IX Bock. XLVI Hooft/i. 
Intus locatur gleba feminum corallii rubri colo- 
ris, que humida, & vifcofa funt, magnitudine aci- 
porum Vitis, fed oblongiora, ac plana, faporis dul- 
cis, unde & edulia funt, fub hac molli carne planum 
locatur granum majus illis Cucurbite , quodque oras 
habet craffas, & denticulatas, acfi a muribus exefum 
effec, atque in ejus ora plana incurva quedam, & 
protuberantes conípiciuntur linee tanquam characte- 
res, coloris lignei , quodqueinterne album, &ligno- 
fum ficcumque continet nucleum. 
Caro rubra mollis eft, dulcis, & edulis, cun@e 
vero hujus plante partes, ac praefertim folia amari- 
cant tam fapore quam odore, qui etiam percipitur, 
fi modo huic adftemus plante, vel hanc manibus tan- 
gamus, amarities autem ejus non naufeofa eft, fed 
grata, & pura inftar illius Abfynthii, ejus odor vero 
gravis eít; quum glabra femina ex fiffis fructibus in 
terram procidant, facile novas producunt plantas. In 
flagellis quoque, ac foliis hic & illic crafla, & ob- 
longa confpiciuntur tubera, feu genicula, que quis 
putaret teneros effe fructus, quorum quzdam fubro- 
tunda, & angulofa funt, inftar depravatorum globu- 
lorum luforiorum, fed plerumque iniftis plantis, que 
loco crefcunt gracili, hic enim foliola minora quo- 
que funt illis alius fruticis. 
Radix eft alba, longa, multisque miris obfita ver- 
rucis, & amara, fibrofaque , in hortis plantatur ad 
palos ramofos, vel frutices, quos denfa fua fronde 
obtegit, vel juxta fepes adfcendit, atque ubi femel 
fuit plantata, fponte fefe multiplicat per decidua fe- 
mina. 
Amara Sinica, feu Papari Sinenfis priori fimilis eft 
quoad formam, fed major in omnibus partibus, fru- 
¿tu potiffimum differens. 
Fru&us ejus pedem longus eft, & ultra, nec gerit 
ifta tria protuberantia dorfa, uti prior, fed hic dente 
obfitus eft brevibus, ac rotundulis verrucis, quz fu- 
perius in apices definunt, unde & ad tactum quoe 
dammodo fpinulofus videtur , primo pallide virens, 
dein aurantii coloris, caro ejusque officula funt, uti 
in vulgari , ac maturus fructus fuperius quoque in bi- 
nastresve dehifcit partes, non ita amarus eft hic, 
ac proinde ad cibum aptus. 
Nomen. Latine Amara Indica.” Malaice Papari. Por- 
tugallice Margo/a, quafi Amargo/a, h. e. Amarities, 
ob faporem omnium partium amarum. Amboinice 
Papariban, & Pariban. Sinice Koukoe. 
Locus. Nota eft hzc plantain Indie Orientalis in- 
fulis, atque in hortis colitur fine magno labore, præ- 
fertim ubi Europzi habitant, quiad cerevifie prepa- 
rationem quam maxime hac indigent. 
Ufus. Tota ejus flagella cum foliis abrumpuntur , 
& füb tecto in loco ventofo fufpenduntur ad ficcan- 
dum, quum quotidiano funt in ufu ad cerevifiam 
Saccharatam componendam, qui vulgaris eft potus 
apud Europzos noftros in India Orientali. 
Sumunt manipulum ficcatorum foliorum , ac cau. 
lium, que aque incoquuntur, atquz hzc conmifcetur 
cum Saccharorubro, quod tam ab arboribus, quam ab 
arundinibus conligitur , ex quo cerevifiaifta Saccharata 
conficitur, que per hec folia amaricantem, non ta- 
men ingratum contrahit faporem , proxime adcedens 
cerevifie noftre vulgari, cui magna Lupuli quantitas 
fuit addita, fed hujus viliffime non adcedit virtute. 
Tta ut Amara hzc in India nobis inferviat loco Lupu- 
li, fine qua cerevifia ifta Saccharata quam maxime 
infalubris efTet, ipfumque Saccharum fine amaris hi- 
fce foliis in aqua nimis cito acefceret. Recentia fo- 
lia quoque adhiberi poffunt, fed folummodo defectu 
ficcatorum, illorum enim fapor in cerevifia parum 
aufterus eft, ac minori dofi fumenda funt. Hec ce 
revifia multo falubrior eftilla, que olim Bataviz fo- 
lebat przparari ex vulgari nigro Saccharo , & Tama- 
rindis, quz ftomachum quam maxime refrigerabat, 
atque plebeis, qui ob dulcedinem avidiffime hanc po- 
tabant, Diarrheam plerumque cauffabat. 
Perfe&i, fed inmaturi fructus ad cibum adhibentur, 
qui in frufta fcinduntur, primumque abjicitur ipfo- 
rum decoctum, ac dein cum vulgari quodam jufculo, 
vel Calappi lympha coquuntur, 
Tom. V. Hic 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
3 411 
Binnen ziet een klomp van coraal roode vochtige 
flibberige korrels in d j SE 
j ın de grootte van druive korrels. dos 
langwerpiger, en plat, z 7 et 
PET y en plat, zoet van maak, en eeth 
der dit weeke vleefch leidt een platte korrel iy Gë ia 
e : : rooter als 
die van Cauwoerden, met dikk b 
> ikke kanten, enaan de x 
` i 6 e zelve 
gekertelt , als ofze van muizen geknaagt waren, op de 
platte zyde ziet men ook eeni j 
j ge kromme "bui 
> g „en uitbuilende 
&nien , als Cbara&eeren , boutverwig , en van binnen 
met een witachtige , eu boutacbtige drooge beeft. 
Het roode vleefcb is mals, zoet, e ` 
wat aan deze plante is, EE n Ee a 
bitter van reuk, en fmaak, den welken men ook GN 
wert, als men flegts daar by flaat, of met SC 
aantaft , zynde egter deze bitterbeid niet walchelyk maar 
klaar , en, zuiver gelyk die van Alfems5 doch de reuk is 
wat zwaar, als de gladde korrels uit de geborfte vruch. 
te op der aarde wallen, zoo brengenze lichtelyk nieuwe 
‚planten woort. Men ziet ook aan de ranken bier , en daar 
aan de bladeren, dikke , en lankwerpige builen of knien 
die men voor jonge vruchten zoude aanzien , zommige 
rondachtig, en geboekt als febeeve knikkers, gemeenlyk 
aan die planten, die op een magere grond flaan , want 
daar by ziet men de blaadjes kleinder dan aan den refte- 
RS for. u 
e wortel is wit, lang, met veele zeld/ame u 
bezet, en mede bitter , En Vafelingen, s Blunt der dm 
de tuinen by getakte JLokken , of ftruiken, die bet met zyn 
digt loof oes ; of men bet langs de beiningen loo- 
pen, en daar bet eens geplant is, vermeni 7 
zich zelfs door de dn zaadkorrels. UIN 
Amara Sinica, of Sineeze Papari is aan de gedaante 
de voorige gelyk , doch grooter aan alle zyne deelen „en meeft 
‚in de vrucht verfchillende. 
De vrucht is een voet lank, of meer , beeft de drieuit- 
Jlekende ruggens niet gelyk de voorige, maar is digt bezeb 
met korte rondtachtige wratten, boven eindigende in fpit- 
zen, en dierbalven wat flekelig in "t aantaften eerfE 
licht-groen , daar na orangie-geel; vlees, en korrels van 
binnen zyn als aan de gemeene, en de rype berft vooren 
mede open in twee , of drie deelen, zy zyn zoo bitter 
niet, en dierbalven bequaam tot de koft. 
Naam. Jn’t Latyn Amara Indica, in "t Maleyts Pas 
pari , in t Portugees Margofa, ofte Amargofa, dat is 
bitterheid na den fmaak in alle haar deelen. In zt Am- 
bonees Paparihan, en Parihan. Jn’t Sinees Koukoz. 
Plaats. Zy is bekend in d’Eylanden van Ooft Indien, 
en werd geoeffent in de tuinen zonder groote moeite, in- 
„zonderbeid almaar Europianen woonen , dieze tot bier- 
zetten niet mifen konnen. 
Gebruik. Deze geheele ranken met bladeren , en al 
werden afgebrooken , en onder 't dak aan een luchtige plaats 
om te droogen opgebangen, zynde nodig tot den dagelyk- 
Jeben gebruik om zuiker-bier té zetten , den gemeenen drank 
by onze Europianen in Ooft-Indien. 
Men neemt een goeden band vol van de gedroogde bla» 
den, en flelen, en kookt die in bet water, ’t welk ge- 
mengt Wert met bruine fuiker zoo van bomen als van riet 
komende, waar van bet voornoemde fuiker-bier gemaakt 
wert, ?t welk een bitterachtige dog niet onaangenaame 
{maak daar van bekomt, ons gemeen bier, "t welk Deck 
gebopt is, naaft komende, dog bet flegfte daar van nog 
in deugt niet bereikende. Zoo dat deze Amara ons in 
Indien diend, in plaats van Hoppe , zonder dewelke bet 
voornoemde fuiker bier gants ongezont zoude zyn, en de 
Juiker zonder deze bittere bladeren zoude in "€ water te 
baaftig zuur worden. De groene bladeren kan men ook 
neemen, dog alleen by gebrek van de drooge, want bare 
bitterbeit in "t bier is wat vreed , en men moetze in min- 
der quantiteit neemen. Dit bier is veel gezonder dat bet 
Jui&er-bier , dat men eertyds op Batava plagt te zetten van 
gemeene zwarte zuiker , en Tamaryn , ’t welk den magen 
zeer verkoude, en by de Orang Baren, die bet wegens 
zyn zoetigbeid gulzig dronken, gemeenelyk buikloop ver- 
oorzaakte. 
De volwaffe dog onrype vruchten werden tot de koft 
gebruikt, als men die in flukken fnyd, bet eerfte af fiet- 
zel weg giet, en dat met een gemeene zop, of Calappus- 
melk kookt. 
Fff 2 „Deze 
