IX Boek. LM Haat? 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
SECUNDUM. 
Flos Cardinalis. Bonga Taly. 
Anc plantam in quibusdam Europe hortis vidi, 
que ibi vocabatur Flos Cardinalis, & uti dice- 
batur , deducta erat ex India Occidentali, quan- 
tamque recordor, penitus convenit cum flore Indie 
Orientalis, quem nunc defcribam. 
Planta eft tenera, & flagellofa, ac foliofa, tamque 
copiofam profert frondem, ut vix ejus caules digno- 
fci poflint, qui inferius vix minimi digiti craffitiem 
habent, & qui fefe mox dividunt in multa longa fla- 
gella, ex rotundo ftriata , culmum circiter crafla , 
herbacea, fed lenta, & obfcure fufca. 
Adeo debilis, & tenera eít, ut ne ad pedis qui- 
dem altitudinem fefe erigere poflit, fed per terram 
prorepit, & fupra afferculos, vel ubique fefe circum- 
volvit proximis, herbis, & palis, quos modo adtin- 
gere poteft, licet nullas gerat claviculas, denfumque 
format fruticem, ita ut e longinquo viridem referat 
congeriem, omnia fronde fua obtegentem , ut per 
eam profpicere non poffimus. 
Folia longiufculis , teretibus , & ftriatis infident 
cauliculis , qu folitarii, fed alternati ex farmentis 
excrefcunt, funtque pinnz flaccide, ab utraque par- 
te anguftiffimis, & teneris gaudentes foliolis, uti in 
Millefolio, fed hz pinnz breviores funt, ac foliola 
triplo majora , funtque fimplices, & angufta laciniz, 
paulo latiores illis Feniculi, plerumque fibi obpofite, 
& extenfe , cum inpari extremo, ac binz inferio- 
res pinnz in binas tresve minores diftinéte funt, ad 
tactum molles, flaccide , & intenfe virentes. 
Ex foliorum, feu potius pinnarum alis hic & illic 
alii excrefcunt cauliculi, incifa fuftinentes foliola, qui 
in nova excrefcunt farmenta, ex hifce quoque flos fo- 
litarius excrefcit, peculiari infidens pedunculo, qui 
primo eft capitulum oblongo acuminatum , ex viridi, 
& fufco colore diftinétum, fed plerumque fufcum , 
hoc fefe aperiens florem exhibet longo tubo inftru- 
€um, Jafmini formam referens, hujus vero tubus 
craffior eft, fed flos minor, ex quinque craffiusculis 
conftans petalis, feu potius ex uno petalo in quinque 
angulos diftinéto, inftar ftella , ac quodvis petalum 
peculiariter ftriatum eft quibusdam lineolis. 
' Floris tubus rofeum habet colorem, flos ipfe inten- 
fe rubrum, feu fanguineum, cum purpureo mixtum 
gerit colorem , qui color jure carmofinus vocatur, 
atque preterea eleganter fplendet inftar holoferici. 
n tubi cavitate quinque locantur ftaminula, albas 
farinaceas gerentia antheras, que farina in petala des 
cidens hzc tingit albis punctulis, feu ftellulis. ` Nul- 
lum fpirat flos odorem, licet elegantem prebeat ad- 
fpectum, ac ficcatus inter chartas rubrum fervat co- 
lorem. Matutino tempore , cum Sole fefe aperit, 
ac fic manet extenfus usque brevi poft meridiem, 
quum mox fefe claudit, ac fic fefe mundo per di- 
midium tantum obfert diem , quotidie vero copiofi, 
ac novi iterum fefe exhibent, atque claufa longaque 
acuminata capitula rofacea prope apicem parum ftria- 
ta funt, perfecte inftar floris Jafmini nondum aperti. 
, Flores infequuntur fru&us , qui fere fimilia funt 
capitula inftar illorum nempe. Lini, pericarpio infi- 
dentes, externe glabri, equales , ac fuperius acumi- 
nati, primo flavefcentes, dein fumei coloris, vel ni- 
gricantes. -Sub tenui, & paleacea lamella quinque lo- 
cantur oblonga femina, ficca, dura, & nigra, fapo- 
ris acris, formam prebentia ftercoris murium. Cap- 
fula feminalis matura facile dehifcit, ac decidua fe- 
Mina quam maxime hanc propagant , & multiplicant 
plantam, preterquam quod flagella per terram pro- 
repentia ad genicula fibrillas emittant, unde nove 
formantur plante, quz intra breve temporis fpatium 
magnum obcupant locum, ac fic fefe multiplicant, 
ut quedam evellende fint. Ex abruptis caulibus fe- 
rofum exftillat lac, ingrati; & naufeofi odoris, &fa- 
poris, quod ex flagellis etiam profluit, fed rarius, 
unde & hzc planta non ruditer tractanda eft. 
Ipfius 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
42i 
LIL HOOFDSTUK. 
De Cardinaals - Bloem. 
D: gewas beb ik in zommige boven van Europa gë- 
zien , aldaar genaamt Flos Cardinalis > aange- 
bragt , zoo men zeide, uit Weft-Indien , mynes 
ontboudens , ten eenemaal overeen komende met deze Ooft- 
Indifche bloeme , die ik nu befcbryven zal. 
et is een teere, doch rankryke, en wel gebladerde 
plante, zoo digt van loof , dat men kwalyk de Delen be- 
kennen kan, dewelke beneden fcbaars zoo dik zyn, als 
een pink , maar zich ftraks verdeelen in veele lange ran- 
ken, uit den ronden geftreept, omtrent een balm dik, 
kruidachtig, doch taai, en donker-bruin. 
Het is zoo zwak, dat bet niet een voet boog op zich 
zelven beftaan kan, maar kruipt vlak op de aarde, en o- 
ver de paggers , of flingert zig overal om de naafte ruig- 
te, en flokken, die bet maar bereiken kan, boewel bet 
ganfch geen clauwieren beeft, makende een digten ftruik; 
daar bet van verre een groenen klomp gelykt , alles met 
zyn loof bedekkende , dat men niets daar onder zien kan. 
De bladeren flaan op lankachtige, dunne, en geftreep- 
te fielen, enkeld, doch verwiffelt tegens malkanderen aan 
de ranken, zynde flappe wieken, ter weerzyde met zeer 
Jmalle, en teere blaadjes bezet, gelyk die van bet Mille- 
folium, doch deze wieken zyn korter, maar de blaadjes 
zelfs driemaal grooter, en zyn enkele /malle fnibbelen, 
wat breeder dan Fenkel-bladeren , meeft tegens malkan- 
der, en regt uitgebreid ftaande, met een alleen voor uit, 
en de twee achterfte riemkens zjn in twee , of drie mindere 
JSnibbelen verdeelt ,zagt in’t aantaften „flap , en boog-groen. 
Uit den fchoot der bladeren komen bier en daar andere 
fleeltjes voort, met baar gefneede blaadjes , die tot nieuwe 
ranken worden, uit dezelffte komt ook de bloeme enkeld op 
een byzondere fleel, zynde eerft een lankwerpige fpitze 
knop, uit den groenen , en bruinen gemengt, doch meeft 
bruin, deze zich openende vertoont een langbalzige bloe- 
me, van gedaante als een Fasmyne, zynde den bals dik- 
ker, maar de bloeme kleender , van vyf dikachtige blaad- 
jes gemaakt , of uit een blad in vyf boeken verdeelt, als 
een fterretje, doch ieder blad ziet men in’t byzonder ge- 
ftraalt met eenige linien. 
De bals van de bloeme is Roze-rood, de bloeme zelfs 
boog bloed-rood , met wat purper gemengt, welke coleur 
men recht Carmozyn noemt, met een beldere glans, daar 
by als fulp. 
In de bolle pyp fiaan vyf draadjes, met witte meel- 
achtige noppen, welk meel op de bladeren vallende, de- 
zelve vertoont , als of zy met witte flerretjes GC act 
waren. Zyis van gan/ch geen reuk, hoewel fchoon in 
> aanzien”, em gedroogd tu[Jcben papier , beboud baar 
rooden coleur. ^s Morgens vroeg gaat zy met de Zonne 
open, en blyft zoo wyd geopend ftaan, tot effen na de 
middag , wanneer ze baar "irat: Jluit , en zich alzoo de 
weereld niet meer dan een balven dag vertoont , doch da- 
gelyks ziet men ze overvloedig , en aan den flokke , blyven- 
de de ongeopende lange fpitze, en Roozeverwige knop- 
pen, by de fpitze wat See , regt als de ongeopende 
gasmynen. | : 
Hier op volgen de vruchten, "t welk zjn fcbier dierge- 
lyke knoppen, of als lankwerpige vlasdodden, op een 
kelkje flaande, van buiten even, glad, met een /pitze 
boven op, eerft bleek-geeh, daar na rookverwig , of 
zwartachtig. Onder bet dunne, en kafacbtige velleken 
leggen vyf lankwerpige zaden , droog , bard, zwart, 
wat fcherp van finaak, in gedaante als muizen drek. 
Het zaadbuisken ryp zynde, berft ligt open, en bet uit- 
evalle zaad vermenigvuldigt de plante zeer , behalve dat 
de ranken op de aarde kruipende by de knien worteltjes 
Jebieten , en van daar een nieuwe plante formeeren , waar 
door bet in korte tyd een groote plaats beflaat , en zig zoo 
vermenigvuldigt, dat men genootzaakt is een partye uit 
te trekken. Uit de afgebrooke fielen druipt een weyach- 
tige melk , van een euvele, en walgelyke reuk y en fmaok, 
die ook uit de ranken komt, doch fpaarzamer , waar door 
bet komt , dat deze plante niet bard wil gebandeld zyn. 
Ggg 3 ee 
