IX Boek. LI Hooft/. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
PRIMUM. 
Olus vagum. | Sajor Cancong. 
Lus vagum hic nobis in India Spinachiam repre- 
fentat, cum qua forma, & ufu maxime conve- 
nit, ac proinde Spinachia Indica vocatur; lon- 
giffimis autem juxta terram prorepit flagellis, quo- 
rum multa uno ex ortu progerminant, ample fefe ex- 
tendentia inftar Batatta, funtque rotunda, glabra, 
intus cava, in fuperiore parte fufca, ac tenera trans- 
fecta, ferofum , ac parum vifcofum exhibent fuccum. 
Folia ejus acuta, & angufta funt, illis Spinachiz 
fimillima , inferius nempe auriculata inftar illorum 
Acetofz , aliquando fubrotunda , fed plerumque an- 
gulofa, fex, ac feptem pollices longa, fesqui , vel 
binos lata, longis infidentia petiolis, folitaria hic & 
illic ex flagellis provenientia, intenfe glauca, glabra, 
fed non fplendentia , faporis fatui, & aquofi. - 
Flos raro progerminat, ac fere nunquam nifi inlo- 
cis ficcis, ac Soli bene expofitis , Aprili, Majo, & 
fubfequentibus pluviofis menfibus, fi Sol fepius fplen- 
deat. Hic autem eft campaniformis, uti in Batattis, 
fed minor, & pallidior, per quinque radios diftinctus. 
Ipfius ore potiffimum albicant , fed tubus interne ex 
purpureo rubet. In ejus centro quinque alba, & fa- 
rinacea locantur ftamina, que fextum ambiunt, 
quod longius elt. Flos hic tenerrimus eft, ac ple- 
rumque femi claufus , vel parum apertus. matutinis 
temporibus. Fructus nunquam, vel raro profert, li- 
cet in ficcis crefcat locis, ubi non vexatur, vel ejus 
folia decerpuntur. 
Loca amat declivia, humida, &argillofa, fed que 
Soli rite funt expofita, ac pre omnibus ripas amat a- 
quarum, vel paludum , uhi folum cft ceenofüm, ac 
flagellis fuis ad aliquam diftantiam fupra aquam fefe 
extendit. Per hee quoque in hortis plancatur , A pro- 
pagatur in declivibus locis, ubi aqua pluvialis ftagnat, 
fed quum terra prius fuit fofla, & elaborata, tum ejus 
farmenta ibi conmittuntur uti Batattz , ubi intra bre- 
ve temporis fpatium quam maxime fefe extendit, & 
amplum obcupat locum, in uno autem loco multo 
majora, & pinguiora profert folia altero, ita ut in- 
ter fefe non conveniant, nec flores ejus permittuntur 
excrefcere, vel palosadícendere, quo enim altius ad- 
fcendit , eo graciliora profert folia. Radices ejus 
funt copiofe, tenues, & longe, & ubique fibrillas 
emittum ad foliorum genicula, que terram tangunt. 
Nomen. Latine Olus vagum.  Malaice Sajor Can- 
cong , vel Cangong, & folummodo Gangoe, quod de- 
notat inquietum effe, & manus conmovere, vel Can- 
cang, h. e. pedes extendere, quum .hzc planta ma- 
gno, & luxuriofo inpetu longa undique emittit flagel- 
la. Maccaffarice Tanidri. Apud Amboinenfes nul. 
lum peculiare obtinuit nomen. Quidam, uti dictum 
fuit, hanc vocant Spinachiam Indicam ad cujus tamen 
enus neutiquam pertinet, fed potius ad Convolvu- 
os minores. : E 
Locus. Quondam in Amboina exotica fuit planta, 
& ex Occidentalibus Indie partibus introducta , luxu- 
riofe admodum crefcit. Jave, & Maccaflare ple- 
rumque fponte in paludofis Oryze campis Sawa di- 
tis, ubi terra etiam humida eft, quum Oryza jam 
fuerit demeffa. Ipfius folia duplo majora funt, quam 
in Amboinenfi, multoque molliora, & dulciora, in- 
feriusque magis auriculata, haud male Bipennem re- 
ferentia, unde & milites noftri in Amboinenfium bel- 
lis ridiculofo nomine Sayor Hellebaart vocarunt. In 
Amboina nullibi fponte crefcit, fed ubique plantata, 
ac fatis vulgaris eft, quum per flagella tam facile pro- 
pagetur. p Sr 
Ufus. Folia cum teneris cauliculis, ac fuperioribus 
flagellis quotidiano in ufu funt ad olus, quod fere fa- 
orem habet Spina¢hie. Incole more fuo cum Ca- fi 
appi lympha coquunt, fed delicatius eft, fi fine Ca- 
Due bat Gene? $ fi modo pauxillum Bocaffan, 
& Bolatsjang addatur, qui cibus eft, ex minimis, fe- 
mi putridis, contritis, & falitis fquillis preparatus. 
‘ Tom. V. Alio- 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
419 
EMO OU ST AE 
Het zwervende Moes. 
OF vagum verbeeld ons de Spinagie bier in Indien, 
waar mede zy in gedaante , en gebruik meeft over- 
een komt, en daarom ook ON Indijcbe Spinagie 
genaamt werd; Het kruipt met zeer lange ranken op de 
aarde, waar van’er veele uit eene oorfpronk voortkomen, 
zich verfpreidende gelyk Batattas, rond, glad, binnen 
bol , aan de bovenfte zyde bruinachtig, en de jong fle door- 
&e/neden gegen een weyachtige , en wat kleeverigen zap uit. 
De bladeren zyn fpits, en fmal, de Spinagie bladeren 
zeer gelyk, te weten achter met twee ooren, gelyk die 
van Zuuring , zomtyds rondacbtig , doch gemeenelyk boe- 
kig , zes , en zeven duimen lank , anderbalf , of twee 
breed, op lange ftelen, enkel bier en daar aan de ranken 
Jtaande, boog Zee-groen, glad, doch zonder glans , van 
Jinaak laf , en waterachtig. 
De bloeme komt zelden voort, ende fcbier nooit dan aan 
drooge plaatzen , en die wel ter Zonne ftaan, in April, 
May, en de volgende regen-maanden , als ’er veele Zon- 
ne onderloopt. Dezelve is klokkeformig , gelyk aan de 
Batattas, doch kleinder , en bleeker , met vyf ftralen af- 
gedeelt. De randen zyn meeft wit, maar den bals van 
binnen purper-rood. n de midden flaan vyf witte, en 
meelacbtige draden, en omgeven den zesde, die langer is. 
De bloeme is zeer teer , meeft balf geflooten, of een wei- 
nig geopend in de morgen[londen. Vruchten brengt bet 
nooit, of zelden woort, al ftaat bet op drooge plaatzen, 
en daar bet ongemoeid blyft, en niet geplukt werd. 
Het wil ftaan in laage, en kleyacbtige plaatzen, doch 
die wel ter Zonne flaan, en groeit"paarn aan de kanten 
van flranden, wateren, of poelen, daar bet Jlykig , of 
moera[fig is, met zyne ranken een fluk weegs op "t wa- 
ter been lopende, Men plant bet met de ranken ook in de 
tuinen op laage plaatzen , daar bet regenwater wat flaan 
Hat, doch te vooren omgegraven , en bearbeid , met in- 
geleide ranken, gelyk de Batattas, daar bet zich in kor- 
ten tyd uitbreid, en een groote plaats beflaat , ook op de 
eene plaats veel grooter , en vettere bladeren gewint, 
dan op de andere , zoo dat ze malkanderen niet gelyken, en 
men laat bet niet gaarn veel bloemen dragen, of de pags 
gers oplopen, want boe boger bet klimt, hoe magerder 
bladeren bet gewint. De wortels zyn veel, dun, en 
lung, en wortelt overal in by de knien der bladeren, 
daar bet de aarde raakt. 
Naam. In ’t Latyn Olus vagum. In ’t Maleyts 
Sayor Cancong, of Cangong , en flegts Gangoe, 't 
welk is onruftig , en woelende met de banden te zyn, of 
van Cancang, dat is de beenen uit/preidende, om dat 
dit gewas met een weeldrige drift, en lange ranken zich 
rondom uitbreidt. Op MaccafJaars Tanidri. By de Am- 
boineezen beeft bet geen byzonderen naam. Zommige, 
als gezegt, noemen ’t Oott-Indifche Spinagie , onder 
wiens geflachten bet nogtans geenzins beboort , maar veel 
meer onder de kleine Winden. 
Plaats. Het is eertyds in Amboina vreemd geweeft , 
en uit de Wefterlyke delen ingevoerd. Het wajt in- 
zonderbeid weelderig op Fava, en Maccaffar meeft van 
zelfs, in de moerafige Ryftvelden Sawa genaamt, daar 
het land nog vogtig is, als men den Ryft afge/needen 
beeft. Deszelfs bladeren zyn tweemaal grooter dan aan 
"t Amboinfche, veel malzer, en zoeter, achter met uit- 
flekender boeken , niet kwalyk een Hellebaart verbeelden- 
de, waarom bet onze Soldaten in de Amboin/che Oorlo- 
gen met een fnaakze naam Sayor Hellebaart genoemt 
bebben. In Amboina windt men 't nieuwers van zelfs 
waffen , maar overal geplant, en nu redelyk gemeen, 
om dat bet met de ranken zoo licht voortgeteeld werd. 
Gebruik. De bladeren met de jonge flelen, en voorfte 
ranken zynin dagelyks gebruik tot moeskruid, en fmaakt 
chier als de Spinagie. De Inlander kooktze na zyn ma- 
nier met Calappus-melk , maar zy werden fmakelyker , als 
men ze zonder Calappus melk kookt , als men maar een 
weinig Boca[Jan , en Bolatsjang daar by doet , een koftje 
wan zeer kleine , balfrotte , fyngewreeve , en gezoute gar- 
naaltjes gemaakt. 
Ggg 2 Anders 
