422 
Ipfius enim foliola facile abrumpuntur, ac lac nau- 
feofum manibus diu adharet. Radix vulgaris eft, ac 
vilis, alba, & longa. Solum amat argillofum, ate- 
na, & lapillis mixtum, uci plani plerumque funt agri, 
ubi fupra humile gramen fete ample extendit, copio- 
fos proferens erectosque flofculos. - 
Hujus & alba, fed raro obcurrit fpecies; forma, & 
modo crefcendi priori fimilis, foliorum vero color 
pallide viret, & flofculi albiffimi. 
Nomen. Latine Flos Cardinalis, forte, vel ab inten- 
To Carmofino floris colore, vel aflore, qui Cardinalis 
pileolum quafi refert, quum hi patres galeati rubrum 
1(tum coloremin veftibus adeo amant, credi quoque po- 
teft a Cardinali quodam in Italiam fuiffe introductum. 
Inveni quoque denominatum Fa/minum Americanum , 
cujus formam flos haud male refert, uti & foliorum 
fitus in pinnis, licet formá ab illis Jafmini maxime 
differant. Nomen Americanum dicitur effe Quamo- 
clit. Portugallice Fula Trappedera, h. e. faltatorius 
flos, quum in fepes profiliat extra limites. Malaice 
Bonga Tali, i. e. flos funicularis ob longa ejus far- 
menta. Aliis Tonka Langit, quum erectis fuis flofcu- 
lis coelum videtur quafi fuffulcire. Jave Bou Batati, 
& Birara. Bande Bonga Jawa. Amboinenfes hanc 
vocant plantam Bonga Hollanda , quum ante Hollando- 
SC , feu Belgarum adventum in Amboina ignota 
E et. 
Locus. Preterquam quod in India Occidentali obs 
Currat, in India Orientali quoque fatis nota eft, præ- 
fertim Jave, & Baleye, unde a natione noftra vide- 
tur in Amboinam efle delata, licet hic jam adeo vul. 
garis fic, ut indigena videatur effe planta, albamque 
ejus fpeciem inveni in filvain Hitoés ora, ubinunquam 
horti fuere exftruéti. Amboinenfes faltem dicunt 
ante Belgarum adventum in Amboina fuiffe ignotam, 
uti Guajave filve ante Portugallorum tempora, ac 
nulla natio hanc fibi cupit vindicare gloriam, que 
hanc inutilem plantam in Amboinam deduxit, 
Ufus. Hujus plante nullus innotuit ufus, nifi quod 
aptiffima fit ad artificiofum in hortis opus topiarium 
formandum. Sponte enim omnes adícendit, & ob- 
tegit adpofitos palos, & afferculos, ita ut rotundi 
globi, ac hominum forme, ut & animalium ex ea 
fingi poffint, quz tam denfe hac foliatura funt tete, 
ut contentum lignum dignofci nequeat, ac licet vetu- 
fti pereant ftipites, juniores copiofe fatis regerminant, 
qui iftis machinis inponi denuo poffunt, continuo flo- 
re$ producentes copiofiffimos, femper, uti dictum 
fuit, erectos. Profpeétus elegantior eft, fi ambe 
fpecies, alba nempe, & rubra fimul plantentur, que 
caules fibi invicem mifcentes unam reprefentant plan- 
tam, que rubros fimul, & albos profert flores. 
Baleyenfes, & Javani foliis utuntur in ufum Medi- 
cum, quz in pultem conterunt, quam calidis inpo- 
nunt tumoribus, aliisque corporis partibus inflamma- 
tis, non curantes odorem iftum naufeofüm. Eadem 
quoque Natio hzc audet folia aliis admifcere oleri- 
bus, dicentes oleri gratum conciliare aciditatem , fe- 
uentes caprorum modum, qui hzc depafcunt folia, 
pfis enim generalis eft regula, que hircis conve- 
niunt, & fapiunt, homini quoque profunt. 
OBSERVA DIO. 
A plurimis Au&oribus hec planta ad Convolvulum fuit rela- 
ta Tournef. vero ipfi Americanum Quamoclit inpofuit nomen, 
eftque Convolvulus exoticus, annuus, foliis Myriophylli, 
feu millefolii aquatici, flore fanguineo Plukn. Almag. pag. 
117. & Convolvulus pennatus, exoticus Morif. Hifl. tom.2. 
P. 18. fe@. 1. Tab. 4. Fig. 7. & Ipomeea foliis linearibus 
pinnatis , floribus folitariis H. Clif. p. 66. ubi vide reliqua. 
CAPUT 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber IX. cap. Lit, 
Want de blaadjes breken licht af, ende walgelyke melk 
blyft als dan aan de banden kleeven. De wortel 15 gemeen 
en flegt, wit en lank. Het bemint cen kleiachtige grond, 
daar zand, en fteentjes onder loopen, gelyk meejt de vlake 
ke velden zyn, daar bet op "t laage gras wyd uitgebreid 
legd, en vol bioempjes , die regt overeind flaan. 
Men windt ook, doch zelden, een witte zoorte bier van 
aan gedaante, en wasdom bet voorige gelyk, doch de co. 
a der bladeren is licbt groen , en de beoempjes zyn fpier- 
Naam. In ’t Latyn Flos Cardinalis, dat is Cardi. 
naals-bloeme , miffchien , of van de booge Carmozyne 
coleur , of van de bloemen , die eenigains een Cardinals. 
boed willen vertoonen, of anders, om dat die gemyterde 
Vaders bet roode in haar dragt zoo zeer beminnen, an- 
ders kan men ook gelooven, dat bet door zekere Cardinaal 
in Italie tot kenni(fe zy gebracht. Ik wind bet ook bes 
naamt Jafminum Americanum, waar na de bloeme niet 
kwalyk gelykt , als mede de difpofitie der bladeren aan 
derzelver wieken, boewel xy in gedaante zeker zeer veel 
van de Fafinynen verfcbillen. Den Americaanzen naam 
werd gezegt te zyn Quamoclit , iz "t Portugees Fula 
Trappedera, dat is een fpringers-bloeme , om dat zy op 
de paggers /pringt buiten baar limiten. In’t Maleyts 
Bonga Tali, dat is een zeelige bloeme , wegens baar lan. 
ge fielen. By anderen Tonka Langit, om dat zy met 
haar altyd overeind ftaande bloeme jcbynd den Hemel te 
willen fiutten. Op Fava zelfs Bou -Batati, en Birara 
genaamt. In Banda Bonga Jawa. De Amboineezen 
noemenze Bonga Hollanda, om dat zy voor der Hollan- 
ders aankomfte in Amboina onbekend was. 
Plaats. Bebalven Wefl-Indien is zy genoeg in Ooft- 
Indien bekend, inzonderbeid op Fava, en Baley , van 
waar zy /chynt door onze Natie in Amboina gebracht te 
zyn, boewel zy daar nu zoo gemeen is, dat ze een In- 
landfche plante fcbynt, en de witte zoorte beb ik in’t 
wilde bofch op de Hitoeëfe kuft gewonden , daar nooit tuis 
nen geweeft waren. Immers de Amboineezen zeggen, 
dat ze voor der Hollanders aankom/t in Amboina onbe- 
kend zy geweeft , gelyk de Guajavos - bofJcben voor der 
Portugeezen tyden, en nogtans wil geen van die Natie 
baar die eere aanmatigen, van deze ondeugende plante 
in Amboina gebracht te bebben. 
Gebruik. Wan dit gewas is geen gebruik bekend, als 
dat bet zeer bequaam is om konftig vlecht-werk , engroen 
beeld-werk in de tuinen daar van temaken. Want bet be- 
klimt, en bekleed van zelfs alle bygezette flokken, en lat- 
ten, dat men daar van ronde bollen , en poftuure van men- 
[chen, en gedierte kan krygen, die zoo digt bewaffen zyn 
met dit dicht, en fyn loof, dat men bet ingefloote raam- 
werk, van bouten, en latten niet bekennen kan, en al 
gaan de oude flokken uit, zoo-komen "er genoeg jongen op, 
die men al weder op °t oude geftel leiden kan, zyndege- 
durig vol bloempjes, die, als gezegt , altyd overeind 
Doan, Het aanzien werd noch fraayer , als men de twee 
zoorten, witte, en roode by malkander plant , die dan ba- 
re fielen door malkanderen verwerren, dat bet fchynt een 
ftok te zyn, die te gelyk roode, en witte bloemen draagt. 
De Baleyers, en Javanen gebruiken de bladeren ook 
tot eenige Medicyn , «vryvende dezelve tot een pap , fmee- 
ren die op beete gezwellen, en eenige andere partyen des 
lichaams, die verbit zyn , baar aan den walgelyken reuk niet 
floorende. Gelyk dezelve Natien ook derven beftaan de 
bladeren dezes kruids onder andere Sayor, of Moeskruid 
te mengen , zeggende , dat ze bet moes een aangenaame rin- 
zigbeid geeven , en fleunende op bet voorgaan der Bokken, 
dewelke deze bladeren afwyden. Want zy bouden bet 
voor een gemeene regel, al wat den Bok wel bekomt, mag 
den menjch ook nuttigen, 
AANMERKING. 
- Van de meefte Schryvers is deze plant totde Convolvulus, 
of Winde gebragt, doch Tournefort. heeft haar den Ameri- 
caanfchen naam van Quamoclit gegeeven, en is de vreemde 
jaarlykze Convolvulus, met de bladeren van het Myriophyl- 
lum, ofte het water duizent blad , met een bloed-roode bloem 
van Plukn. Almag. p. 117. en de gevleugelde vreemde Con- 
volvulus van Morif. bifl. tom. 2. p. 18. fed. 1. Tab. 4. Fig. 7- 
en Ipomcea met linieachtige gevleugeldebladeren, en enke e 
bloemen, van de H. Cliff. p. 66. alwaar het overige ziet. 
LIII. 
