IX Boek. LIII Hooftft. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
TERTIUM. 
Seruneum aquatile. Sajor Songa. 
Ajor Songa longiflima emittit flagella, nullibi fe- 
fe circumvolventia nec adherentia, nullasque e- 
tiam profert claviculas, fed longe prorepit pro- 
ximis incumbens herbis inftar Jafinini, atque ubi fla- 
gellorum nodi terram tangunt, fibrillas emittunt, ita 
ut magnum obcupet hzc planta locum, licet ejus 
caules fint vagi, ut & folia. 
Prope radicem caules digitum circiter craffi funt, 
duri , & rotundi, ac fufci, intermixto flavefcente 
colore, ad nodos vero femper fufciores , qui inftar 
gemmarum protuberant. Reliqua flagella quadrago- 
na funt, ac praterea quatuor fulcis notata, viridia, 
firma, in amplos diftin&a articulos, cuivis geniculo 
bina infident folia fibi obpofita, longiufculis inpofi- 
ta petiolis, Meliffz folia referentia, fed multo ma. 
jora, & ab utraque parte acuminata, binas transver- 
fales palmas longa, fesqui lata, fuperiora autem mi- 
nora funt, & anguftiora, ab illis Sambuci tamen di- 
verfa, cum quibus fcriptores quidam hec comparant 
folia, ad oras vero profunde dentata funt, & inz- 
qualiter, quidam enim dentes majores funt , alii mi- 
nores, ad tactum porro rugofa, ita ut veftibus fere 
adhereant. Vetufta folia intenfe viridia funt , tene- 
ra flavefcentia, quoque magis Soli exponantur , eo 
magis flavefcunt, funtque tribus craffis nervis longi- 
tudinalibus pertexta, inferius protuberantibus, & in 
minores fefe diftinguentibus. 
Flagella hzc exterius obdu&ta funt herbaceo, fed 
fibrofo cortice, fub quo alba, ac lignofa locatur fub- 
ftantia, intus repleta alba ficcáque medulla, fere uti 
in Sambuco, inferiora vero hac minus repleta funt. 
Articuli nunc palmam, nunc pedem diftant , atque 
bina proxima paria crucem fere formant, ex quorum 
alis alia iterum longaque excrefcunt flagella, eodem 
diftinta modo. In flagellorum fummo alia minora 
excrefcunt foliola a prioribus multum diverfa, illis 
Menthe anguftifolie fimilia, illorumque extremum 
viciffim fefe dividit in tenues caules. 
Hi viridia fuftinent fquamofaque capitula, fefe in 
luteos aperientia flofculos , illis Chamemeli campeftris 
fimiles, feu paulo majores, ac laxiora gerentes pe- 
tala, ipforum enim circulus nunquam completus eft, 
petalaque , feu radios gerunt novem, decem , vel 
duodecim, in centro ipforum majus, & fquamofum 
erigitur capitulum, quod primum flavis ftaminibus, 
feu petalis bifidis teftum eft. Quum vero hzc deci- 
dunt, capitulum iftud viride eff, ac rotundum, fe- 
re inftar Fragi dimidii, quod componitur ex multis 
femi rotundis fiftulis, que arcte fibi adcumbunt in- 
ftar favi apium. He tandem nigricant, ac ficce 
decidunt inftar feminis paleacei. - 
Radix ejus longiffima eft, externe flavefcens, hic 
& ilic multos emittens fibrillarum fafciculos, quz 
tamen non profunde terram penetrant , fed transver- 
faliter magis prorepunt, unde & facillime evelli po- 
teft. Totius hujus plante odor gravis eft, ach Ani- 
fum, Oleum, & Pix fibi mixta effent, praefertim 
meridiano tempore, quum Sol radiis fuis hanc cale- 
facit plantam , vel fi hujus pom folia conterantur. 
Hujus fapor quoque acris eft, fere uti in Mentha Sa- 
racenica, cum qua maxime convenit hzc planta. 
Binas bujus componunt fpecies, primo vulgaris al- 
ba mox defcripta, altera rubra eft, forma a priore 
non diverfa, excepto quod cunéti caules, & foliorum 
vene fint magis fufcx. Foliaque ipfa anguftiora quo- 
Ce funt, & rugofiora, ad illa Sambuci KA adce- 
entia, ac flagella Jongiora, & laxiora, foliaque & 
fru&us minores font, ceterum ejusdem odoris, & 
faporis, fed amarior, & aufterior. ; 
Nomen. Latine Seruneum äquatile. Malaice Sajor 
Songa, i. e. Olus Muricum, & Seroene Ayer , ob flo- 
rem enim, ac foliorum odorem refertur ad Serune 
Tebina, h. e. Sinenfem Matricariam , feu Cbamamelum 
majus precedenti libro defcriptum. 
Java- 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
423 
La O-OTDS TER 
Het ater Serunee. 
Ajor Son a beeft zeer lange ranken, die zig nieu- 
wers omflingeren , nog aanbegten , want bet ook gee- 
ne clauwieren beeft , maar die verre kruipen, en op 
de naafte ruigten ruften , gelyk den Fafınynen flok, maar 
daar ze met bare knien de aarden raken, wortelenze we- 
derom vaft in, zoo dat zy een groote plaats beflaan , boe- 
wel ydel van fielen, en van bladeren. 
By de wortel zyn ze omtrent een vinger dik, bard, en 
rond, bruinachtig y met bleek-groen gemengt, by de knien 
altyd bruinder , dewelke uitpuilen Ae knoeften. Dever- 
dere ranken zyn vierkant, en daarenboven met vier voo. 
rengeftreept , groen, ftyf, in wyde leden verdeelt, aan 
ieder knie ftaan twee bladeren tegens malkander , op lang- 
achtige flelen, van fatzoen als Meliffe-bladeren , doch 
veel grooter, te weten achter , en vooren toegefpitft, 
twee dwers banden lang , anderbalve breed , doch de 
voor te zyn kleinder , en finalder , echter nog al verfcbil- 
lende van Vlier-bladeren , waar mede zommige Schryvers 
deze vergelyken. Aan de kanten zyn ze grof gezaagt , 
en ongelyk van tanden, want zommige zyn groot , zom- 
mige klein, voorts ruig in "t dn dy datze fcbier aan 
de klederen kleeven. De oudfte boog-groen, de jonge 
geel groen, en boe meer zy ter Zonne ftaan, boe geelder, 
met drie grover zenuwen in de lengte geftreept , die van 
onderen zeer uitbuilen, en zig in mindere verdeelen. 
De ranken zyn van buiten bekleed met een kruidacbti- 
ge, doch veezelige [cbor[Je, en daar onder een witte 
houtachtige fubflantie, binnen met een wit droog merg, 
Jcbier gelyk als Vlier , doch de onder[le bebben 't hl $ 
bier van. De leden flaan zomtyds een band , zomtyds 
een voet van malkanderen, en de twee naafte paren bla- 
deren maken fchier een kruis, uit bare fcboten weer an- 
dere lange ranken voortzendende , op dezelve manier ver- 
deelt. Aan bet opperfte der ranken Doan kleine fmalle 
blaadjes , van de voorgaande vry wat verfchillende , die 
van fpitze Munt gelyk, en bet uiterfle der ranken verdeelt 
zig met beurten in verfcheide dunne flelen. 
Dezelve dragen groene fcbubacbtige knoppen, die zich 
openen in geele bloempjes , de veld Camille bloemen gelyk, 
of wat grooter , en ydel van blaadjes , want baren kring 
fchier nooit vol is, omtrent negen, tien, en twaalf io 
getal, in de midden is een groot fchubachtig beuveltje , 
"t welk eerjt met geele draadjes , of blaadjes (waar van 
ieder vooren in twee gekloven) bedekt is. Daar na, als 
dezelve afvallen, werd bet groen, en rond, als een bal- 
ve Aardbefie, gemaakt van veele balf ronde pypjes, als 
kleine Gudzen, of Byen-buisjes, digt op malkander ge- 
drongen. Deze werden ten laaften zwartachtig, droog, 
en vallen af van malkander , als kafachtig zaat. 
De wortel is zeer lang, en buiten geelachtig , bier en 
daar veel bosjes van witte vazelingen bebbende , niet diep 
in de aarde gaande, maar meeft dwers kruipende, en kan 
licht uitgetrokken werden. De reuk van deze gebeele plane 
te is zwaar, als of e Anys, Oly, met Pik gemengt 
qvas , inzonderheid ’s middags, als ‘er de Zonne beet op 
Jebynt, of als men de bladeren wryft. De fmaak isme- 
de fcberp , fcbier als in de Mentha Saracenica, waar me- 
de dit gewas groote overeenkomft beeft. 
Men maakt daar twee zoorten van, de eerfle de ge- 
meene witte , daar zoo even befchreeven, ende tweede de 
roode , in gedaante daar van niet veel verfchillende , be- 
balven dat alle ftelen, en aderen der bladeren bruinder 
zjn. De bladeren zelfs zyn ook fmalder , en ruiger, de 
Viier-bladeren nader komende, de ranken langer, en y- 
deler van bladeren, de vruchten kleender , anders van des 
zelve reuk, en fmaak, doch wat bitterder, en vreeder. 
Naam. In ’t Latyn Seruneum aquatile. Jn ’t Ma- 
leyts Sajor Songa, dat ís Olus Muricum, Voet-angels 
kruid, en Seroene Ayer, want wegens zyn bloem, en 
reuk der bladeren, werd bet onder de geflachten van Se- 
rune Tfchina, dat is Sineeze Mater, of groote Ca- 
mille, in °t voorgaande beek befcbreeven , gereckent. S 
n 
