46 HERBARII AMBOINENSIS Liber IX. cap. XLIX 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
NONUM. 
Pomum amoris. ‘Tamatte. 
Omum amoris defcribere inutile eft, quum ex Eu- 
ropzis libris fatis notum effe poffit, folummodo 
hic addo in India binas ejus obcurrere fpecies , 
fructibus maxime diverfas. j : 
Prima eosdem gerit, qui in Europzis inveniuntur 
libris, cujus folia naufeofa, ac fortem immo tetrum 
fere fpirant odorem, qui foetor diu etiam manibus 
adheret, fi illa tra&entur. Ejus flofculi funt pufilli , 
& lutei. Fru&us parvum referunt cafeum, binos di- 
gitos lati, undique diverfis fulcis notati , inftar decor- 
ticati pomi Aurantii , primo aurei, dein rubri, ac 
‘fplendentis coloris. KZ I 
Altera fpecies in Europzis libris ignota eft, folia 
gerens priori fimilia, fed minora, & glabriora, Fru. 
étus ejus rotundi funt, feu parum comprefli , non 
fulcati , ac fplendide rubentes , quum fint maturi, 
faporem habentes acidiorem, ac viliorem prioribus ; 
Ambz hz plantz afferculis inponuntur humilibus, & 
in hortis plantantur in terra rite preparata, oculis 
grate, fed nafo obítantes, in culina tamen adhiben- 
tur. 
Nomen. Vulgo ab hortulanis vocatur Latine Pomum 
amoris. Malaice Tamatte, ac primum cognominatur 
Tayris, h.e. incifum, ac fulcatum, alterum cognomi- 
natur Bontal, h. e. rubrum. 
- Ufus. Satis copiofe colitur, licet planta fit foetida, 
ob fructus , qui ad cibum adhibentur. Utriusque 
enim fpeciei hi maturi, ac rubri inbina, vel quatuor 
fcinduntur fegmenta , ac pingui incoquuntur jufculo, 
& inftar Cucumerum eduntur, licet ipforum fapor fit 
fatis acidulus, & aufterus, ac dentes hebetet, quod 
corrigitur , fi ovi vitellum additur, ac delicatiores 
funt, fi toti fub cineribus torreantur, & cum aceto, 
& oleo Lactuca ex iis preparetur, prius in fegmenta 
confciffi, quotannis perit inftar Cucumerum, ac con- 
tinuo per femina propagari, & renovari oportet. 
Tomatl ab Eufeb. Nierenberg. Hift, nat. lib. 14. cap. * 
64. defcriptum maxime convenit cum Indico nomine 
Tamatte, ex cujus defcriptione patet unas easdemque 
effe plantas, licet in India Occidentali variz ejus ob- 
currant fpecies nature frigide ex genere Solanorum, 
unde & quidam putant, Pomum Amoris vocandum es- 
fe Solanum pomiferum. Sicquoque Lobelii opinio haud 
abfurda eft, qui putat hanc plantam effe Glaucium 
Diofcoridis , lib. 3. cap. 84. cui tribuit virtutem, Glau- 
cii nempe fuccum inflammatos oculos in Eryfipelate 
refrigerare, quod & a verbo ad verbum tribuitur ab 
Eufebio Nierenberg. l. c. Tomatl Indie Occidentalis , 
fi modo non ex quodam defcripferit auctore, quas- 
dam enim addit res, qua incolis Indie Occidentalis 
vix note effe poffunt, quin illas didicerint ab Hifpa- 
nis. 
Licet hzc planta fit foetida, non tamen in cibo ob- 
ftat, fructus enim ejus jam diu in Italia in cibis ufi- 
tati fuere, «que in India Orientali , quam Occi- 
dentali , qui potiffimum adhibentur ad debilitatum 
ftomachum calidis temporibus confortandum, & adpe- 
titum excitandum. Immo tenera ejus folia ab Am- 
boinenfibus cruda eduntur cum Bocaffan, & pifcibus. 
Folia in pultem contrita, & faciei inlinita hanc re- 
frigerant, D fuerit inflammata, vel per Solem, vel 
per quendam ardorem, Quz res quoque demonftrant 
cum veterum Glaucio convenire. Atque preterea 
non a vero alienum videtur, hanc herbam apud Grz- 
cos nomen fuum obtinuiffe a glauco foliorum colore. 
Tabu- 
XLIX, HOOFDSTUK. 
De Appel der liefde, 
Et Pomum Amoris te befchryven is niet nodi N 
wyl bet uit de Europifche boeken genoeg DS ini 
zyn, alleenlyk voege ik bier by, dat men in Indien 
twee zoorten beeft, meeft in de vrucht verfchillende 
De eerfte beeft dezelve als in de voornoemde Europi ch 
boeken bekend ftaat, wiens bladeren walgelyk, en E 
riekende , ja Jcbier flinkende zyn , welken reuk ook Lan d 
aan de banden blyft, als men ze bandelt. De bloempjes 
zyn kleen, en geel. De vruchten als een kleen Ee 
Er zn de A UR met verfcheide keepen fe ed 
eelt, gelyk een gefchilden Oranje- Appel, ee ih 
EE EE ER ged, 
De tweede zoorte is in de Europifche boeken onbekend 
aan bladeren de voorige gelyk, doch wat kleender en 
gladder. De vruchten zyn rond, of een weinig gedrukt 
zonder keepen, mede blinkend-rood, als ze ryp zyn, wat 
zuurder , en flegter van fmaak dan de voorgaande E beide 
werden op lage latjes geleid , en in de tuinen geplant in 
een wel bearbeid aardryk, fchoon int ooge, vuil in de 
neuze, en eenigzins gebruikelyk in de keuken. 
Naam. In 't gemeen Tuiniers Latyn noemt men 't 
Pómum amoris In ’t Maleyts Tamatta , bet eerfte 
met den bynaam Tayris, dat is gefneeden, of gekeept, 
bet taveede bygenaamt Bontal, dat is bet ronde. i 
Gebruik. Men cultiveert bet redelyk veel, boewel bet 
een fiinkende plante is, om de vruchten tot de koft te 
hebben. Want dezelve van beide zoorten ter degen rood, 
en Typ geworden zynde, werden in twee a vier ftukken 
gefneeden, met een korte zop gekookt, en gegeeten , als 
Comcommers , boewel vry wat rins, en zuurachtig van 
Smaak , en de tanden bedervende , bet welk verbeterd 
werd, als men een Eitje daar by flaat, nog fmakelyker 
worden ze, als men ze geheel in de a[Jcbe braat, en met 
Azyn, en Oly een Salade daar van maakt, eerft in feby- 
ven gefneeden , *t welk een goede ververfing geeft voor de 
mage. De plante eens gedragen bebbende , vergaat ftraks 
als Comcommers , en moet telkens door ’t zaad vernieuwd 
worden. 
Tomatl by Eufeb. Nierenberg. Hift, nat. lib. 14: 
cap. 64. befchreeven , komt zeer overeen, met den oaf: 
Indifcbe naam Tamatte , en zeker uit zyn woorden Matt, 
dat bet eenderlei planten zyn, hoewel ze in Weft- Indien 
ae zoorten bebben , alle koud van aard , en uit bet 
geflachte der Nagt/cbade , wesbalven ook zommige meenen, 
dat bet Pomum Amoris behoorde Solanum Pomiferum 
genaamt te werden. Zoo is ook de meeninge van Lobel 
niet vreemd, meenende dat dit gewas zy bet Glaucium 
Diofcoridis, lib. 3. cap. 84. be/chreeven , immers de: 
zelve krachten, om den zap van Glaucium de verbitte 
oogen, en de Roozen, te verkoelen, werden fcbier van 
woord tot woord verbaalt by Eufebius Nierenberg. loc. 
cit. van zyn Weft-Indifcbe Tomatl , zoo by °t maar niet 
ergens uitgefcbreeven beeft , want by er dingen byvoegt, 
die de Inwoonders van Weft-Indien kwalyk konnen beb- 
ben, of moeften ze van de Spanjaarden krygen. 
Al is bet een ftinkend gewas, men beboeft echter daar 
voor in de koft niet befchroomt te zyn, want de vruch: 
ten al lange in Italien bebben beginnen gegeeten te were 
den, zoo wel in Ooft, als Weft-Indien, doch meeft om 
een verzwakte mage by beete tyden te verflerken, en den 
appetyt te verwekken. Zelfs de jonge bladeren werden 
van de Amboineezen raauw gegeeten, met Boca[Jun, en 
Viffchen. De-bladeren tot een pap gewreeven, en op bet 
aangezicht gefineert , verkoelen’t zelve , als bet verbitis, 
of door de Zea: of door eenige brand. Nog al dingen, 
ie aanwyzen, dat bet met der ouden Glaucium overeen 
komt. Daarenboven is niet onwaarfchynlyk , dat dit 
kruid by de Grieken zynen naam bekomen beeft van den 
blaauw groene coleur der bladeren. 
