IX Boek. LVI Hooft/t. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
SEX TUM. 
Convolvulus levis minor. Daun Bifol. 
a 
Inor Amboinenfis Convolvuli fpecies longa quo- 
que, rotunda, & lenta gerit flagella, culmum 
circiter crafla, quibus folia infident folitaria, 
longis inpofita petiolis, cordiformia, illis Sirii, vel 
Combilii fimilia, binis rotundis auriculis donata, in- 
ter quas fulcus decurrit 5 in quem petiolus vulgari 
modo inmittitur; funtque quinque pollices longa, ac 
tres lata, in longiorem excurréntia apicem priore ma- 
jore , fuperne glabra., inferne rugofa per protube+ 
rantes venas , & nervos, quorum quinque majores 
prope petiolum concurrunt. Superiores vero caules, 
& tenera folia mollia funt, & ad tactum lanuginofa. 
Sauciati paucum exftillant ferofum lac, binique tres- 
ve caules fimul inplicantur , ac fefe circumvolvunt, 
fi nullos adítantes palos, vel alios frutices adtingeré 
poflint, quibus fefe ceterum firmiflime inplicant. 
Ex foliorum alis alter quoque excrefcit firmus pe- 
dunculus, fefe in alios minores dividens,tanquam in 
umbellam pofitus, quorum quivis viridefuftinet, &a- 
‘cuminatum capitulum , quod in flofculum fefe apetit 
campaniformem latitudine denarii, plerumque album, 
fed qui interne flavefcit.- In centro. hic gerit quinque 
minora ftamina, ac unum majus, quod ftilus eft , que 
alba funt, fimilesque gerunt antheras: ` Horum flo- 
rum unus alterve Geral fefe aperit, hora nóna cifci- 
ter matutina, atque fefe claudit hora fecunda poftme- 
ridiana , fructusque omnes fere perfecti excrefcunt, 
uhus nempe poft alium, perfectam formantes umbel- 
lam, feu corymbum. | ^" "^ 
Fru&us hi funt capitula acuminata, paulo majora 
illis Lini, fuperne duro apice coronata, ex rotundo 
quadragona , REG infidentia ex quinque , vel fex, 
tenuibus petalis conftructo , que fructui adcumbunt, 
maturi vero facile dehifcunt, & intus continent qua- 
tuor trigona femina, paulo minora_illis-Fagopyri, 
que puíillis 'gilvis- pilis hirta funt,- Si folia manibus: 
conterantur, vifcofa funt, ac rubrum tingunt-colo- 
rem, qui color non difparet, donec arena , & aqua 
macerentur, quam fafco tingunt colore inftar cercvi- 
fiz craffioris, queque fimul mucofa eft. 
Ulteriore examine comperi binas hujus effe fpecies, 
marem nempe , ac feminam , mascaules gerit , ac folia 
lanuginofa, fubtus non ita rugofa , quam in femina , ma- 
gisque rotunda, nec ad cibum adhibentur. Femine 
caules duriores funt nec pilofi. Folia oblongiora, Sc: 
acutiora, fubtusque magis venofa , flores ceterum, 
ac fructus fibi fimiles funt... ^ * i edis 
deaur denk ot e HE 
TE UL ¿ei oes 
Nomen. Latine Convoloulus levis minor. Mataice 
Daun Biffol, h. e. ulcerum folium, quod nomen ‘cum 
pluribus aliis plantis ipfi conmune eft. Maccaffarice 
quod & fimul Malaienfe effá pütatur Ampas Ampas 
minor. Amboinice Wari/abu, i. €. Combilit funis , a 
foliorum. fimilitudine. , 
. Locus. Ubique. in minoribus.crefcit filvis, campis, 
& fepibus , ubi. intricatam. aliquando , ae difficilem, 
conftituit congeriem: viasita obftipantem s UL vix per-, 
meari. poffint, quum-ejus funicult fere diffripgi Dee, 
queant,.5 gi ao „© 
Ufus. Hujus -femiria: non pilofay ab incolis ad. cie: 
bum adhibetur, tam crüda ;"quani alii mixta Oelang, 
Oelapg , ad’ pifées; & Bocaffin' editur, ut &. cotta 
aliis additur oleribus; feü” Sajôr: "Eadem hee: folia’ 
five mafticata, five contrita cum pauxillo Cureurtiae 
in Sirii folio, cunétis inponuntur Apofthematibus , & 
ulceribus, fi nempe prótuberent, $ mataritatis figna 
exhibeant, unde facillime ad maturationem porro 
perveniunt, ac pus extrahunt, fi vero fine Curcuma, 
in incipientibus inponantur ulcerationibus, has refol- 
vunt, &diffipant, quod tamen non femper conducit, 
quin fefe obferrent periculofis in locis. Mas huncin 
finem quoque convenit, fed debilioris eft virtutis, & 
ad anthraces modo, vel minoraadhibetur ulcera ma- 
turanda. 
Rha- 
1 orange, li 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 431 
Loi HO OT-D STUK: 
De kleinder gladde Winde. 
E kleene zoorte van Amboinfe winden beeft mede 
lange, ronde , en taaje ranken, ontrent een Jiroo- 
balm dik, daar aan Maan de bladeren ook enkel 
op lange Delen. bertformig , de Siri of Combili bladeren ge- 
lyk, met twee ronde ooren, en daar tuffeneenklove , daar 
den fteel na ordinaris manier ingelaten wert, oyf dui- 
men lang, en drie breed, met een langere fpitze dan de 
groote zoorte , boven glad, beneden rimpelig door de uit- 
builende aderen , en fenuwen, waar van vyf principale 
by den fleel te zamen flooten. . De voorfte Dok » en jons 
ge bladeren zyn wat zagt, en wolagtig in °t aantaflen. * 
e Degeguetfte geven weinige weiagtige melk wit, en twee 
of drie flingeren baar gemeenelyk om malkanderen, zoo 
zy geen naafte flokken of andere ruigten” konnen: aantref 
fen, daar ze bun onder zeer vaft om flingeren. 
„Uit den feboot der bladeren komt ook een ander ftyf Deel. 
tje, zig in andere mindere verdelende alsin een dolle, yder 
draagt een groen [pits knopje, bier uit worden klokke formi- 
ge blompjes , in de breedte van een fcbelling ‚doorgaans wit, 
dog van binnen geel-agtig. In de midden bebbenze ook 
vyf. kleindere, en een grooter ftyletje, wit, met dierge- 
lyke noppen: van deze bloemen gaan maar een of twee 
t effens open, omtrent negem wuren«voor de. middag , 
en fluiten baar weder een paar uuren na den middag , dog 
de vruchten komen meeft alle tot perfeétie, te weten na 
malkander , en maken een perfecte dolle of bosje, 
De vruchten zyn fpitze knoppen , wat grooter dan vlas- 
dodden , met een bart fpitsken boven op, uit den ronden 
vierkantig in een kelkje van vyf a zes dunne blaadjens 
flaande, die tegens de vrucht aan leggen, dog de rypen 
berften ligt open, en bebben van binnen vier drieboekige 
zaden , wat kleinder dan boekweit , en met fyne muisvaale 
baairen bekleedt. Als men de bladeren met de bandenoryft, 
zoo werdenze flymerig , en verwen rood, " welk niet af- 
gaat, tot dat men ze met zant en water uryft, fielen, 
en bladeren een weinig gekneuft, en in water gelegt, ver- 
vent "t zelve bruin als mom, en maken "t flymerig. 
By nader onderzoek bevinde dit van twee zoorten te 
zyn, mannetje en wyfje, bet mannetje beeft de wolag- 
tige Delen en bladeren , die ook van onderen zoo zeer ge- 
rimpelt niet zyn als aan °t wyfken, van fatzoen ronder, 
en werd tot de koft niet gebruikt De flelen van ’t wyf- 
ken zyn barder , en niet gebaairds De bladeren langwer- 
piger ees van onderen meer geaderd „bloemen, 
en vruchten zyn malkander gelyk. — sr s 
Naam. Convolvulus levis ‘minor. ‘Jn 't Maleyts 
Daun Biffol, dat is Sweeren:blad ; een naam met meer 
andere gewa/Jen gemeen. In’t Maccaffaars , "t welk men 
ook voor Maleyts boudt Ampas Ampas, bet kleine. In "t 
Amboins Warifahu, dat is Combilistouw , van de gelyk- 
beid der bladeren. EE SS 
_ Plaats. Het waft overal in ^t Creupelbos, velden, en 
bagen, daar 't zomtyds een moejelyke verwerring maakt, 
en deswegen toeftopt,; dat men qualyk pafferen kan, om 
dat zyne touwtjes fcbier onverbrekelyk zyn. 
© Gebruik: Het wyfken bigr.van , * welk niet gebaaird 
is, gebruiken de: Inlanders tot de af. zoo wel rauw, 
als ander: Ocelang Oelang , tot vien , en Boca[Jan gegee- 
ten „als gekookt onder ander Sajor. Dezelve bladeren , bet 
zy geknouwt of georeeven met een weinig Curcuma op 
een Siri-blaadtje , legt men op alle Apoftemen , en zwee- 
ren, te weten als zy een oog, of booft bebben, die bet 
baaftig doet rypen, en den etter uittrekken , maar als 
men bet zonder Curcuma op de beginnende zweeren legt, 
zoo rezolveert bet dezelwe , en doet ze verdwynen ,*t welk 
egter niet altyd raadzaam is, of zy moeften op pericu- 
leuze plaatzen zitten. Het mannetje is daar toe ook be- 
quaam , dog flapper van kragt , en werd maar tot bloede 
winnen en kleine zweeren gebruikt, om die te rypen. 
Kak- 
