt bleek, of geelagtig aan die zyde, daar zy op de 
grond leggen, men mag daar ook wel wat doornen rond 
om fleken , om datze de Rotten zoo geerne eeten, in 't 
gemeen neemt men de zaden uit bet vleefch gefchudt , (maar 
niet inde mondt genomen.) «venteltze in afe, laatze zoo 
droogen , en leggen , tot dat men ze planten wil, zoo 
werdenze van de mieren zoo zeer niet aangevogten. 
De Sineezen planten de Water - Meloenen aldus : zy 
maken lange, en hooge bedden , die zy uit vullen met 
mift, en zwarte aarden, formeeren daar in vlakke kui- 
len, ontrent een elle wyt, en die ruim een vadem van 
malkander ftaan; daar na neemen zy de gedroogde kor- 
rels , weeken die een nagt in water, en vergravenze aan 
een hoekje in de aarde. Dewelke nu bier van opschieten, 
Jeboone , en vette bladeren vertoonen , die neemt men, en 
verplantze op ’t voor/chreeven bedde , drie, en drie in 
een kuil, of daar een , of twee mogten uitgaan. De 
fielen moet men niet veel bandelen, en den ftam met wat 
aarden opbogen, dat bem de Zonne niet raake, tegens 
den welken men ook met de voeten niet [booten moet , nog 
de jonge ranken veel bandelen. In ’t bewateren moet men 
niet de plante , maar bet lant ront om bevogtigen. Warme 
regen by zonnefchyn is dit gewas ook fchadelyk, want 
bet wil wel op een vogtige grond ftaan, maar zelfs van 
"t water niet geraakt zyn. Aldus kan men in derdebalve 
maand fchoone ronde , en groote Battecas bebben , maar de 
langwerpige Batteca, die roode korrels binnen beeft ‚werd 
in twee maanden Typ. 
Onder de vruchten makenze een kuil, zoo dat fcbier de 
gebeele vrucht daar in gaat, dog den grond van dezelve 
niet en raken, maar op de kanten ruften, of onder lega 
genze ryskens, en bedekkenze voorts dunnetjes met aar- 
de, zoo wert de vrucht zeer groot , en blyft voor de muie 
zen bevrydt. In Sinazeggenze , datze op dusdanige manié- 
re zoo groote Battecaas gewinnen, dat een man aan een 
genoeg te dragen beeft. Immers de gedaante van deze 
bladeren , en grootte van vrugten veranderen veel na de 
vette of magre grond, en bet is weder een merkelyk teen 
ken van des fcbeppers wysheit , en goetbeit , dat by zul- 
ken verkoelende , en vogtige vrugt zoo weeldrig in de bee- 
te lande laat waffen, daar zy de Inlanders zoo wel bee 
komt , daar en tegen in koude landen onnut zouden zyn., 
bet teeken van rypbeit is , als men daar tegen klopt, dat 
bet luidt als een welgebakken brood, 
Gebruik. Deze vruchten werden maar raauw gegeeten, 
wverfchaffende een treffelyke verkoeling by beete dagen, 
en na de maaltyden, daar men fterk drinkt. Men fnyd 
onder en boven een fluk van de korft weg, in de grootte 
van een klein tafelbort , de reft onge/chilt wert langs been 
in grooter ftukken gefneeden , waar van men dan alleen 
bet binnenfte roode vleefch eet , "t welk fmaakt als water 
met fuiker gemengt , gelyk bet vers opgefneden vlees ook 
glimt als fuiker. De korrels kan men ligt uitfcbudden , 
of onder "t eeten met de tong uitflooten. Het verkueld 
wel zeer, maar men zweet daar zoo ligt ma , als of ie 
mant een koude dronk waters deede , die zelfs verbit ts: 
Hierom oordelen zommige Sineezen , boewel abufivelyk, dat- 
ze verbittende van aart zyn, verbiedende dezelve ouk if 
de koortzen, daar ze nogtans allerlei Comkommers toelaae 
ten. 
Dit moet men aldus verftaan: De Water- Meloenen 
wegens baar geil, en zoet zap veranderen zeer ligt im 
een volle mage, of die anders door de koorts verfwakt 15 
in een wateragtige gal, waar uit zoodanige koortzen pe 
voetzel hebben, en waar op ook dikwils bet Bord volg! > 
maar buiten deze toevallen is kennelyk, dat de Water- 
Meloenen een koftelyke , en gezonde verkoeling is. # an 
den aard der Indiffe Comcommers zal ftrax bier na 5% 
Jproken worden. 
Dewyl.dan bet vlees aan de Batteca zelfs na t gem 
gen der Sineezen Medicyns zeer ligt verandert in de zg 
ve vogten , die bet in den menfche vindt, 20 t$ d 
daar uit te befluiten, dat zy infebribus humor alibus , 5 
lyk men int gemeen fpreekt, niet dienen. ar 
