434 HERDBARII AMBOINENSIS . Liber IX: cap. LVit, 
Ufus. Nulla hujus pars ad cibum adhibetur, licet 
quidam plebeji tentarint. ejus folia pifcibus , & carni- 
bus adcoquere , quum. faporem - habent. Braffice. 
uum vero experti fint alvum nimis conmovere, ac 
fapius comefta Hydropicum cauffare fanguinem ; me- 
lius eft hec omittere, ac prudentes domini vetant 
fervos fuos in cibum hzc adhibere, * 
Militibus noftris, qui Amboinenfium bella diu 
fecuti fuere, hzc claufa, feu tenera Soldanellz folia 
fatis nota funt, quidam enim ulceribus laborantes pe- 
dum, quz pér itinera filveftria fepius contrahunt, 
mox hzc petunt claüfa foliola, que tanquam em- 
plaftra vulneribus fis inponunt , quum fint crafla, 
glabra, & lenta, ac plus minusve cicatricationem 
romovent, . Hunc in finem vero non talia eligenda 
unt foliola, quz litori-adftant, fed partim-ab'‘eo're- 
mota funt, falfedo enim foliorum non prodeft vulne- 
ribus. - 
Eadem hzc folia cum Calappi lympha oblinita, & 
fupra ignem calefatta, atque induratis , & inflamma 
tis inpofita mammis, eas detumere faciúnt, & con- 
denfatum lac inftar aque ex iis exftillat: - ` ` 
Hoc intelligendum eft, fi mammz nondum ad fup- 
purationem pervenerint, que per h&c folia tam diu 
rohibenda eft, «quam diu fieri poteft; uti-{upra in 
ur dictum fuit. DEG A A 
ficula cjus feminalia cam Pinanga mafticata, ac 
fuccus deglutitus conducit ad tormina abdominis. _ 
. Ternatenfium vox Loloro longum, vel tardum de- 
notat, ac fignificat in Malaienfium Grammatica, ta- 
lem diu: moraturum:effe, qui hoc mittit; vel. quod 
longum requiratur tempus, antequam veniat. - 
,Purpurei ejus flores cum pauxillo calcis manibus 
contriti intenfe viridem exhibent colorem , qui tamen 
obfcure czruleus ficcatur inftar Indigo. Semi veta- 
fta folia a Chirurgo quodam in Loehoeéa defeétu alius 
unguenti adhibita fuere. Que contundebat ;» ipfo- 
rumque fuccum coquebat cum Calappi oleo ,: ex quo 
viride Conquirebat unguentüm , quo utebáturad que. 
vis ulcera, & vulnera, tam ad curandum; quam ad 
Cicatricem promovendam bono cum fucceflu. 
“ Huic herbe nomen Soldanelle marine relinquo ; li: 
cet meliore jure alie competat herbe , quum illud ge- 
rat in Eutopeorum herbariis, ubi & Brafica marina 
vocatur, quidam Chirurgorum noftrorum péjüs ipfi 
dant nomen Sarfe Parille, quum ejas flagella fimili 
modo findantur inftar Sarfe Parille , non cogitantes 
veram Saffam Parillam longas effe radicés, ex majori 
dependentes radice, nec flagella alicujus herbée. ` 
` Talem Convoloulum defcribit Pifò libr. 4: cap. 64: in 
Brafilie litore crefcentem, dicitque Portugallos hunc. 
numerare inter Sarfe Parille fpecies, quem vocant 
Sarfa, feu Sal/a do praja, Ejus forma cum illa Indie 
Orientalis convenit, fed ufus ejus parum differt, in 
Brafilia enim, flagella, & folia ad fomenta, & balnea 
adhibentur calida ad SE confortandum in frigidis 
affectionibus, quibus adfcribitur temperata, & emol= 
liens virtus. 
~Radicum, & flagellorum decoftum ad hec propi: 
matur vitia. Viridia ejus folia fonticulis inponuntur 
ad dolorem BCE "Quibus non comprobatur 
Sarfe Parillz effe fpeciem, Ted tantummodo Convols 
vuli, quem Hifpani, & Portugalli' generali nomine. 
fic vocant, ac praefertim fpinulofum Convolvulum. - 
Tabula: Centefuma Quinquagefima Nona 
Ad Sege om Primam Convoloülum exhibet drin; Solda- 
- nellam vulgo di&um. ; S 
Figura Secunda Convolvuli riparii fpeciem denotat primam , 
c Tira Tali H. Malab, p. 11. T. 55. convenire vi- 
OBSER- 
Gebruik. Tot de koft werd bier van niets gebruikt 
hoewel zommige arme Ltiden onderftaan bebben AR 
nog. doen, de bladeren by vifch, en vleefch te koken , oin 
datze een koolachtige fmaak hebben. Dog dewyl menon- 
dervonden heeft, datze den buik te zeer ontroeren, en 
dikwils genuttigt een waterfugtig bloed maken, zo is bet 
heft te laten, en woorzigtige Meefters verbieden hunne 
Slaven zulks in de koft te gebruiken. 
By onze Soldaten , die tn de Amboinfe oorlogen zwer- 
ven, zyn de Toeblaadjes, dat zn de jonge blaadjes van 
de Soldanella genoeg bekent, want eenig zeer aan de woe- 
ten hebbende, ’t welke ze in't mar[Jeren door-deze boffen 
al te veel krygen, loopen firaks na deze Toebiaadjes , en 
binden dezelven als pleiftersjover baare zeeren , omdat ze 
dik, glad, en tay zyn, min: of meer Cicatriferen.. Dy 
men moet, bier toe niet zoodanige blaadjes neemen, die 
digt op firand [Laan , maar. wat, daar an af , want ana 
ders de filtigbeid aan de bladeren fittende geen goed inde 
zeeren. doet. ) Aii 
Dezelve bladeren. met Calappus melt beftreeken, over 
"t vuur warm gemaakt „en over. verbarde., en verbitté 
bor[len gelegt „doen dezelve flenzen ; en de verdikte melk 
als water uitlopen : dit is te verftaan, als de borften nog 
niet gexworen zyn , t: welk: men met deze: bladeren 200 
lang beletten moet als men kan; gelyk bovén in Haylale 
gezegt is. 
De zaadkorrels met Pinang geknouwt , en den zap in- 
gexwolgen , zyn goet tegens de buikpyn of krimpfel. 
Het Tarnataanje woort Loloro biet lang „of langzaam; 
en beduid in de Maleyt/e Grammatica ; dat die geene nog 
lange uitbl'yven zal , die bet zend , of nog lange werk beeft; 
eer by komt. Og 
- De purpere ¡bloemen in de banden met een weinig. kalk 
gevreeven , geven. eenen boog-groenen Coleur: , die egter 
donker -blauw befterft als Indigo. De balt oude: bladeren 
zyn ook by. zeker meefter op Loeboe by gebrek van andere 
Jaf gebruikt: dezelve kneuzende, en den zap met Ca. 
lappus - Olie opkokende „waar uit een groene zalve wierd; 
die by tot alderbande wonden ‚ven Ulceratien gebruikte; 
zoo om te geneezen als Cicatriferen met goed fucces. 
-_Jk laat dit kruid den naam van Soldanella: marina bes 
bouden , boewel die billyker een ander kruid toekomt , dee 
4uyl-'t den zelven voert im de Europife kruide boeken s 
daar zy °t ook Braflica marina heeten , zommige van on- 
ze Cbirurgyns willen nog qualyker een Sara Parilla daar 
van ‘maken, om dat zyne ranken op diergelyke manier. 
fplyten, als de Sarfa Parilla, niet bedenkende , dat de 
regie Sarja Parilla, lange wortelen zyn van een hooft 
wortel afbangende , en geene ranken van eenig kruid. 
t Diergelyke Convolvulum be/ebryft Pifo lib. 4. cap. 
64. op firand in Brafil waffende , enzegt, dat bem de Por- 
tugeezen onder bet geflagt van Sarfa Parilla reekenen, bem 
noemende Sarfa of Salfa do Praja, de gedaante komt met 
den Ooft- IndifJen over een , maar in gebruik verfcbilt. zy 
wat, want in Brafil gebruikt men ranken, en bladeren 
tot ftovingen, en warme baden om bet lyf te fierken in 
koude gebreeken , bun toefchryvende een getemperde, en 
vermurwende eigenfchap. 
Het affiedzel van wortelen, en ranken wert tegens de- 
zelve gebreeken gedronken: De groene bladeren werden 
op de Jontanellon, gilägs om de pyne te verzagten, Waar 
mede geenfints bewezen wert, dat bet een mede zoorte Van 
Sarfa Parilla zy, maar flegts een zoorte van Winden, 
die de Spanjaarden „en Portugeezen met een generale naam 
aldus noemen, doch inzonderbeid de flekende Winde. 
De Hondert negen en vyftig fle Plaat 
Vertoont in de Eerffe Figuir de Zee-Winde, die in "t ge- 
meen Soldanella genaamt werd. ; 
De Tweede Figuur duidt aan de eerfle zoort van de Oever: 
Winde, welke met de Tiru Tali van de H. Malab. part. 
11. Tab. 55. fchynt overeen te komen; 
