404 HERBARII AMBOINENSIS. Liber D cap. XLI 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
PRIM UM. 
Melones, €? Cucumeres Indici. 
regiones nullius fere funt ufus, quum vilem, 
& aquofum habeant faporem , unde & raro co- 
Juntur, ceterum notam habent formam. Malayen- 
fibus nullo alio indigitantur nomine nifi Portugallico 
Milaon, & Milaun. Á i ink hgh 
Cucumeres vulgares ubique etiam in hifce infulis 
noti funt, a vulgari forma non, vel parum diverfi, 
unde & inutile eft hofce defcribere. 
Nomen. Latine Cucumis Indicus. Arabice, & Per- 
fice Chiar, & Kiar, quum Itali Ch legunt, uti nos 
K. item Kitta, & Kifcba , quod convenit cum Hebrai- 
ca voce Kicbium , at Batticbo, & Batticha fimplici- 
ter eft Melo, Portug. Pipinbo, quod nos Pipingo le- 
gimus, quafi dicas Peponem parvum, Malaice Anti- 
mon, & Timon Paffir, vel folummodo Timon. In hi- 
fce Orientalibus regionibus quatuor numeramus fpe- 
cies binarum harum plantarum. Quarum prima eft 
Cucumis vulgaris albus , cujus fructus eft rotundo-ob- 
“longus , glaber, flavefcens , & albicans. Secunda 
Boetonenfis dicta, fruCtum gerit fere trigonum, & tu- 
berculofum , qui diu viret, ac dein flavefcit. Tertia 
Cucumeres profert parvos , qui. Sinen/es vocantur, 
funtque pufille plante, prius parum erectz , dein ad 
femi orgyz circiter E undique fefe fupra terram 
extendunt. He fructus proferunt non multo longio- 
res digito, qui virent, trigoni funt, & tuberculofi , 
carnemque habent mollem, & recentiorem quafi fpi- 
rant odorem vulgaribus. Quarta, & maxima fpecirs 
Sinenfes profert S. quutwo-t te rulli 
vocantur, &ad Melones adcedunt , inferius protube- 
rantem gerentes ventrem, ac fuperius anguftum col» 
lum, externe in quosdam diftincti funtfulcos , atque 
porro glabri, pallide virentes, ac carnem gerunt du- 
riufculam, que fpecies extra Sinenfium arva raro re- 
-peritur. 
-~ Ufus. Omnes Cucumeres in India , ac calidis re- 
gionibus falubriores funt magisque innoxii quam in 
ege aliisque frigidis regionibus , qui fepius cru- 
di cum pauxillo falis ex manu eduntur. Sinenfes me- 
dici hos permittunt in febribus , ac cunctis calidis, & 
biliofis morbis, Cucumis enim neutiquam in humo- 
res degenerat, quos in hominibus obfendit , uti fupra 
de Batteca diximus , refrigerantem vero fervat quali- 
tatem, ac multo magis alii humores hujus adoptant 
naturam, unde & faluberrimi funt talibus in locis, & 
occafionibus , ubi magnum requiritur humorum re- 
frigerium. 
Albi Cucumeres delicatum praebent faporem, ac 
cibum, fi Gallinis adcoquantur, omnes vero virides 
Cucumeres optime crudi eduntur. Parvi Sinenfes 
Cucumeres multum Batavie coluntur, non ita ut cru- 
di edantur , To ut femi maturi Aceto condiantur, 
addito pauxillo Foeniculi viridis, qui in menfa edun- 
tur ad adpetitum excitandum , atque peculiariter a na- 
tione noftra Agurkes vocantur. Sinenfium Citrulli 
magni multum Japane coluntur, qui in longa fcin- 
duntur frufta, ac muria quadam condiuntur, qui ibi 
in vafis compacti evehuntur , & quam maxime 
ad potum Thee eduntur. Connemon vocantur, qui 
vero hifce non adfueti funt, non placet fapor, quum 
hi fru&us faliti ingratum fpirent odorem, atque an- 
tequam edantur, in aqua prius tepida parum maceran- 
di funt. 
Anno 1694. in Amboina Cucumis excretus eft, ma- 
gnitudinem habens mediocris Camolenge , ponderans 
decem Sinenfes Katty , feu duodecim cum dimidia 
Hollandicas libras. Externe erat albicans , duram ge. 
rens carnem, fed faporem habebat magis fatuum vul- 
gari. Tales fpecies multum crefcunt in Celebis par- 
te Orientali circa Tombocco. ; 
Nena a Portugallis, & aliunde in hafce delati 
OBSER- 
EELER 
De Meloenen , en Sineeze Comcommers, 
E Meloenen door de Portugeezen van elders in dea 
D ze Eilanden ingebragt zyn van geen belang , en van 
Jlegte wateragtige [maak, werden daarom weinig 
geoeffent , anders van bekende fatzoen. Zy bebben by de 
Maleyers geen anderen naam , dan de Portugeezen Milaon, 
en Milaun. 
De gemeene Comcommers zyn ook over al in deze Eilan- 
den bekent van bet gemeene fatzoen niet of weinig verfchil- 
lende , en daarom onnodig te be/cbryven. 
Naam. Zn ’t Latyn Cucumis Indicus. In "t Arabies 
en Perfes, Chiar, of Kiar, om dat de Italianen ket;Ch 
leezen, gelyk wy bet K. als meede Kitta en Kifchaover 
een komende met bet Hebreeufche woort Kichium, dog 
Batticho en Batticha beteekend eigentlyk een Meloen. 
In ’t Portugees Pipinho, ’t welk wy Pipingo leezen, 
als of men zeide kleine Pepoen; Jo 't Maleyts Antimon, 
en ‘Timon Paffir, of flegts Timon. Wy bebben in deze 
Ooflerfe quartieren wierderly zoorten van deze twee voor- 
fcbreeven planten. Als eerft de gemeene of witte Com- 
commer, zynde rond , langwerpig , glad , bleek-geel, en 
witagtig. De tweede Boetonfe bygenaemt , is wat drie- 
kantig met pukkeltjes bezet „blyft lang groen „en wert daar 
na geel. De derde zyn kleine Comcommers, die men 
ook Sineeze noemd, blyven kleine flruiken , eerft wat 
over eind ftaande, daar naomtrent een balve vaam in de 
ronte op de aarde zig uitbreidende. Deze vruchten wer- 
den niet veel meer dan een vinger lang, blyven gras-groen, 
drisupdigy om mot pubboltjoe hezet, murw van vleefch y 
en verfcher van reuk dan de gemeene. De vierde, en 
allergroot{te Sineeze Concummers zyn dan die geene, dier. 
gelyken men in Italien Citrullos noemt , en na Meloenen 
aardende, onder met een dikke buik, en boven met een 
Jmalle bals , ook van buiten in eenige keepen, of vooren 
afgedeelt , voorts glad , bleek- groen, en bardtagtig van 
Zoch, Welke zoorte men buiten de Sineexe erven weini 
Gebruik. Alle Comcommers zyn in Indien , en in 
heete landen gezonder, en onfchadelyker dan in Europa, 
en andere koude landen , werdende dikwils raauw uit de 
vuift met een weinig zout gegeeten, de Sineeze Medicyns 
laatenze toe in koortzen , en alle beete , en galagtige Gs 
tens , want de Comcommer veranderd e inde Hue 
meuren , die by in de men/chen vint, gelyk wy boven 
van de Batteca gezegt bebben, maar by beboud zyne ver» 
koelende eigenfchap, en veranderd veel meer de andere 
bumeuren in zn eigen natuur , dierbalven zy gezond moe- 
ten zyn op zoodanige plaatzen, en gelegentbeden, daar 
kragtige verkoeling van de bumeuren vereifcht wert. 
e witte Comcommers geven een welfmakende koft „als 
menze by boenders kookt, alle groene Comcommers zyn 
beft rauw gegeeten. De kleene Sineeze Comcommers wer- 
den veel op Batavia geoeffent , niet zoo zeer om raauw te 
eeten , als wel meeft de half rype in gepekelden Azyn te 
leggen, groene Venkel daar by doende, die men don over 
de maaltyd eet om appetyt te verwekken , en werden 
"in "t byzonder van onze Natie Agurkes genaamt; der groote 
Sineezen Citrullen werden veel in Fapan geoeffent, in 
lange flukken gefneeden, en in zekeren peekel gelegt, t 
welkze met eile vaatjes vol uitvoeren, meeft om by den 
"Teebak op te fcbaffen. Men biet bet Connemon , dog die 
daar niet aan gewent zyn, bebbender weinig fmaak in, 
om dat bet zeer gezoute, en van een vieje reuk is, en 
eer men "t eet, moet men "t een weinig in lauw water 
weeken. é 
Anno 1694. is in Amboina gegroeid een Comcommer » 
zoo groot als een middelbare Camolenga, wegende tien 
Chineeze Katty , of twaalf en een balf bollandze ponden. 
Hy was van buiten witagtig, bard van vleefch, enlaf- 
fer van fmaak dan de gemeene. Diergelyken flag vald 
doorgaans op Celebes oofterdeel omtrent Tombocco. 
AAN- 
