IX Boek, XLV Hoofif. 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
QUINTUM. 
Petola filveftris. Petola Utan. 
Uarta Petole fpecies cft planta filveftris cum Cu- 
Q camere noftro filveftri, feu afinino conveniens. 
Folia illis Papari fimilia funt, fed non tam pro- 
funde diffecta, unde & ad Bryoniam propius adcedunt, 
in quinque nempe lacinias diftinéta, & ad tactum ru- 
gofa, fed non ita quam Petola domeftica, longa ver 
ro, ac tenuia emittunt flagella, in Sagus filva, vel 
vallibus arbores adfcendens. Recentia autem folia 
odorem faporemque habent amarum fere inftar Peto- 
le fative. 
Flos luteus eft, ac pentapetalus , calici infidens, 
. ex quinque apicibus conftrudto. Fructus formam ha- 
bet oblongi ovi, fed major eft, & firmo apice dona- 
tus, qui maturus fponte decidit, inftar operculi ro. 
tundi crufti cum fegmento putaminis. Cortex exte- 
rior viridis eft , & glaber, fed undecim obfcuris 
ftriis per longitudinem diffectus, fuccofus admodum, 
medulla interna, quam diu recens eft quam maxime 
amaricat, ficcus vero lignofus eft, hic fru&us puta- 
mine tenui, & fragili obductus eft, in quo gleba que- 
dam ficca, & mufcofa reperitur ex multis intricatis 
filis conftructa, uti in domeftica Petola, in hac pla- 
pa locantur. ac nigra femina , formam habentia quo- 
dámmodo Cimicis fine pedibus, 
Quum fructus maturus eft, ejus putamen facillime 
jn fragmenta confringi poteft, ac fibrofa mufcofaque 
medulla cum feminibus in una gleba tota eximi, uti 
& hec ficca congeries ex petiolis dependet, quum 
putamen deciderit. ‘Totus fructus amariffimus eft, 
zque, ac Colocynthis, ac przrerea ingratus, & nav- 
feofus. 
Nomen. Latine Petola filveftris. _Malaice Petola U- 
tan, item Panawar, h. e. Antidotum, nomine nimis 
generali. Maccaffarice Tambar. 
` Locus. Ad fluminum ripas obcurrit in levibus filvis, 
uti & in ficcis Sagus filvis, 
Ufus. Vulgus Maccaffarenfe foliis utitur ad ci- 
bum, que aliis adcoquunt oleribus, immo ipfiinma- 
turi fructus toti, licet fint amari, hi enim incole a- 
mara amant. Sicca vero & fibrofa medulla in aqua 
macerata, & potata loco antidoti adhibetur, quum 
quis putat veneno effeinfectus. Alii Malayenfes me- 
hore jure hunc fruétum non ad cibos adhibent, fed 
ficcam fervant medullam in ufum Medicum, hec e- 
nim in aqua macerata, & potata fortiter purgat, fed 
maxime per vomitum , fortifimum enim eft emeti- 
cum, & prodeft ad (tomachum corruptum , & pectus 
per vomitum depurandum, quum quis putat aliquod 
adfumpfiffe venenum , hunc potet fructum in aqua 
maceratum , ut venenum per vomitum rejiciat. Qui- 
dam paululum addunt Alea Padi, ac fuccum Limonis 
Swangi, quod inprobo, cuncta enim venena , prefer- 
tim Mineralia per Limonum fuccum exaltantur. In 
Afthmate tenera eliguntur folia, que cum pauxillo 
Cepe, vel fucco Limonis Swangi egro propinantur, 
non tantum in Hofa, feu Afthmate, fed etiam in per- 
tinaci Orthopnea vulgo Moreto dicta, que Amboini- 
ce Habair dicitur, quum tenera hujus eliguntur folia 
cum teneris Boa Rau Utan foliis, ac pauxillo Cepe 
rubre, & Limonis Swangi fucco mixta, quz fimul 
torrentur in folio Piffang Croho, fuccusque expres- 
fus egro propinetur, qui hinc vomet, & alvüm de- 
jiciet. 
In gracilibus, & biliofis hominibus hec Petola U- 
tan periculofa eft, in hifce enim non alvum exonera- 
bit, fed vehementiffimum excitet vomitum, qui diu 
durat, quemque infequitur vehemens fpafmus orificii 
ventriculi , vel lancinatio, & aliquando ipfe etiam’ 
fanguinis vomitus. 
Tom. Y. Hujus 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
4°9 
XIY:BOORDS TUR 
De wilde Petola, 
D vierde zoorte van Petola is een wild gewas met 
onze wilde, of Ezels Comcommers over een komen- 
_ de. De bladeren gelyken die van Papari, dog zoo 
diep niet gefneeden , dierbalven onze Bryonia naderkomen= 
de, te weten in vyf lappen gedeelt, ruig in 't aanta[len, 
dog zoo zeer niet als de Tamme Petola, met lange, en 
dunne ranken in ?t Sagu bos, of in de Vallyen de bomen 
oplopende , de verfche bladeren rieken > en fmaken bitter, 
en fcbier als tamme Petola. 
De bloem is geel , en vyfbladig , ftaande op een voetje van 
vyf fpitzen. De vrucht is als edi ES dog 
grooter , met een flyve tip bovenop , zynde bet voornaam: 
Ste voetje van de bloem, dewelke ryp zynde , van zelfs 
afvald als een rond dekzel van een Pafty met een ge 
deelte van de fcbaal. De buitenfle- fcborffe is groen, en 
even , dog met elf donkere fireepen in de lengte afge- 
deelt , zeer zappig , bet merg van binnen, zoo lange zy 
vers zjn, zeer bitter. Droog zynde werdenze boutverwig, 
dunne , en broch, en daar in vind men als dan een droog 
klompje mofch van veele verwerde draadjes gemaakt, 
gelyk aan de tamme Petola, in "t zelve leggen platte 
zwarte zaden, hebbende eenigzints de gedaante van een 
weegluis zonder voeten, 
Als de vrucht ryp is, kan men de fchaal zeer ligt in 
Jlukken drukken, en bet dradige mosformige merg met de 
zaden in een klomp gebeel uitneemen, gelyk ook de zelve 
droge klomp aan de Delen hangende blyft als de /chaal afge- 
wallen is. De fmaak van de gebeele vrucht is zoo bitter 
als eenige Coloquint mag zyn , daar by onlieffelyk , en wals 
: gelyk. 
Naam. In 't Latyn Petola Sylveftris. de Maleyts 
Petola Utan, als mede Panawar, datis Antidotum , met 
een al te generale naam. In’t Macaffaars Tambar. 
Plaats. Men vind bet aan de Rivier kanten, in ligte 
bos/chagien , als mede in drooge Sagu-boffcben. 
Gebruik. De flegte lieden op Maccaffar gebruiken de 
bladeren in de koft, en onder ander Sajor te koken, ja 
zelfs de gebeele onrype vruchten, al zynze bitter, want 
deze inwoonders veel van bitterbeid bouden. Maar bet 
drooge, en dradige merg in water geweekt, en gedron- 
ken gebruiken zy tot een tegengift , als iemand meent 
fenyn in gekregen te hebben. Andere Maleyers gebrui. 
ken met beter reden deze vrucht , geenzints in de koft s 
maar bewaren bet drooge merg tot Medicynen , want bet 
zelve in water geweekt , en daar van gedronken , purgeert 
Jlerkelyk , dog meeft na boven, zynde een kragtig Emeti- 
cum, of Womitief , en werd gebruikt om een vervuilde 
maag , en borft door braaken te zuiveren , als iemand 
verneemt eenig fenyn ingekregen te bebben, die zal van 
deze vrucht drinken in water geweekt, zo zal zy bet 
vergift door braken overgeven. Zommige doen daar by 
een weinig Alea Padi; en denzap van Lemon fwangis 
"t welk ik mispryze, want meeft alle venynen zonderlyk 
de Mineralia werden door Lemoenzap opgefcherpt ; in 
de Hoza , of Aftma neemt men de jonge bladeren bier 
van met een weinig Ajuin, en zap van Lemo Swangi, 
en geeft den Patient te drinken, niet alleen in dit Aflbma 
of Hoza maar ook in de fnoode Ortbopnea in't gemeen More- 
to genaamt. Amboins Hahair genaamt , neemt men dezelve 
bladeren met jonge bladeren van Boa rau Utan met een wei- 
nig roode Ajuin en zap van Lemo Swangigemengt , braad 
bet in een blad van PilJang Crobo , en geeft bet uitge- 
perflen zap den Patient te drinken , die daar op aan 
bet braken en den afgank zal geraken. 
By magre , en Cholerike menjchen is deze Petola Utan 
al wat zorgelyk te gebruiken, want zy verwekt by de 
zelve geen byzondere kamergang , maar een geweldig bra- 
ken, °t welk lang duurt , waar op volgt een geweldig 
fteken in de krop van de mage , en zomtyds bloedbra- 
ken. 
| Fff Zyn 
