IX Boek. LV Hoofif. 
Hic convolvulus tempore craffum format lignofum- 
que ftipitem, non rotundum, fed angulofum, & ful- 
catum quafi , acfi varii funes fibi effent adcreti, qui ex- 
terne rugofus , & fordide cinereus eft, interne albus »fo- 
lidus, & vifcofo ifto laéte turgidus, plerumque bra- 
chium craflus, in altis vero filvis crus craffos hos 
ftipites inveni , altiffimasadícendentes arbores , ligno. 
fos penitus , fubftantiam habentes funium Fabe marine, 
& Folii lingue , fupra libr. 7. inter funes filvaticos de- 
{criptarum. 
Mod directe in terram penetrat , fed per finus, 
ad aliquam diftantiam prorepit, vel parum fefe fub 
hac condit, ac tum iterum fefe obfert, ubique lon- 
giffimas , fed paucas, & lentas emittens radices, que 
pon etiam profunde terram petunt. 
Secundo Haylale rubra, fimilia gerit flagella, magis 
fufca, quam virentia, rotunda quoque & lenta, nec 
multum vifcido ifto lacte repleta. : 
Folia folitaria etiam longis infident petiolis , qui 
rope ortum, vel reéti, vel parvum formant finum, 
Sunt autem paulo minora prioribus , perfecte cordi- 
formia , rotundis auriculis donata, profundum for- 
mantia fulcum, in quem petiolus inmittitur, qua in 
re a prioribus differunt, fex feptemve pollices lon- 
ga, paulo magis lata, flaccidifima , fuperne intenfe 
virentia , inferne pallide fufca, rubris diftincta ner- 
vis, quorum feptem majores, vel tredecim minores 
& majores fimul prope petiolum concurrunt. Infe- 
riora folia prope ortum adeo finuofa funt, utad alte- 
ram inclinent partem. 
Ex foliorum alis flores excrefcunt, longis quoque 
infidentes firmisque petiolis, non jta copiofi quam 
in priore fpecie, fed plurimum folitarii, campanula- 
ti, itatamen, ut quinque lacinias, & angulos forment, 
ample extenfi, & ad oras leete purpurei, Ceterum fe- 
re albicantes interne, & ad fundum intenfe purpu- 
rei, atque quinque ex purpureo rubentes radii ad o- 
ras excurrunt, ac fic ftellam quafi formant. Flos hic 
viridi, ac brevi infidet caliculo , ac fupra hunc ven- 
tricofus quafi eft , parens eli par totum fere diem 
apertus. Fruétus funt capitula fquamofa, ex fimili- 
bus craffis, & concavis foliis compofita, inque his 
verus reconditur fructus ejusdem forme , ex fufco 
nigricans, & in quatuor divifibilis fegmenta. 
on tam craffum format ftipitem alba fpecie, qui 
tamen maxime angulofus eft, concavus, & ex mul- 
tis quafi flagellis compofitus. i 
Hujus & alia rubra obcurrit fpecies, que nigra co- 
gnominari poffet, ipfius enim flagella, & caules ex 
fufco nigricant, folia non fulcata, fed integra , utiin 
alba fpecie, fimilibusque nervis diftin&a, ac folium 
media foveola excavatum eft, atque petiolus fubtus 
inmittitur , unde peltatum eft. 
Folia ejus funt quoque flaccida, fuperne ex viridi 
nigricantia , inferne pallide fufca , rubris venis diftin- 
€ta. Flos eft uti in rubra fpecie, fed magis ex pure 
pureo rubet colore. Fruétus ejusdem funt forme’, 
& ftructure. Ambz hz fpecies florent ultimis men- 
fibus pluviofis, fructusque Octobri excrefcunt. 
Nomen. Latine Convolvulus levis Indicus major, & 
pes Elepbanti, uti quibusdam Malaice vocatur Tap- 
pagadja , aliis Tappal inan, verum enim Malaienfe 
nomen mihi huc usque ignotum eft. Baleyice Bun- 
calunga. Maccaflarice Ampas ¿Ampas major fpecies. 
Amboinice Haylayle, & Halale major. Ternatice Ku- 
ge quum vero Batattam Sinenfem , feu Bangcoan Hay- 
ale quoque vocent, hinc huic Convolvulo cognomen 
filveftris inponunt, quum altera Haylale, edules pro- 
ferens radices folummodo plantetur, Hic in Amboi- 
na vulgari Malaicó nomine vocatur Daun Rambu, feu 
Ubat Rambu, h. e. folium pilofum , ob fubfequen- 
tem ejus ufum.  Boegice Balintette. 
Locus. Ambe hz Convolvuli fpecies omnino filve- 
ftres funt, ubique in filvis crefcentes ad ipfarum oras, 
ut & in levibus filvis, fequensfocium, cuiadftat , non 
enim humiles fpernit frutices, fupra quos fefe exten- 
dit, nec arbor tam alta eft, quam non ad verticem 
adícendit. 
Pre aliis quam luxuriofiffime crefcit in litoribus a- 
renofis, in quibus humiles inveniuntur arbores , ubi ejus 
flagella octo, & decem orgyarum longitudinem obti- 
nent, rubra fpecies maxime in Sagus filvis obcurrit. 
Ufus. 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
Deze Winde zet d x 
: inde zet met ter tyd eendikke boutagtige flok 
niet rond, maar boekig , en met keepen , als of = a quf 
de touwen aan malkanderen gegroeit waren, buiten ruig 
en vuil-grauw » binnen wit, digt, en vol van die firam- 
me melk, in "t gemeen een arin dik » dog in de booge bor, 
Jen beb ik ze zoo dik als een dye gevonden, de boog fte 
boomen oplopende, gants boutagtig van fubftantie, gelyk 
de touwen van de Faba marina en Folium linguæ, boven 
lib. 7. onder de bos-touwen bejchreeven. 
Het gaat ook niet regt in de aarde , maar krui 
zyne bogten een fluk weegs op de zelve, deg bur 
zig daar onder verbergende, en dan weder uitbuilende 
overal zeer lange, dog weinige, en taaje wortelen uitfen. 
dende, die ook niet diep in de aarde gaan. 
De tweede Haylale: bet roade beeft diergelyke rane 
ken, die meer bruins dan groens bebben, mede rond, en 
taai, niet veel van die kleverige melk: bebbende. 
De bladeren ftaan ook enkel op lange flelen, die by 
baren oorfponk, of regt zyn, of een kleine bogt bebben. 
Zy zyn wat kleinder dan de voorige, regt bertformig, 
met ronde ooren een diepe klove makende , den fteel 
ingelaten wert, waar in ze van de voorgaande verjchil- 
len, zes en zeven duimen lang, enwatmeer breed zeer 
flap , boven boog- groen , beneden ligt - bruin , met roode ze- 
nuwen, waar van zeven groote, of dertien kleine, en 
groote agter by den fleel te zamen ftooten. De agterfte 
bladeren bebben zulken bogt by baren oor/pronk aan de jte- 
len, dat zy baar na de andere zyde krommen. 
Uit den [choot der bladeren «waffen de bloemen ook o 
lange, en ftyve fielen, zo veele niet by malkanderen als 
aan ’t voorige, maar meeft enkel, klokkeformig , dog 200- 
danig, dat zy vyf fmibbelen , en bokken bebben, wyd ge- 
opend, aan de kant ligt-peers , en fcbier witagtig , binnen, 
en op den grond boog - purpur , en «yf purper roode ftra- 
len lopen na de boeken, en formeren zoo een fterre, de 
bloem ftaat in een groen en kort kelkje, en boven *t zelve 
beeftze eenen krop, zy komt uit in Julie, en ftaat meeft 
den gebeelen dag open. De vruchten zyn fcbubagtige bol- 
len, uit diergelyke dikke , en bolle bladeren gemaakt, en 
daar in de regte vrucht van dezelfde gedaante , uit den 
bruinen zwartachtig , en in vieren deelbaar. 
Het zet zulken dikken flok niet, als bet witte, egter 
zeer boekig , wan, en als uit veele ftrengen te zamen ge- 
zet. 
Men vind nog een andere roode zoorte, die men de 
zwarte mogte bynoemen, want zyne ranken, en ftelen 
zyn zwart-bruin , de bladeren niet geklooven, maar gebeel, 
gelyk aan de witte zoorte, met diergelyke zenuwen, en 
kuiltjes midden op bet blad, en den fleel wert van on- 
deren ingelaten. 
De bladeren zyn mede flap, boven zwart - groew, beng- 
den licbt-bruin met roode aderen, De bloeme is als aan 
de roode, dog meer purperrood; de vruchten zg ook al- 
zoo. Beide bloejen in de laatfte regen-maanden, en de 
vruchten beeft men in O&ober. 
Naam. In ’t Latyn Convolvulus levis Indicus ma- 
jor,en pes Elephanti, gelyk ze zommige in 't Maleyts Tap- 
pagadja noemen, by anderen Tappal inan, «vant de ey- 
gentlyke Maleytze naam is my nog onbekend. In "t 
Baleyts Buncalunga. In 't — Ampas Am 
bet groote; Amboins Haylayle en Halale bet groote. Tere 
nataans Kuge, dog dewylze de Batatta Sinenfis of Bang- 
coan ook Haylayle noemen, zoo gevenze dezen Convo 
vulus den toenaam van wild, om dat bet andere Haylay- 
le, de eethare wortelen dratindeaiernist plens werd. 
Hier op Ambon wert bet tn "t gemeen aleyts enaamt 
Daun Rambu, of Ubat Rambu, dat is Hairblad, we- 
gens zyn volgende gebruik. Boegis Balintette. 
Plaats. Beide deze zoorten van winden zyn gants 
wild, wa/Jende overal in 't velt, aan de randen van 't 
bofch, en in de lichte bo[Jcben, zig voegende naar zyn 
gezel, daar bet by waft , want bet verfmaat geen la- 
ge ruigte om overbeen te lopen , en geen boom is bem 
te boog, die bet niet tot in den top beklimt. 
Men vind bet onder anderen zeer weelderig op zane 
dige flranden , die laag geboomten bebben , daar zyne 
ranken acht, en tien vadem lang werden; de roode zoot- 
tevint men meeft in de Sagu - boffen. 
Hhh 3 Gebruik. 
