IX Boek. LIV Hooff. 
Sub fragili putamine bini tresve locantur nuclei, 
Nucum avellanarum nucleos referentes, fed qui mi- 
nores funt, planiufculi, & fuprema parte fibi arcte 
adcumbentes, tenui, ac ruffa pellicula obducti, fub 
qua reconditur ficca, & alba medulla bifida, cruda- 
que faporem habet fabaceum , & tofta Corylo- 
rum faporem habet, fed viliorem, atque magis ad- 
cedit ad officula Socci arboris. ' 
Foliorum ore, omnesque cauliculidenfis, fed mol- 
libus obfiti funt pilis, qui plantam hanc grifeam con- 
ftituunt. Poft Solis occafum folia fefe claudunt fur- 
fum per totam noctem, folis ortu fefe iterum expli- 
cantia. 
Radix ejus recta eft, alba, folida, paucisque fibril- 
lis, fed verrucis obfita, nihilominus terre infixa, & 
firma adheret, fed precipue per venasiftas albas, que 
fructus proferunt, & fefe terre inplantant. 
Per officula plantatur, & propagatur in terra mol- 
li, & arenofa in amplo agro, in anguftis enim hor- 
torum areis contineri nequit. Prorepentia flagella, 
hic & illic terre infigenda funt, quo enim magis ter- 
ram tangunt, & penetrant, eo copiofiores proferunt 
fractus. Primojam menfe mature glandes effodi pos- 
funt, quod ex duritie, & obfcure cinereo colore dete- 
gi poteft, albe enim inmaturz funt, atque hz relin- 
quendz funt in fubfequentem meflim , que molli fem- 
per obtegende funt terra, tum per binos annos eo- 
dem in agro feges inftitui poteft. Pluviofis quoque 
menfibus, per iftos furculos propagari, & transplan- 
tari poteft hacc planta, quum cito fefe explicat, & 
propagat. 
Tandem, quum fructus pufilli incipiant effeac graci- - 
les, alter novus eligendus eft campus, qui crematio- 
ne, & cefione rite preparandus eft, & mollis fer- 
vandus, nec refert, an lapilli fint admixti, in duro 
autem folo nil profert nifi longa flagella. e 
Nomen. Latine Chamebalanus Faponica. Belgice 
Sappan[e Aardakers. Sinice Thou Thau, i. e. fabe 
terreftres, ac fic Malaice Katjang Tana, & Katjang 
Fappon. Amboinenfibus ignota eft, ac nullum obti- 
nuit nomen, 
Locus. Ex ejus nomine adparet, primum ex Japana 
fuiffe delatam hanc plantam in Indicas regiones, ac 
nunc fatis copiofe Batavie colitur; unde in Amboi- 
nam delata fuit, ubi a civibus, & Sinenfibus, non 
vero ab indigenis colitur. In Sina quoque crefcit, 
ac copiofe in Maccaffare regione. 
Ujus. He terre glandes maxime in ufu funt ad po. 
tum Thee, quz cum aliis conditis , & tragematibus 
ficcis obferuntur. Que quoque conducunt ad tepidum 
iftum potum, ut eo magis excitetur (itis, & ftimu- 
letur ventriculus. Mature he glandes olla inponun- 
tur arene mixte, quz fic fupra ignem torrentur le- 
niter conmovendo , facillime enim nuclei aduftum 
contrahunt faporem, que fic obferuntur, quum pu- 
tamen facillime confringi poteft, ficciffimum habent 
faporem , quem in initio noftra natio non magni fa» 
ciebat, vel curabat, fed fenfim per Sinenfes edocta 
hunc jam quafi adoptavit, Natura fua videntur con- 
vénire cum vulgaribus terre glandibus , que contti- 
pant nempe, & flatus excitant, unde etiam non ma- 
gna copia fimul edendz funt. ; 
Eadem hzc planta in India Occidentali quoque ob- 
currit, & a Pifone libr. 4. cap. 64. defcribitur fub Bra- 
filienfi nomine Mundubi. Portug. Amenduinas, h. e. 
Amygdale paroe. Lerio Manobi Peruvianis , & uti 
Nic. Monard. dicit Anchic. Hifpanis Ibimani, cujus 
defcriptio cum noftra maxime convenit, tribuitque 
ipfi quatuor foliola in quavis pinna fibi obpofita, o- 
viformia, fuperius latiffima, & fubrotunda , parum 
pilofa, quales & caules funt. Flori luteum adfcribit 
colorem ad oras parum rubro, Ex radicibus rugofe 
dependent capfule, fragiliffime contufione, in qui- 
bus tres locantur fabz magnitudine Piftachiarum, ex 
purpureo rubentibus pelliculis obduéte. Ibi quoque 
proponuntur cum tragematibus cotte, veltofte, ac 
flatulente ibi habentur, Venerem excitantes. Folia 
ejus inlinita ictus anguium emolliunt. Ex nucleis o- 
leum preparatur inftar Olei Amygdalarum. 
Tom. V. O B- 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
427 
Onder de brooze fcbaal le gen twee a drie beeften, als 
kernen van bafenoten , dog k einder , platagtig , en met de 
boofden tegens malkander &edrongen , met een dun ros 
buideken bekleet, en daar onder een droog wit pit, in 
tween deelbaar , raauw zynde van Jmaak boon - agtig , 
maar gebraden , of gerooft als Hafenoten , dog flegter, en 
de bierlandfe Soccun-korrels naderkomende. 
à De nou der bladeren , en alle fielen zyn met digte, 
og weeke hairtjens bekleed, die bet gewas grys van aan- 
zien maken ; na zonnen ondergang fluiten baar de blade- 
ren opwaarts t zamen, en blyven zoo den gebeelen nag» 
over, met zonnen opgang baar weder uitbreidende. 
De wortel is regt wit, vafl, en met weinige vafelin. 
gen dog vratten bezet, niet te min is zy aan de ‘aarde 
vaft , door de voornoemde witte fielen, die de vruchten 
voortbrengen , en in de aarde wortelen. 
Het wert geplant door de bonen:in een mul Javelagtig 
land op-een ruim veld, want bet laat zig op de fmalle 
bedden in de tuinen niet befluiten. De kruipende ran- 
ken moet men bier en daar in d'aarde drukken , want 
boe meer ze de zelve raaken , boe meer vruchten zy voort- 
brengen. In de zefte maant kan men rype Eikelen uit 
graven, die men aan baare bardigbeid, en donker-grau- 
‚we coleur bekent, maar de witte zyn nog onryp, en die 
moet men laten ftaan tot den volgenden oogft, altyt met 
mulle aarde weer toedekkende, zoo kan men twee jarenop 
"t zelve veld oog en, Men kanfe in de reegen - maanden 
ook met de voorjchreevenryskens verplanten , die bun baa- 
fig uitbreiden, ) 
Eindelyk, als ze te klein zyn , en mager werden, zoo 
moet men ze een nieuw veld vergunnen, "£ welk men met 
branden , en ombakken ter degen toebereid, en bet altyd 
opgefchud boud, en daar mogen ook wel kleine fteentjes 
onderloopen, maar in barde grond krygt men niets dan 
lange ranken. 
Naam. In 't Latyn Chamebalanus Japonica. In 
’t Duits Japponfe Aardakers. In’t Sinees Thou Thau, 
dat is Aardbonen, en zoo in °t Maleyts Katjang Tana, 
> gang Jappon. By de Amboineezen is Es onbe- 
en 
Plaats. Uitwyzende den naam , zoo is bet eerft uit Fap- 
pan in de Indifche landen gebracht, en werd nu redelyk 
veel op Batavia gecultiveerd, waar van bet berwaarts 
in Amboina gebracht is, daar bet by de Borgers , en Si- 
neezen, en niet by de Inlanders geoeffent werd. Anders 
groeid bet ook in Sina, en veel op ’t land van Maccaffar. 
Gebruik. Deze Aardakers zyn meeft in gebruik by den 
Thee-bak. onder ander gezouten, en droog Banquet op te 
zeiten. Dewelke by bet Thee -water paffen om den 
dorft, en trek tot dat beete water te verwekken. Men 
neemt de rype Akers, doet die in een pot, of pan met 
Jand gemengt , en braad, of rooftze zoo over °t vuur, 
zagtjes, en al omroerende, want anders de beeften zeer 
ligt verbranden, en zetten ’t 200 op, terwyl men de feba- 
le zeer ligt in flukken kan breeken, zy bebben een zeer 
drooge fmaak , daar onze Natie in 't nir weinig vere 
maak in bad, doch allenskens door de Sineezen geleerd , 
beeft ze dezelve aangenomen, Van aard fcbynenze overeen 
te komen met onze Aardakers, te weten floppende, en 
windmakende, daarom men ze ook niet veel 't effens ee- 
ten moet. 
Dit zelfde gewas vindt men ook in Weft-Indien, en 
Daat befchreeven by Pifo lib. 4. cap. 64. onder den 
Brafilifcben naam Mundubi. In ’s Portugees Amen- 
duinas, dat is kleine Amandelen. Lerio Manobi by. 
die van Peru, als Nic. Monard getuigt Anchic. By 
de Spanjaarden Ibimani, wiens kabel met de onze 
bet meeft overeen komt , gevende bem vier blaadjes aan 
ieder feel tegens malkanderen overftaande, Eyformig , 
doch vooren breedft, en rond, wat baairig , gelyk ook 
de Delen zyn, De bloem geeft by een geele coleur , met 
wat roods aan de kanten. Aan de wortelen bangen rim- 
pelige buiskens , die ligt breeken, met krake , en daar in 
drie boontjes, in de groote van Piflacien , met purper- 
roode welletjes omgeven. Zy werden aldaar ook opgezet 
onder bet Banquet , gezooden , of gebraden , werdende 
voor winderig gebouden, en tot Venus verwekkende. De 
bladeren opgefmeert, verzagten den fleek der Slangen. 
Uit de Kerne maakt men een Oly als Amandel- Oly. 
Hhh 2 AAN 
